Khối lượng công việc lớn

Quy mô người nộp thuế lớn khiến việc quản lý nghĩa vụ tài chính đối với ngân sách nhà nước tại TP. Hồ Chí Minh trở thành một bài toán không nhỏ, đặc biệt với các khoản nợ kéo dài hoặc phát sinh ở những người nộp thuế có tình trạng hoạt động không ổn định.

Số liệu quản lý thuế cho thấy, ngay trong tháng 1/2026, TP. Hồ Chí Minh có 2.131 người nộp thuế còn nợ tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước, với tổng số tiền hơn 11.177 tỷ đồng.

Thuế TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục mở rộng ứng dụng AI để tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế, nâng cao hiệu quả thu ngân sách. Đồ họa tư liệu

Sang tháng 2, số người nợ tăng lên 2.873 trường hợp, trong khi tổng số tiền nợ vượt 12.412 tỷ đồng. Đến tháng 3/2026, số người nộp thuế còn nợ tiếp tục tăng mạnh lên 4.605 trường hợp, với tổng số tiền hơn 14.965 tỷ đồng.

Như vậy, chỉ sau 3 tháng, số người nộp thuế thuộc diện còn nợ tăng hơn 2.400 trường hợp, tương đương hơn gấp đôi so với tháng đầu năm. Số tiền nợ cũng tăng gần 3.800 tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy áp lực quản lý nợ thuế ngày càng lớn, nhất là khi số lượng người nộp thuế trên địa bàn rất lớn và không ngừng mở rộng.

Một vấn đề khác khiến công tác quản lý và thu hồi nợ thuế trở nên phức tạp là tình trạng người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký hoặc ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Theo số liệu tháng 6/2026, Thuế TP. Hồ Chí Minh ghi nhận 7.195 người nộp thuế thuộc hai nhóm này vẫn còn nợ tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước. Đây là nhóm người nộp thuế đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý nợ. Khi người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, việc liên hệ, xác minh tình trạng hoạt động cũng như thực hiện các biện pháp đôn đốc thu hồi nợ trở nên khó khăn hơn.

Trong khi đó, quy mô người nộp thuế và Thuế TP. Hồ Chí Minh đang quản lý là rất lớn, với hơn 350.000 doanh nghiệp, hơn 650.000 hộ kinh doanh và trên 8 triệu cá nhân nộp thuế. Theo đó, phương thức quản lý thủ công, phụ thuộc nhiều vào việc cán bộ thuế trực tiếp rà soát, gọi điện hoặc làm việc với từng trường hợp khó có thể đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng lớn.

Bài toán vì thế không chỉ nằm ở việc thu được bao nhiêu tiền nợ, mà còn là làm thế nào để cơ quan Thuế có thể nhận diện sớm khoản nợ, xác định đúng tình trạng của người nộp thuế và lựa chọn phương thức đôn đốc phù hợp. Đây cũng là lý do chuyển đổi số đang trở thành một hướng đi quan trọng trong quản lý nợ thuế tại TP. Hồ Chí Minh.

AI trở thành “trợ lý số” trong quản lý nợ thuế

Ngay từ đầu năm 2026, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh xác định quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt. Trong đó đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao hiệu quả thu hồi nợ.

Từ yêu cầu thực tế, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước đưa AI vào công tác quản lý thuế, chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Một trong những ứng dụng đáng chú ý là tổng đài tự động sử dụng AI để đôn đốc nộp thuế qua nền tảng số.

Ông Nguyễn Hoa Bắc - Trưởng phòng, Phòng Quản lý dữ liệu và quản lý rủi ro (Thuế TP. Hồ Chí Minh) cho biết, trên cơ sở dữ liệu quản lý tập trung, hệ thống có thể tự động thực hiện các cuộc gọi đến người nộp thuế để thông báo, nhắc nhở về nghĩa vụ thuế. Đồng thời ghi nhận phản hồi, thời gian cam kết thực hiện nghĩa vụ và cập nhật kết quả xử lý vào hệ thống quản lý.

Điểm khác biệt của phương thức này nằm ở khả năng xử lý khối lượng lớn thông tin theo một quy trình thống nhất. Thay vì công chức thuế phải lần lượt thực hiện những cuộc gọi nhắc nợ, một phần công việc lặp lại có thể được hệ thống tự động hóa, giúp thông tin đến người nộp thuế nhanh và đồng thời hơn.

Đối với người nộp thuế, việc nhận được thông tin chính thống về khoản nợ, nghĩa vụ phải thực hiện và thời hạn xử lý cũng tạo điều kiện để chủ động sắp xếp nguồn lực, thực hiện nghĩa vụ hoặc trao đổi với cơ quan Thuế khi có vướng mắc. Qua đó, người nộp thuế có thể hạn chế nguy cơ phát sinh các biện pháp cưỡng chế do chậm thực hiện nghĩa vụ.

Một lợi ích khác là tăng khả năng nhận diện thông tin chính thống. Khi cơ quan Thuế chủ động cung cấp thông tin qua các kênh số được xác định rõ, người nộp thuế có thêm cơ sở phân biệt với các cuộc gọi, tin nhắn hoặc yêu cầu giả mạo cơ quan Thuế nhằm lừa đảo trên không gian mạng.

Từ góc độ đơn vị trực tiếp trải nghiệm hệ thống, ông Đặng Vĩnh Hà - Giám đốc Chi nhánh Công ty Hóa đơn điện tử M-Invoice tại TP. Hồ Chí Minh đánh giá, tổng đài AI có khả năng xử lý lượng lớn thông tin nhanh chóng, kịp thời và chuyển tải trực tiếp đến người nộp thuế.

Theo ông Hà, một điểm đáng chú ý của hệ thống là khả năng tiếp nhận, xử lý phản hồi từ người nộp thuế, qua đó hạn chế những thông tin chưa chính xác và đưa ra hướng dẫn phù hợp để người nộp thuế thực hiện đúng nghĩa vụ.

Ở góc độ đại lý thuế, bà Ngô Thanh Hạnh - Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP. Hồ Chí Minh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đào tạo và Tư vấn THTAX cho rằng, tổng đài AI có thể hỗ trợ đáng kể các đại lý thuế trong quá trình cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp và người nộp thuế.

Theo bà Hạnh, trước đây, sau mỗi kỳ kê khai, nộp thuế, các đại lý thuế thường phải dành nhiều thời gian gọi điện hoặc thông báo cho từng doanh nghiệp, người nộp thuế về số tiền phải nộp, thậm chí hỗ trợ truy cập hệ thống thuế điện tử để thực hiện nghĩa vụ. Vì vậy, việc ứng dụng tổng đài AI giúp giảm đáng kể khối lượng công việc nhắc nợ thủ công, đồng thời giúp người nộp thuế tiếp nhận thông tin về nghĩa vụ thuế kịp thời hơn. Qua đó, doanh nghiệp có thể chủ động sắp xếp nguồn tiền, nộp thuế đúng hạn và hạn chế các rủi ro phát sinh do chậm thực hiện nghĩa vụ.

Dù sở hữu nhiều tính năng mới, nhưng ông Đoàn Minh Dũng - Trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng, AI không nhằm thay thế công chức thuế mà đóng vai trò như một “trợ lý số”, hỗ trợ xử lý những công việc có khối lượng lớn và tính lặp lại cao. Qua đó giúp cán bộ thuế có thêm thời gian phân tích hồ sơ, đánh giá rủi ro, xử lý các khoản nợ phức tạp và trực tiếp hỗ trợ người nộp thuế.

Để công nghệ phát huy hiệu quả, theo ông Dũng, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng dữ liệu và khả năng thích ứng của đội ngũ cán bộ. Vì vậy, Trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh yêu cầu các đơn vị chủ động làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu và vận hành hệ thống với tinh thần trách nhiệm cao.

Trong thời gian tới, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh định hướng tiếp tục mở rộng ứng dụng AI trong quản lý thuế, khai thác hiệu quả dữ liệu số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Qua đó vừa nâng cao hiệu quả thu ngân sách, vừa tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế.