Thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Theo Báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, phạm vi của Nghị quyết tập trung chuyên biệt vào lĩnh vực đầu tư quốc tế, không mở rộng ra toàn bộ các loại tranh chấp quốc tế do tính chất phức tạp khác nhau. Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Nghị quyết đã bổ sung cơ chế cho phép áp dụng một số quy định trong trường hợp bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước Việt Nam khi tham gia tranh chấp với tư cách là bên chủ động khởi kiện.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ.

Bên cạnh đó, để bảo đảm nguyên tắc độc lập của hoạt động tư pháp, Nghị quyết quy định không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam khi thực hiện chức năng xét xử theo các điều ước quốc tế về bảo hộ đầu tư mà Việt Nam là thành viên.

Trong quá trình giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Nghị quyết phân định rõ vai trò của cơ quan chủ trì và cơ quan đại diện pháp lý (được ấn định là Bộ Tư pháp).

Về việc xác định cơ quan chủ trì, báo cáo giải trình của Chính phủ cho biết đã tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và chỉnh lý theo hướng giao Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ quan chủ trì trên cơ sở xem xét cụ thể từng vụ việc thay vì giao cứng cho Bộ Tư pháp.

Lý giải sự thay đổi này, Chính phủ nhận định nếu Bộ Tư pháp vừa làm cơ quan đại diện pháp lý, vừa làm cơ quan chủ trì sẽ dẫn đến nguy cơ quá tải, ảnh hưởng chất lượng tham mưu. Đồng thời, Bộ Tư pháp không có chức năng quản lý nhà nước gắn trực tiếp với các biện pháp bị khiếu kiện, trong khi các vụ việc thường thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc giao Thủ tướng quyết định sẽ bảo đảm tính linh hoạt, phát huy thế mạnh chuyên môn của từng cơ quan quản lý chuyên ngành, đồng thời duy trì vai trò trung tâm của Bộ Tư pháp trong tư vấn và đại diện pháp lý.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng quy định rõ trách nhiệm phối hợp trong việc giải quyết phản ánh, kiến nghị của nhà đầu tư nước ngoài thông qua “Cơ chế phản hồi nhà đầu tư nước ngoài” nhằm phát hiện sớm và hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp.

Cơ chế lương tối đa 300% cho người trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc

Để đáp ứng yêu cầu công việc có chuyên môn cao và áp lực lớn, Nghị quyết đưa ra hệ thống chính sách đặc thù, phân mức độ theo từng nhóm đối tượng. Ngân sách phục vụ công tác này được bảo đảm từ ngân sách nhà nước (trung ương và địa phương) và các nguồn hợp pháp khác.

Phiên họp Quốc hội chiều 23/4.

Cụ thể, đối với người thường xuyên làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp tại cơ quan đại diện pháp lý và người tại các bộ, ngành, địa phương, dự thảo quy định được hỗ trợ hằng tháng bằng 100% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng (không bao gồm phụ cấp).Đặc biệt, tiếp thu ý kiến về việc tăng cường thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao, Nghị quyết đã điều chỉnh mức hỗ trợ đối với người trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tại cơ quan đại diện pháp lý và cơ quan chủ trì lên tối đa không quá 300% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng đối với thời gian trực tiếp tham gia. Người tham gia Tổ công tác liên ngành cũng được hỗ trợ 100% mức lương.

Để tránh sự chồng chéo, Chính phủ đã bổ sung nguyên tắc, trong trường hợp một đối tượng đồng thời được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ cùng mục đích thì chỉ được áp dụng mức cao nhất. Ngoài ra, cán bộ làm công tác này còn được ưu tiên trang thiết bị, bồi dưỡng kiến thức quốc tế, và rút ngắn thời gian xét nâng lương trước thời hạn.

Một nội dung quan trọng nhằm bảo vệ cán bộ được quy định tại Điều khoản thi hành. Theo đó, những người tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Nghị quyết và giải quyết tranh chấp sẽ được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định của Đảng và pháp luật trong trường hợp “đã tuân thủ đầy đủ các quy trình, quy định liên quan và không vụ lợi” trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026. Đối với các vụ việc phát sinh trước ngày Nghị quyết có hiệu lực mà chưa có phán quyết chung thẩm, sẽ được tiếp tục thực hiện theo các quy định của Nghị quyết này.