Một trong những điểm mới nổi bật của Luật là việc phân quyền toàn diện với tổng số 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội, gồm 124 thẩm quyền thuộc HĐND, 56 thẩm quyền thuộc UBND và 12 thẩm quyền thuộc Chủ tịch UBND. Trong số này, có 85 thẩm quyền mới chưa có quy định của pháp luật hiện hành.
 |
| Đoàn đại biểu thành phố Hà Nội vỗ tay chào mừng Luật Thủ đô mới được thông qua. |
Trong đó, chính quyền thành phố Hà Nội có thẩm quyền: xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Điều 8); quy định về thí điểm cơ chế, chính sách (Điều 9) nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới.
Trong quá trình góp ý, một số ý kiến đại biểu lo ngại sự chồng chéo ranh giới giữa nội dung ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền và việc thí điểm nội dung khác hoặc chưa được pháp luật quy định. Giải trình vấn đề này, Chính phủ cho biết dự thảo đã phân định rành mạch: Điều 8 quy định việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn đã được phân quyền, phân cấp. Trong khi đó, Điều 9 quy định việc thí điểm các cơ chế, chính sách mang tính đột phá đối với những vấn đề thực tiễn phát sinh mà pháp luật hiện hành chưa có quy định, tạo sự chủ động cho Thủ đô.
Luật đã mở rộng không gian pháp lý để Hà Nội chủ động giải quyết các bài toán về phát triển. Lần đầu tiên các thuật ngữ “không gian ngầm”, “không gian tầm thấp”, “không gian tầm cao” được luật hóa và giải thích cụ thể. Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và các loại hình kinh tế mới.
| Luật bổ sung cơ chế giải quyết các dự án đầu tư chậm triển khai trước ngày Luật có hiệu lực. Theo đó, HĐND Thành phố được quy định chính sách đặc biệt để tháo gỡ vướng mắc, nhưng phải bảo đảm nguyên tắc không hợp pháp hóa vi phạm, xử lý nghiêm tổ chức cá nhân có hành vi tham nhũng, và việc xử lý dự án chậm triển khai phải hoàn thành trước ngày 1/7/2030. |
Đối với quy hoạch không gian ngầm và không gian tầm thấp, tầm cao, có đại biểu đề nghị gắn chặt với yếu tố quốc phòng, an ninh. Tiếp thu ý kiến này, Luật đã được bổ sung quy định rõ: việc lập, thẩm định quy hoạch không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao phải có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và tham vấn các cơ quan liên quan.
Bên cạnh đó, Luật cũng quy định về phát triển hệ thống đường sắt đô thị theo mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông (TOD). Luật cho phép HĐND thành phố quy định các khoản thu từ diện tích sàn xây dựng tăng thêm, khai thác giá trị tăng thêm từ đất, phí cải thiện hạ tầng trong khu vực TOD để giữ lại toàn bộ nhằm tái đầu tư phát triển hệ thống đường sắt đô thị và hạ tầng giao thông.
 |
| Bí thư thành uỷ Hà Nội Trần Đức Thắng tham dự phiên họp. |
Về tài chính, ngân sách, thành phố Hà Nội được hưởng toàn bộ số tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu phân chia và các khoản thu ngân sách trung ương hưởng 100% trên địa bàn. Thành phố cũng được giữ lại 100% đối với 4 khoản thu, bao gồm tiền sử dụng đất, tiền cho thuê đất, thu từ giao dịch tín chỉ các-bon, và thu từ phí, lệ phí do HĐND Thành phố ban hành mới. HĐND Thành phố được quyền sử dụng ngân sách địa phương để thực hiện các công trình, dự án ngoài địa bàn hoặc hỗ trợ các địa phương khác.
Để thúc đẩy liên kết vùng, dự thảo quy định việc thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô, hoạt động theo mô hình quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Nguồn vốn của quỹ được hình thành từ ngân sách trung ương, ngân sách các địa phương trong vùng và các nguồn hợp pháp khác để đầu tư vào các dự án giao thông, xử lý ô nhiễm và kiểm soát bệnh tật cấp vùng.
Đồng thời, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, dự thảo bổ sung quy định khoản chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) của doanh nghiệp trên địa bàn được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế với mức 200% chi phí thực tế.
Về việc bảo đảm trật tự an toàn, có ý kiến đề nghị cân nhắc quy định ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước. Chính phủ khẳng định đây là biện pháp tác động trực tiếp mạnh mẽ nhưng cần thiết để bảo đảm lợi ích chung. Luật được thông qua đã quy định cho phép ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình vi phạm trong các trường hợp như xây dựng sai quy hoạch, không có giấy phép, thi công không đúng thiết kế phòng cháy chữa cháy, cơ sở kinh doanh karaoke/vũ trường không bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy, hoặc vi phạm môi trường không khắc phục.
 |
| Kết quả biểu quyết thông qua Luật Thủ đô. |
Trong lĩnh vực môi trường, Luật mới cho phép HĐND thành phố quy định phạm vi “vùng phát thải thấp” nhằm hạn chế phương tiện giao thông gây ô nhiễm, cải thiện chất lượng không khí. Đồng thời, Thành phố có thẩm quyền quyết định lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch.
Về giáo dục, Luật Thủ đô 2026 giao quyền cho Chủ tịch UBND thành phố trong việc quyết định thành lập, sáp nhập, giải thể trường đại học công lập, cao đẳng công lập do thành phố quản lý, cũng như cấp phép hoạt động đối với trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài (sau khi có ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo). Về y tế, Chủ tịch UBND thành phố được quyền thừa nhận giấy phép hành nghề do cơ quan nước ngoài cấp để cấp phép hành nghề khám, chữa bệnh tại Việt Nam.
Một nội dung quan trọng khác được Chính phủ tiếp thu và hoàn thiện là quy định về bảo vệ cán bộ. Luật Thủ đô quy định việc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, cán bộ, công chức tham gia xây dựng, thi hành Luật Thủ đô trong trường hợp “không vụ lợi, đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại”.
Luật Thủ đô năm 2026 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, thay thế Luật Thủ đô năm 2024.
