Sáng 12/4, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Đánh giá đầy năng lực thực thi và cơ chế kiểm soát quyền lực

Đánh giá chung, nhiều đại biểu nhận định dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này đã thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng, trao một không gian thể chế rất rộng cho chính quyền Thủ đô.

Phân tích về nội dung phân quyền trong dự thảo, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) nhận định điểm nổi bật và mang tính đột phá trong tư duy lập pháp là việc trao một khối lượng thẩm quyền rất lớn cho Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội. Theo rà soát của đại biểu, HĐND thành phố được giao trên 130 thẩm quyền, đầu việc, trải rộng trên hầu hết các lĩnh vực từ bộ máy công vụ, quy hoạch đô thị, đầu tư, tài chính đến khoa học công nghệ. HĐND còn được ban hành cơ chế đặc thù, nghị quyết thí điểm chính sách mới và lựa chọn cơ chế thuận lợi hơn.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) phát biểu.

Theo đại biểu, có thể nói HĐND thành phố Hà Nội trong dự thảo không còn là một HĐND theo mô hình truyền thống mà được định vị trở thành một thiết chế hoạch định chính sách và kiến tạo thể chế ở cấp độ rất cao, có thể gọi như là “Quốc hội của Thủ đô”.

Cho rằng đây là hướng đi đúng, song từ số lượng quyền lực được giao, đại biểu Trịnh Xuân An đặt vấn đề về năng lực thực thi và kiểm soát. Đại biểu đề nghị luật cần quy định tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách tối thiểu đạt 50%. Đồng thời, cần linh hoạt trong tổ chức các ban chuyên trách, có thể thành lập ban về quốc phòng an ninh và đối ngoại, và phải tăng mạnh năng lực của bộ máy tham mưu, giúp việc, phản biện chính sách cho HĐND thành phố.

Đồng quan điểm về yêu cầu năng lực thực thi và kiểm soát quyền lực, đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng) đề nghị Hà Nội cần đánh giá đầy đủ năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ tham mưu xây dựng chính sách pháp luật, yêu cầu đội ngũ này phải có kinh nghiệm, trình độ và tư duy tương xứng. Đại biểu cũng đề nghị thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả, đảm bảo công khai minh bạch gắn với trách nhiệm người đứng đầu, và làm rõ cơ chế tổng kết thí điểm để nhân rộng mô hình.

Góp ý về một quy định cụ thể cho HĐND thành phố, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) bày tỏ sự băn khoăn đối với cơ chế giao HĐND thành phố quy định các trường hợp cắt điện, nước đối với công trình xây dựng sai phép. "Nếu nói về đặc thù cắt điện, nước, chúng ta có công cụ rất sắc bén để thực hiện các biện pháp chế tài những đối tượng không chấp hành theo quy định của pháp luật. Đâu nhất thiết phải cắt điện, nước", đại biểu băn khoăn.

Các đại biểu dự phiên họp sáng 12/4.

Bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương

Bên cạnh vấn đề phân quyền bộ máy, cơ chế quản lý, sử dụng tài chính ngân sách cho Thủ đô là nội dung được các đại biểu thảo luận chi tiết.

Phân tích Điều 21 của dự thảo luật liên quan đến ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách thành phố, đại biểu Nguyễn Trường Giang (đoàn Lâm Đồng) cho biết dự thảo quy định ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách thành phố toàn bộ số tăng thu các khoản ngân sách trung ương hưởng 100% trên địa bàn so với dự toán Thủ tướng Chính phủ giao.

Theo đại biểu, quy định này cần được đối chiếu với Kết luận số 18 ngày 08/04/2026 của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương về các nhiệm vụ giải pháp về tài chính quốc gia. Kết luận số 18 yêu cầu bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, không ban hành cơ chế chính sách quy định đặc thù về miễn, giảm, ưu đãi thuế cao hơn luật, và không quy định phân cấp nguồn thu ngân sách nhà nước khác với quy định Luật Ngân sách nhà nước (trừ trường hợp theo chủ trương của cấp có thẩm quyền).

Từ sự đối chiếu trên, đại biểu Nguyễn Trường Giang đề nghị nếu Chính phủ kiến nghị Quốc hội muốn giữ lại chính sách này trong Luật Thủ đô thì phải báo cáo cấp có thẩm quyền để thực hiện đúng tinh thần Kết luận 18.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Đắk Lắk) cũng bày tỏ quan tâm đến nội dung này. Theo đại biểu, việc phân cấp nguồn thu mà ngân sách trung ương và thành phố được hưởng 100%, cũng như cho phép hưởng toàn bộ khoản thu phát sinh chưa được quy định trong Luật Ngân sách nhà nước, cần phải được nghiên cứu và đánh giá tác động kỹ lưỡng. Việc này nhằm đảm bảo không thay đổi nguyên tắc phân cấp nguồn thu trong hệ thống ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.

Cùng quan điểm trên, đại biểu Phạm Văn Hòa đã chia sẻ góc nhìn về việc phân chia ngân sách trong tổng thể quốc gia. Đại biểu ủng hộ các cơ chế chính sách đặc thù cho Thủ đô, song lưu ý đến sự hài hòa trong phân bổ nguồn lực chung của cả nước.

"Ngân sách hiện nay tôi nghĩ cũng như một chiếc bánh thôi, chia cho nhiều con, con cả được nhiều thì con út sẽ ít, đó là điều tất nhiên. Cho nên muốn đảm bảo sự hài hòa về chiếc bánh ngân sách đó thì đề nghị phải có tính toán cụ thể để đảm bảo hài hòa", đại biểu Phạm Văn Hòa phát biểu.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày.

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ quan điểm xuyên suốt của dự thảo luật là phân cấp, phân quyền triệt để gắn liền với trách nhiệm giải trình rõ ràng theo phương châm: "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".

Đối với đề nghị của đại biểu về kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng khẳng định dự thảo đã thiết kế các cơ chế giám sát, công khai và trách nhiệm giải trình có hệ thống, đủ sức tương xứng với quyền lực được giao.

Cụ thể, dự thảo thiết lập cơ chế giám sát đa tầng từ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đến các bộ, ngành. Để ngăn chặn nguy cơ lạm quyền hay đùn đẩy trách nhiệm, luật cấm phân cấp, ủy quyền tiếp đối với các thẩm quyền đặc biệt vượt trội được trao, đảm bảo trách nhiệm giải trình luôn nằm ở cấp được giao thẩm quyền gốc. Trong thời gian tới, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục làm rõ tiêu chí phân quyền cho từng chủ thể, cũng như hệ quả pháp lý nếu việc giải trình không đạt yêu cầu.

Về cơ chế tài chính cho phép Hà Nội giữ lại toàn bộ số tăng thu ngân sách trung ương 100% trên địa bàn, Bộ trưởng khẳng định quy định này không trái với Luật Ngân sách Nhà nước hiện hành. Tuy nhiên, để đảm bảo tính thận trọng tối đa, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu và báo cáo đầy đủ vấn đề này với Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cấp có thẩm quyền.