Sáng 19/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến với dự án Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Mở rộng cơ chế phối hợp, lấy phòng ngừa làm trọng tâm

Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo Nghị quyết được xây dựng trong bối cảnh các tranh chấp đầu tư quốc tế phát sinh mới tiếp tục gia tăng với giá trị ngày càng lớn, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại kinh tế và uy tín môi trường đầu tư của Việt Nam.

Dự thảo gồm 06 Chương và 22 Điều, được thiết kế dựa trên nguyên tắc lấy phòng ngừa tranh chấp là trọng tâm, coi giải quyết tranh chấp là nhiệm vụ then chốt nhằm hạn chế tối đa việc phát sinh các vụ kiện quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết

Về cơ chế phối hợp, dự thảo đã mở rộng đối tượng áp dụng đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân có liên quan đến công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp, thay vì chỉ giới hạn ở các Bộ, ngành thuộc Chính phủ như quy định hiện hành. Dự thảo cũng xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức có hành vi hoặc quyết định là nguyên nhân trực tiếp gây ra tranh chấp.

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là việc đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù cho Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Bộ trưởng Bộ Tư pháp được phân quyền quyết định việc thành lập Trung tâm này. Hoạt động của Trung tâm được ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, đồng thời được phép thu từ dịch vụ tư vấn, hỗ trợ pháp lý và nhận tài trợ.

Đối với viên chức làm việc tại Trung tâm ở vị trí việc làm chuyên trách, dự thảo đề xuất mức phụ cấp tăng thêm hằng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng. Trong trường hợp được Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp, mức phụ cấp này có thể lên tới tối đa 300% mức lương hiện hưởng.

Không chỉ tại Trung tâm chuyên trách, các cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các bộ, ngành, địa phương cũng được hưởng các chính sách ưu đãi. Những người có vị trí việc làm trong lĩnh vực này, hoặc những người được giao chủ trì giải quyết vụ việc, tham gia Tổ công tác liên ngành sẽ được hưởng phụ cấp tăng thêm bằng 100% mức lương hiện hưởng trong thời gian trực tiếp xử lý vụ việc. Ngoài ra, còn được ưu tiên quy hoạch, điều động, luân chuyển và được rút ngắn thời gian xét nâng bậc lương trước thời hạn.

Đặc biệt, người đứng đầu cơ quan, đơn vị và công chức, viên chức trực tiếp làm công tác này sẽ được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định và không có động cơ vụ lợi nhưng quá trình thực hiện nhiệm vụ vẫn xảy ra thiệt hại. Cơ chế ưu đãi và bảo vệ này cũng được mở rộng áp dụng cho các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước và tổ chức được ủy quyền quản lý nhà nước khi phải đứng ra làm Bị đơn trong các vụ kiện quốc tế.

Không quy định cơ chế ưu tiên về quy hoạch, luân chuyển

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến Thường trực Uỷ ban tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, chỉnh lý, không quy định lại các nội dung đã được quy định trong luật, nghị quyết hiện hành, chỉ giữ những cơ chế, chính sách thực sự đặc thù, cần thiết, thuộc thẩm quyền của Quốc hội. “Qua rà soát cho thấy, một số quy định tại Chương II, Chương III, Chương IV còn thiên về thủ tục hành chính, một số quy định mang tính nhắc lại các nguyên tắc đã được xác định trong Hiến pháp và pháp luật hiện hành, không có tính đặc thù” - Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cho biết.

Về Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ, theo quy định hiện hành, Bộ Tư pháp là cơ quan đại diện pháp lý của Chính phủ trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế là đơn vị sự nghiệp thuộc Bộ Tư pháp. Do đó, nhiều ý kiến đề nghị cân nhắc việc quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và cơ chế hoạt động của Trung tâm ngay trong Nghị quyết; trường hợp cần thiết chỉ nên quy định nguyên tắc chung và giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Về chính sách đặc thù đối với nhân sự làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, hiện dự thảo Nghị quyết đang thiết kế cơ chế tài chính, nhân sự ở mức đặc thù cao, trong khi chức năng của Trung tâm chủ yếu là nghiên cứu, tư vấn, đào tạo, hỗ trợ chuyên môn; đồng thời trách nhiệm chủ trì xử lý tranh chấp chủ yếu thuộc các bộ, ngành, địa phương. Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát để bảo đảm tương xứng giữa chức năng, nhiệm vụ với cơ chế đặc thù, trường hợp cần thiết chỉ quy định nguyên tắc, không ấn định mức cụ thể (100 lần) trong Nghị quyết của Quốc hội do là nội dung thuộc thẩm quyền quản lý, điều hành của Chính phủ.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số nội dung như: làm rõ việc thành lập Trung tâm và cơ chế tài chính dự kiến có phù hợp với với mô hình đơn vị sự nghiệp công lập; xác định rõ thẩm quyền, trình tự và cơ chế kiểm soát việc xử lý, chuyển giao, lưu trữ tài liệu thuộc danh mục bí mật nhà nước; làm rõ cách thức tính và mối quan hệ giữa các khoản phụ cấp, trách nhiệm của công chức khi làm việc tại Trung tâm. Đồng thời, nghiên cứu không quy định cơ chế ưu tiên về quy hoạch, luân chuyển và đãi ngộ, bảo đảm tính ổn định, chuyên sâu và hiệu quả của đội ngũ làm việc./.