Thông tư được ban hành nhằm hướng dẫn thực hiện các nội dung tiêu chí thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính theo Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030.

Cụ thể, Thông tư hướng dẫn 4 tiêu chí gồm: tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người; xã có hợp tác xã hoạt động hiệu quả; có hoạt động phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn gắn với tạo việc làm, thu nhập cho người lao động địa phương; khu công nghiệp được quy hoạch, đầu tư xây dựng đúng quy định. Cùng với đó là 1 điều kiện về tốc độ tăng trưởng bình quân của kinh tế tư nhân đạt từ 10% trở lên.

Theo Bộ Tài chính, việc cụ thể hóa các tiêu chí nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho các địa phương trong quá trình đánh giá, xét công nhận đạt chuẩn nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời nâng cao chất lượng phát triển kinh tế nông thôn theo hướng thực chất, bền vững hơn.

Làm rõ cách xác định thu nhập người dân nông thôn

Đối với tiêu chí về tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người, Thông tư quy định xã được công nhận đạt tiêu chí khi tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người trong năm báo cáo đạt từ 9,5%/năm trở lên.

Bộ Tài chính ban hành Thông tư hướng dẫn tiêu chí tài chính trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030. Ảnh minh họa

Thông tư đồng thời hướng dẫn chi tiết cách xác định thu nhập hộ dân cư. Theo đó, thu nhập bao gồm tiền lương, tiền công; thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh; đầu tư tài chính; cho thuê tài sản; kiều hối; quà tặng; trợ cấp; học bổng; bản quyền; thừa kế…

Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định rõ các khoản không tính vào thu nhập như tiền rút tiết kiệm, bán tài sản, vay nợ, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản hoặc bồi thường đất do giải tỏa.

Đáng chú ý, các khoản thu nhập nhận một lần cho nhiều năm phải được phân bổ theo số năm và chỉ tính phần tương ứng trong năm báo cáo. Việc quy định cụ thể nội hàm thu nhập được đánh giá sẽ giúp các địa phương có cơ sở thống nhất trong điều tra, tổng hợp số liệu, hạn chế tình trạng xác định chưa đồng đều giữa các khu vực.

Theo Thông tư, số liệu thu nhập bình quân đầu người phải được thu thập thông qua điều tra thu nhập bình quân đầu người của xã. UBND cấp tỉnh là cơ quan chủ trì triển khai thực hiện, phối hợp với cơ quan thống kê và các đơn vị liên quan.

Phát triển hợp tác xã, kinh tế tư nhân gắn với tạo việc làm

Đối với tiêu chí về hợp tác xã hoạt động hiệu quả, Thông tư quy định, xã phải có tối thiểu 1 hợp tác xã đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Luật Hợp tác xã hiện hành.

Trong đó, hợp tác xã phải kinh doanh có lãi trong 2 năm liên tiếp trước thời điểm xét công nhận đạt chuẩn nông thôn mới; có sản phẩm, dịch vụ cung ứng cho thành viên; số lượng thành viên tăng tối thiểu 5%/năm hoặc tăng thêm ít nhất 10 thành viên/năm.

Thông tư cũng quy định rõ hồ sơ minh chứng, bao gồm báo cáo tài chính của hợp tác xã trong 2 năm liên tiếp và báo cáo về quy mô thành viên, sản phẩm, dịch vụ cung ứng.

Đối với tiêu chí phát triển kinh tế tư nhân gắn với tạo việc làm và thu nhập cho người lao động địa phương, xã phải xây dựng kế hoạch và triển khai hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên địa bàn; hoặc tổ chức thực hiện nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao.

Đặc biệt, số lượng doanh nghiệp, hộ kinh doanh thành lập mới phải tăng trung bình từ 10%/năm trở lên trong 2 năm liên tiếp trước năm xét công nhận nông thôn mới.

Cùng với đó, số lao động tham gia bảo hiểm xã hội tại doanh nghiệp, hộ kinh doanh phải tăng từ 5% trở lên so với năm trước. Quy định này cho thấy định hướng phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn mới không chỉ tập trung mở rộng số lượng cơ sở sản xuất kinh doanh, mà còn hướng tới nâng cao chất lượng việc làm, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững.

Hoàn thiện tiêu chí khu công nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tư nhân

Đối với tiêu chí về khu công nghiệp, Thông tư quy định, khu công nghiệp trên địa bàn xã hoặc liên xã phải phù hợp với phương hướng phát triển các khu chức năng trong quy hoạch tỉnh theo quy định của pháp luật về quy hoạch.

Đồng thời, khu công nghiệp phải được thành lập theo đúng quy định của pháp luật về đầu tư, pháp luật về khu công nghiệp, khu kinh tế và các quy định pháp luật có liên quan.

Thông tư cũng yêu cầu khu đất thực hiện đầu tư khu công nghiệp phải được Nhà nước thu hồi, bàn giao cho đơn vị sự nghiệp công lập hoặc nhà đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng khu công nghiệp theo đúng quy định của pháp luật về đất đai.

Một nội dung đáng chú ý khác là điều kiện về tốc độ tăng trưởng của khu vực kinh tế tư nhân đối với tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Theo đó, tốc độ tăng trưởng bình quân năm của khu vực kinh tế tư nhân phải đạt từ 10% trở lên trong giai đoạn đánh giá.

Thông tư đồng thời hướng dẫn cụ thể phương pháp tính tốc độ tăng trưởng dựa trên giá trị tăng thêm của khu vực kinh tế tư nhân theo giá so sánh; làm rõ các khái niệm như giá trị sản xuất, chi phí trung gian, giá hiện hành và giá so sánh.

Nguồn số liệu phục vụ đánh giá được tổng hợp từ tổng điều tra kinh tế, điều tra doanh nghiệp, điều tra cơ sở sản xuất, kinh doanh cá thể, điều tra thống kê quốc gia và dữ liệu hành chính.

Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 27/6/2026./.