Áp lực nối dài trên thị trường thứ cấp

Khép lại nửa đầu năm 2026, khối ngoại tiếp tục duy trì trạng thái bán ròng trên sàn chứng khoán. Nhìn lại diễn biến trong sáu tháng qua, số lượng các phiên mua ròng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Lũy kế đến hết tháng 6, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng hơn 80.000 tỷ đồng trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đà bán ròng đã diễn ra trong 13 quý liên tiếp. Áp lực này nối dài từ năm 2023, tăng mạnh và xác lập những kỷ lục mới trong năm 2024 - 2025 và tiếp tục hiện diện trong nửa đầu năm nay.

Nguồn: Vietsock Finance. Đồ họa: Phương Anh

Cơ cấu bán ròng cho thấy dòng vốn ngoại chủ yếu nằm ở nhóm vốn hóa lớn, cũng là các cổ phiếu có thanh khoản đủ lớn để các quỹ thực hiện tái cơ cấu danh mục. FPT dẫn đầu danh sách bị bán ròng với giá trị gần 16.000 tỷ đồng. VHM vươn lên vị trí thứ hai trong top bán ròng của khối ngoại sau khi bị bán mạnh, trong khi VIC lại ghi nhận lực mua trở lại trong tháng 6 vừa qua. Nhóm ngân hàng tiếp tục chịu áp lực lớn với nhiều cái tên như ACB, VCB, STB, MSB, CTG, HDB nằm trong nhóm bị bán ròng mạnh. Ngược lại, chiều mua ròng dù lép vế hơn, vẫn tập trung vào một số cổ phiếu như HPG, MSN, MBB, MWG…

Quy mô tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của một số quỹ ETF ngoại. Fubon FTSE Vietnam ETF, một trong những ETF ngoại lớn nhất đầu tư vào Việt Nam, đã bị rút vốn liên tục từ quý III/2023. Với đặc thù đầu tư theo chỉ số, mỗi khi ETF bị rút vốn, quỹ buộc phải bán danh mục, tạo áp lực lên các cổ phiếu có tỷ trọng lớn. Điều này phần nào lý giải vì sao áp lực bán ròng thường tập trung ở nhóm vốn hóa lớn, thay vì lan tỏa đều trên toàn thị trường.

Tuy nhiên, bức tranh dòng vốn ngoại sẽ chưa đầy đủ nếu chỉ nhìn vào giao dịch khớp lệnh trên sàn. Trong khi dòng tiền liên tục rút khỏi thị trường thứ cấp, nhiều thương vụ huy động vốn quy mô lớn vẫn thu hút sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài.

Tại đợt phát hành riêng lẻ của BIDV hoàn tất cuối quý đầu năm nay, đã có 22/31 nhà đầu tư nước ngoài đã tham gia mua gần 45% tổng lượng cổ phiếu phát hành. Với giá chào bán 38.900 đồng/cổ phiếu, khối ngoại đã giải ngân hơn 4.500 tỷ đồng riêng đợt này. Thương vụ chào bán cổ phiếu của Vinpearl cũng ghi nhận sự quan tâm của các tổ chức quốc tế. Vinpearl đã hoàn tất phân phối 84,15 triệu cổ phiếu ưu đãi cho 2 nhà đầu tư nước ngoài gồm SeaTown Private Credit Master Fund III và VIAC (No.1) Limited Partnership. Giá trị huy động ròng riêng thương vụ này cũng lên tới hơn 6.700 tỷ đồng.

Chờ cú hích từ cải cách

Theo bà Trần Thị Ngọc Hòa - chuyên gia từ Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, đà bán ròng của khối ngoại vẫn tiếp diễn dưới áp lực tỷ giá và lãi suất trong nước. Tuy nhiên, áp lực bán ròng của khối ngoại trong nửa đầu năm cần được đặt trong bối cảnh chu kỳ tài chính toàn cầu đang có nhiều thay đổi. Quan điểm thận trọng hơn của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) khiến đồng USD và lợi suất trái phiếu Mỹ duy trì ở mức cao, qua đó tạo áp lực lên tỷ giá và làm giảm sức hấp dẫn tương đối của các thị trường mới nổi và cận biên, trong đó có Việt Nam.

Thực tế, không ít quỹ ngoại thực tế vẫn duy trì quan điểm tích cực, đồng thời chủ động cơ cấu lại danh mục để phù hợp với bối cảnh mới. Trong thư gửi nhà đầu tư mới đây, PYN Elite Fund cho biết đã giảm đáng kể tỷ trọng nhóm ngân hàng sau khi hiện thực hóa lợi nhuận từ các khoản đầu tư mang lại mức sinh lời cao trong nhiều năm qua.

Điển hình như với trường hợp cổ phiếu Sacombank (STB), ông Petri Deryng - người đứng đầu quỹ PYN Elite cho biết quỹ đã bán bớt 44 triệu cổ phiếu STB trong một năm qua. Lượng cổ phiếu STB còn lại khoảng 62 triệu cổ phiếu, tương ứng 3,3% vốn ngân hàng đang ước lãi gần 200% so với giá vốn. Với phần vốn đã hiện thực hoá lợi nhuận, quỹ này chuyển sang các nhóm ngành được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng như thép, công nghệ, bán lẻ hay chứng khoán.

Theo lãnh đạo quỹ PYN Elite, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực và triển vọng lợi nhuận khả quan, nhưng giá cổ phiếu chưa phản ánh đầy đủ giá trị khi sự chú ý của thị trường thời gian qua chủ yếu tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn.

Dòng vốn ngoại ngày càng chọn lọc hơn giữa các ngành và từng doanh nghiệp. Thay vì duy trì tỷ trọng lớn ở những cổ phiếu đã đạt kỳ vọng lợi nhuận, nhiều quỹ đang chủ động tìm kiếm các cơ hội mới có định giá hấp dẫn hoặc hưởng lợi từ chu kỳ tăng trưởng tiếp theo của nền kinh tế. Áp lực bán trên sàn thời gian qua vì vậy cũng đồng thời phản ánh quá trình tái phân bổ vốn trong nội bộ các quỹ.

Cùng quan điểm, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích kinh tế VinaCapital, cho rằng nhiều quỹ đầu tư quốc tế quy mô hàng trăm tỷ USD vẫn đang theo dõi sát thị trường Việt Nam. Điều các nhà đầu tư chờ đợi là tiến trình cải cách thị trường, đặc biệt là mục tiêu nâng hạng lên thị trường mới nổi theo MSCI, cùng việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán, minh bạch thông tin và khả năng tiếp cận thị trường. Nếu FTSE mở ra kỳ vọng về dòng vốn thụ động trong giai đoạn 2026 - 2027, MSCI được xem là cột mốc có sức nặng lớn hơn, có khả năng mở rộng đáng kể tập nhà đầu tư tổ chức toàn cầu có thể phân bổ vốn vào Việt Nam.