Việt Nam tiệm cận ngưỡng Đầu tư

Việt Nam đang tiến rất gần tới ngưỡng được nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Đầu tư (investment grade), khi hiện chỉ còn cách ngưỡng này đúng một bậc theo đánh giá của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế. Việc đạt được xếp hạng Đầu tư được xem là cột mốc quan trọng đối với nền kinh tế, bởi không chỉ giúp giảm chi phí huy động vốn, mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng quy mô lớn, đồng thời tạo điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư tổ chức quốc tế vào thị trường tài chính trong nước.

Chính phủ đã xác định mục tiêu đạt xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư vào năm 2030. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy triển vọng này có thể đến sớm hơn dự kiến. Việc Fitch Ratings nâng xếp hạng tín nhiệm đối với công cụ nợ dài hạn có bảo đảm của Việt Nam lên mức BBB- đã đánh dấu lần đầu tiên một công cụ nợ gắn với quốc gia được xếp hạng ở mức Đầu tư. Cùng với đó, Chính phủ đã công bố các định hướng và giải pháp cụ thể nhằm cải thiện hồ sơ tín nhiệm quốc gia, phản ánh mức độ ưu tiên ngày càng rõ đối với mục tiêu nâng hạng.

Xét trên các tiêu chí đánh giá, Việt Nam hiện đã đáp ứng phần lớn các điều kiện định lượng quan trọng. Tỷ lệ nợ công trên GDP và nợ nước ngoài trên GDP đều ở mức tương đối thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực đã đạt xếp hạng Đầu tư, cho thấy dư địa tài khóa vẫn ở mức an toàn.

Trong khi đó, các nội dung cần tiếp tục cải thiện chủ yếu thuộc nhóm tiêu chí định tính, đặc biệt là tính dự báo, mức độ minh bạch và sự nhất quán của chính sách điều hành. Hiện Việt Nam đang được xếp hạng thấp hơn một bậc so với mức Đầu tư bởi S&P Global và Fitch, và thấp hơn hai bậc theo đánh giá của Moody’s.

Theo đánh giá của VinaCapital, việc nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Đầu tư có thể mang lại tác động tích cực rõ nét đối với thị trường chứng khoán Việt Nam. Khi đạt ngưỡng này, khả năng tiếp cận các dòng vốn đầu tư dài hạn sẽ được cải thiện, không chỉ thông qua thị trường cổ phiếu mà còn qua trái phiếu và đầu tư trực tiếp nước ngoài, qua đó hỗ trợ củng cố nền tảng tài chính vĩ mô.

Trong quá trình đánh giá tín nhiệm, các tổ chức xếp hạng xem xét đồng thời nhiều yếu tố nhằm xác định mức độ ổn định tài chính, sức khỏe hệ thống ngân hàng, độ tin cậy của thể chế và khả năng dự báo của môi trường chính sách. Ba chỉ tiêu được theo dõi sát sao gồm tỷ lệ nợ công/GDP, tỷ lệ nợ nước ngoài/GDP và quy mô dự trữ ngoại hối. Hiện tổng nợ công của Việt Nam ở mức khoảng 35% GDP, trong khi nợ nước ngoài vào khoảng 33% GDP, đều được đánh giá là hợp lý. Cơ cấu nợ nước ngoài được phân bổ tương đối cân bằng giữa khu vực công và khu vực tư nhân, góp phần hạn chế rủi ro tập trung.

Động lực cải cách nâng hạng

Bên cạnh các chỉ tiêu định lượng, các tổ chức xếp hạng cũng nhấn mạnh yêu cầu cải thiện các yếu tố định tính. Fitch từng nhận định khuôn khổ điều hành chính sách kinh tế của Việt Nam vẫn còn dư địa để hoàn thiện, đặc biệt liên quan đến tính dự báo và minh bạch. Dù Việt Nam đã được nâng hai bậc tín nhiệm trong giai đoạn 2014 - 2022, tiến độ cải cách cần tiếp tục được duy trì để tiệm cận ngưỡng Đầu tư.

Một điểm thuận lợi là Chính phủ đang triển khai mạnh mẽ chương trình cải cách thể chế sâu rộng, thường được gọi là “Đổi Mới 2.0”, với trọng tâm là xây dựng khung pháp luật hiện đại, khắc phục tình trạng chồng chéo và nâng cao hiệu lực thực thi. Nghị quyết 66 có hiệu lực từ năm 2025 được xem là bước đột phá, khi nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kỷ luật pháp quyền và tính minh bạch trong hoạch định chính sách. Các kỳ họp Quốc hội gần đây đã thông qua nhiều luật và nghị quyết quan trọng, góp phần xử lý các điểm nghẽn thể chế ảnh hưởng trực tiếp tới đánh giá tín nhiệm quốc gia.

Song song với cải cách pháp lý, Việt Nam cũng đẩy mạnh chuyển đổi số và chuẩn hóa hệ thống dữ liệu quốc gia theo Luật Dữ liệu mới. Việc xây dựng và vận hành Trung tâm Dữ liệu Quốc gia được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể tính đầy đủ, nhất quán và khả năng tiếp cận của các bộ dữ liệu tài khóa và ngoại hối, qua đó hỗ trợ quá trình đánh giá tín nhiệm.

Một thách thức khác nằm ở hệ thống ngân hàng. Bộ đệm vốn của nhiều ngân hàng hiện vẫn còn mỏng, trong khi tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao. Fitch từng cảnh báo rằng áp lực thúc đẩy tăng trưởng tín dụng nhanh có thể làm gia tăng rủi ro trong bối cảnh khả năng hấp thụ cú sốc của hệ thống ngân hàng còn hạn chế. Với quy mô tài sản toàn hệ thống tương đương gần 2 lần GDP, các rủi ro trong lĩnh vực ngân hàng có thể tạo ra tác động lan tỏa đáng kể tới toàn bộ nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, việc đạt xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư được xem là động lực quan trọng thúc đẩy cải cách thị trường vốn. Khi được nâng hạng, Việt Nam sẽ mở rộng đáng kể tệp nhà đầu tư đủ điều kiện, bao gồm các quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và quỹ đầu tư quốc gia, những tổ chức có khả năng cung cấp nguồn vốn dài hạn với chi phí thấp hơn. Các ước tính cho thấy việc nâng hạng có thể giúp giảm chi phí vay vốn khoảng 150 điểm cơ bản thông qua việc thu hẹp chênh lệch tín dụng và giảm lợi suất trái phiếu chính phủ.

Cùng với mục tiêu nâng hạng tín nhiệm, Việt Nam đang triển khai đồng bộ các cải cách thị trường vốn, từ hoàn thiện khuôn khổ thị trường trái phiếu doanh nghiệp đến việc từng bước đáp ứng các tiêu chí nâng hạng thị trường theo chuẩn quốc tế. Nếu được thực thi hiệu quả, các cải cách này sẽ giúp thị trường vốn Việt Nam phát triển theo chiều sâu, đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống tài chính.