Thúc đẩy hải quan số và cửa khẩu thông minh

Theo Cục Hải quan, hợp tác song phương được nâng tầm, kết nối đa phương trong phòng chống buôn lậu, ma túy và tội phạm môi trường, khi Việt Nam - Trung Quốc ký Hiệp định hải quan mới và khởi động Chiến dịch Mekong Dragon VIII tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Toàn cảnh lễ ký kết. Ảnh: CHQ

Hiệp định mới thay thế văn bản ký từ năm 1993, thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện, hiện đại, phù hợp với tốc độ tăng trưởng mạnh của thương mại song phương, đã vượt 250 tỷ USD năm 2025. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm đồng bộ hóa thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi thương mại.

Trọng tâm hợp tác được hai bên xác định là tăng cường trao đổi, chia sẻ thông tin về chính sách, pháp luật, dữ liệu xuất nhập khẩu và các dấu hiệu rủi ro. Qua đó, không chỉ hỗ trợ thông quan nhanh hơn, mà còn nâng cao năng lực phát hiện, ngăn chặn vi phạm.

Cũng theo Cục Hải quan, Hiệp định mở đường cho việc triển khai sâu rộng các nội dung mang tính chuyển đổi số, như trao đổi dữ liệu điện tử, cơ chế một cửa, kết nối cửa khẩu thông minh và mở rộng chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO). Đây là những cấu phần cốt lõi trong xây dựng hải quan hiện đại, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Hai bên cũng thống nhất duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên thông qua hội nghị cấp Tổng cục trưởng, thiết lập đầu mối liên lạc trực tiếp nhằm bảo đảm xử lý nhanh các vấn đề phát sinh. Song song đó, ưu tiên triển khai sáng kiến cửa khẩu thông minh, nâng cao năng lực thông quan tại các cửa khẩu đường bộ, đường sắt và đơn giản hóa thủ tục kiểm tra chuyên ngành.

Việc ký kết Hiệp định không chỉ có ý nghĩa về kinh tế, mà còn góp phần cụ thể hóa các nhận thức chung cấp cao, tạo nền tảng để quan hệ hợp tác hải quan đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn.

Mekong Dragon VIII mở rộng phối hợp, đối phó tội phạm xuyên quốc gia

Cục Hải quan cho biết, cùng ngày, Chiến dịch Con Rồng Mê Kông giai đoạn VIII (Mekong Dragon VIII - OMD VIII) chính thức được khởi động theo hình thức trực tuyến, với sự tham gia của 24 cơ quan hải quan và lực lượng thực thi pháp luật trong khu vực.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn (thứ 2 từ trái sang) trao đổi với đại diện Hải quan Trung Quốc. Ảnh: CHQ

Đây là sáng kiến do Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc đồng khởi xướng từ năm 2018, đến nay đã trở thành một trong những mô hình hợp tác đa phương tiêu biểu trong kiểm soát hải quan khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Chiến dịch năm nay tiếp tục có sự tham gia của các tổ chức và đối tác quốc tế như Văn phòng Liên hợp quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC), Văn phòng Liên lạc tình báo khu vực châu Á - Thái Bình Dương (RILO AP), Hải quan Hồng Kông (Trung Quốc) và Lực lượng Biên phòng Australia, tạo nên mạng lưới phối hợp rộng khắp, tăng cường chia sẻ thông tin và hỗ trợ thực thi pháp luật.

Theo đánh giá của các bên, tình hình tội phạm ma túy và buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã đang diễn biến phức tạp, với quy mô ngày càng lớn và phương thức ngày càng tinh vi. Sự hỗ trợ của công nghệ cùng các tuyến vận chuyển mới khiến công tác kiểm soát đối mặt nhiều thách thức.

Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, trong năm 2025 và quý I/2026, lực lượng hải quan đã phát hiện, bắt giữ nhiều vụ việc lớn liên quan đến ma túy với chủng loại ngày càng đa dạng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực phân tích, dự báo và quản lý rủi ro.

Trong bối cảnh đó, Mekong Dragon VIII tiếp tục được xác định là công cụ trọng tâm để duy trì đà hợp tác, tăng cường chia sẻ thông tin tình báo và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng trong nước và quốc tế.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong kiểm soát hải quan, đồng thời mở rộng hợp tác với khu vực doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực logistics và chuyển phát nhanh.

Việc triển khai chiến dịch không chỉ nhằm đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia, mà còn góp phần bảo đảm an ninh khu vực, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và thúc đẩy phát triển bền vững./.