Theo lãnh đạo Cục Quản lý, Giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính), ngày 27/10/2025, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp thay thế Thông tư số 200/2014/TT-BTC (Thông tư 200).

Tuy nhiên, các nội dung hướng dẫn kế toán liên quan đến cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Thông tư 200 vẫn còn hiệu lực cho đến khi có thông tư thay thế, do tại thời điểm ban hành Thông tư số 99/2025/TT-BTC, các quy định về pháp luật cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ đang trong quá trình xây dựng.

Ngày 12/2/2026, Chính phủ ký ban hành Nghị định số 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, trong đó có quy định cụ thể về các nội dung liên quan đến cổ phần hóa doanh nghiệp như: xử lý tài chính khi cổ phần hóa đối với tài sản, nợ phải thu, nợ phải trả, xử lý các khoản dự phòng, quản lý sử dụng số tiền thu về cổ phần hóa, xử lý tài chính ở thời điểm doanh nghiệp chính thức chuyển thành công ty cổ phần…

Thông tư số 108/2026/TT-BTC có hiệu lực thi hành từ ngày 24/7/2026. Ảnh: Đức Minh

Nội dung Thông tư được xây dựng trên cơ sở các quy định về xử lý tài chính khi cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ ban hành tại Nghị định số 57/2026/NĐ-CP và Thông tư số 103/2026/TT-BTC ngày 15/7/2026 hướng dẫn về cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Thông tư số 108/2026/TT-BTC không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp cổ phần hóa với ngân sách nhà nước. Việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đối với ngân sách nhà nước khi cổ phần hóa được thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế.

Đối tượng áp dụng của Thông tư là các đối tượng được quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định số 57/2026/NĐ-CP, bao gồm: công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, công ty mẹ của tổng công ty nhà nước; công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con; công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; cơ quan đại diện chủ sở hữu, người đại diện chủ sở hữu trực tiếp và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan.

Thông tư cũng quy định đối với các công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do doanh nghiệp nhà nước đầu tư 100% vốn điều lệ (doanh nghiệp cấp II) thì căn cứ vào hướng dẫn tại Thông tư, quy định của pháp luật về cổ phần hóa và quyết định chuyển đổi doanh nghiệp cấp II sang công ty cổ phần của công ty mẹ (doanh nghiệp cấp I) để kế toán khi cổ phần hóa doanh nghiệp phù hợp với tình hình và điều kiện thực tiễn.

Trong quá trình thực hiện cổ phần hóa, doanh nghiệp cổ phần hóa áp dụng hướng dẫn tại Thông tư này để kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan đến cổ phần hóa. Đối với các nghiệp vụ kinh tế khác, doanh nghiệp thực hiện theo chế độ kế toán mà doanh nghiệp đang thuộc đối tượng áp dụng.

Thông tư được xây dựng bao gồm 3 chương và 18 điều.

Trong đó, tại Chương II quy định cụ thể về kế toán đối với các nghiệp vụ kinh tế chủ yếu phát sinh trong quá trình cổ phần hóa như: kiểm kê, phân loại tài sản và xử lý tồn tại về tài chính; kế toán đối với tài sản thừa/thiếu so với giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa đã được cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định và công bố; kế toán đối với tài sản thuê, mượn, nhận góp vốn liên doanh, liên kết, tài sản không cần dùng, tài sản được đầu tư bằng Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi;

Kế toán đối với các khoản nợ phải thu/nợ phải trả, các khoản dự phòng, lỗ hoặc lãi; kế toán đối với vốn của doanh nghiệp cổ phần hóa đầu tư vào doanh nghiệp khác; kế toán đối với số dư quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi, quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp tại doanh nghiệp; kế toán đối với các khoản phải thu và các khoản phải trả về cổ phần hóa;

Kế toán tại thời điểm doanh nghiệp chính thức chuyển thành công ty cổ phần; kế toán chuyển đổi công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do doanh nghiệp nhà nước đầu tư 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần; hướng dẫn lập báo cáo tài chính./.