PV: Bộ Tài chính đã chính thức tiếp nhận hồ sơ cấp phép thị trường giao dịch tài sản mã hóa từ đầu năm 2026. Theo ông, việc triển khai cơ chế thí điểm này có ý nghĩa như thế nào đối với ổn định tài chính và quản lý dòng vốn trong nền kinh tế?

PGS.TS Phạm Nguyễn Anh Huy

PGS.TS Phạm Nguyễn Anh Huy: Việc triển khai cơ chế thí điểm thị trường giao dịch tài sản mã hóa đánh dấu một bước chuyển rất quan trọng trong tư duy quản lý của Việt Nam từ “đứng ngoài quan sát” sang “tham gia định hình thị trường”. Trong nhiều năm qua, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam thực chất đã tồn tại và phát triển với quy mô lớn, nhưng lại hoàn toàn nằm ngoài khuôn khổ pháp lý chính thức. Điều này dẫn đến ba hệ quả đáng lo ngại: rủi ro cho nhà đầu tư, thất thoát nguồn thu thuế, và đặc biệt là dòng vốn chảy ra nước ngoài thông qua các sàn nước ngoài.

Cơ chế thí điểm có ý nghĩa lớn trước hết ở góc độ ổn định tài chính. Khi giao dịch tài sản mã hóa được đưa vào không gian có kiểm soát, cơ quan quản lý có thể theo dõi quy mô thị trường, mức độ đòn bẩy, dòng tiền vào - ra và các mối liên kết với hệ thống tài chính truyền thống. Điều này giúp giảm rủi ro lan truyền, đặc biệt trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Ở góc độ quản lý dòng vốn, thí điểm giúp tạo ra “kênh chính thức” để giữ lại một phần dòng tiền đang chảy qua các sàn nước ngoài. Trước đây, khi nhà đầu tư Việt Nam giao dịch trên các nền tảng nước ngoài, dòng tiền gần như không để lại dấu vết trong hệ thống tài chính trong nước. Việc cấp phép và giám sát sàn giao dịch nội địa sẽ giúp Nhà nước từng bước thu hẹp “vùng xám” của dòng vốn xuyên biên giới, đồng thời nâng cao năng lực quản lý ngoại hối trong kỷ nguyên tài sản số.

Từ đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã chính thức tiếp nhận hồ sơ cấp phép thị trường giao dịch tài sản mã hóa. Ảnh: An Thư

PV: Chương trình thí điểm thị trường tài sản mã hóa đặt ra các điều kiện gia nhập rất cao, đặc biệt là yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và cơ cấu cổ đông chủ yếu là tổ chức tài chính lớn. Ông đánh giá thế nào về cách tiếp cận này?

PGS.TS Phạm Nguyễn Anh Huy: Yêu cầu vốn điều lệ rất cao và sự tham gia chủ yếu của các tổ chức tài chính lớn giúp đạt được ba mục tiêu. Thứ nhất, giảm thiểu rủi ro vận hành và rủi ro đạo đức, vốn là những nguyên nhân phổ biến dẫn đến sụp đổ của nhiều sàn giao dịch tài sản mã hóa trên thế giới. Thứ hai, các tổ chức tài chính lớn thường đã quen với chuẩn mực quản trị, kiểm soát nội bộ, phòng chống rửa tiền và quản lý rủi ro. Điều này giúp rút ngắn đáng kể “đường cong học hỏi” của thị trường. Thứ ba, quy mô vốn lớn tạo ra “vùng đệm tài chính” để bảo vệ nhà đầu tư trong các kịch bản cực đoan.

Tuy nhiên, về trung hạn, cách tiếp cận này cũng có mặt hạn chế. Nếu duy trì quá lâu, có thể làm giảm tính cạnh tranh và hạn chế đổi mới sáng tạo, đặc biệt là sự tham gia của các startup nội địa trong lĩnh vực fintech và crypto. Vì vậy, tôi cho rằng mô hình hợp lý là: giai đoạn đầu chấp nhận tiêu chuẩn cao để ổn định thị trường, nhưng về sau cần phân tầng giấy phép, cho phép các mô hình nhỏ hơn, sáng tạo hơn tham gia dưới sự giám sát phù hợp.

PV: Giai đoạn đầu, thị trường tài sản mã hóa được định hướng ưu tiên phục vụ nhà đầu tư nước ngoài và các ví crypto từ bên ngoài Việt Nam. Theo ông, cách tiếp cận “thử nghiệm có kiểm soát” này giúp hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư trong nước như thế nào và cần lưu ý điều gì để tránh tình trạng thanh khoản thấp?

PGS.TS Phạm Nguyễn Anh Huy: Một điểm cần làm rõ là định hướng ưu tiên phục vụ nhà đầu tư nước ngoài và các ví crypto từ bên ngoài Việt Nam trong giai đoạn đầu không đồng nghĩa với việc cấm nhà đầu tư trong nước đang sở hữu tài sản mã hóa tham gia thị trường. Việc phục vụ nhà đầu tư nước ngoài chỉ đúng cho việc phát hành token mới trong thị trường thí điểm, tức là nếu một dự án muốn ra mắt tài sản mã hóa mới trong khuôn khổ thí điểm, đợt phân phối đó chỉ được phép bán cho nhà đầu tư nước ngoài. Cách tiếp cận này nên được hiểu là một chiến lược triển khai có trọng tâm, nhằm kiểm soát rủi ro hệ thống trong giai đoạn thí điểm, thay vì một biện pháp loại trừ.

Ở góc độ quản lý rủi ro, việc ưu tiên dòng giao dịch quốc tế giúp cơ quan quản lý tách bạch rủi ro thử nghiệm của hạ tầng thị trường mới khỏi hệ sinh thái tài chính trong nước, đặc biệt là những tài sản mã hóa phát hành mới. Trong giai đoạn đầu, trọng tâm không nằm ở việc mở rộng nhanh số lượng nhà đầu tư nội địa, mà ở việc kiểm chứng năng lực vận hành của sàn giao dịch được cấp phép: từ hệ thống công nghệ, cơ chế lưu ký - thanh toán, đến quy trình quản trị rủi ro và tuân thủ phòng chống rửa tiền. Điều này giúp giảm khả năng rủi ro vận hành hoặc sự cố kỹ thuật.

Ngoài ra, cách tiếp cận “thử nghiệm có kiểm soát” còn cho phép cơ quan quản lý quan sát hành vi thị trường, dòng vốn và mức độ biến động giá trong môi trường có giới hạn, từ đó điều chỉnh các quy định thứ cấp trước khi mở rộng phạm vi tham gia.

Tuy nhiên, thách thức lớn của giai đoạn này là rủi ro thanh khoản nếu thị trường không đủ hấp dẫn đối với nhà đầu tư và dòng vốn quốc tế. Để tránh tình trạng “có sàn nhưng không có giao dịch”, cần chú ý ba yếu tố then chốt.

Thứ nhất, bảo đảm khả năng kết nối thông suốt với dòng vốn xuyên biên giới và hệ thống thanh toán quốc tế. Thứ hai, cơ chế niêm yết cần minh bạch và linh hoạt, cho phép giao dịch các tài sản mã hóa có uy tín và thanh khoản toàn cầu, thay vì giới hạn cứng vào một nhóm tài sản hẹp. Thứ ba, chính sách phí, thuế và yêu cầu tuân thủ cần đủ cạnh tranh so với các trung tâm crypto trong khu vực và thế giới, nếu không Việt Nam sẽ khó thu hút dòng giao dịch thực chất.

PV: Xin cảm ơn ông!