Sự thay đổi về tư duy triển khai Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được thể hiện rõ trong dự thảo Tờ trình và dự thảo Nghị quyết của Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 127/NQ-CP ngày 13/5/2025 vừa được Bộ Xây dựng gửi lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương trước khi trình Chính phủ xem xét.
Trước đó, tại Thông báo số 309/TB-VPCP ngày 17/6/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc giao Bộ Xây dựng xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị quyết sửa đổi Nghị quyết số 127 triển khai Nghị quyết số 187/2025/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Theo dự thảo Tờ trình, Bộ Xây dựng đề xuất lùi thời điểm hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án theo quy định của Việt Nam và thẩm định, phê duyệt Dự án thành phần 2 sang sau khi Quốc hội thông qua việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án, đồng thời hoàn tất việc ký Hiệp định xây dựng cầu đường sắt qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc và Hiệp định vay vốn. Theo lộ trình mới, công việc này dự kiến hoàn thành trong quý IV/2026.
 |
| Phối cảnh ga Lào Cai trên tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. |
Đây là thay đổi đáng chú ý bởi tại Nghị quyết số 127, Chính phủ yêu cầu hoàn thành phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án trong tháng 8/2025 để làm cơ sở triển khai thi công, mua sắm, lắp đặt thiết bị và phấn đấu hoàn thành toàn bộ Dự án chậm nhất vào năm 2030.
Cần phải nói thêm rằng, Dự án thành phần 2 - đầu tư xây dựng công trình đường sắt có sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 155.503 tỷ đồng - là hạng mục lớn nhất và cũng là “trái tim” của toàn Dự án. Vì vậy, tiến độ hoàn thành, thẩm định và phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi của Dự án thành phần này được xem là “đường găng” quyết định tiến độ triển khai toàn tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Tuy nhiên, tại dự thảo Tờ trình, Bộ Xây dựng vẫn giữ nguyên mục tiêu hoàn thành, đưa Dự án vào khai thác cuối năm 2030 như Nghị quyết số 127 đã đặt ra. “Việc điều chỉnh mốc tiến độ của Dự án thành phần 2 không đồng nghĩa với việc lùi mục tiêu hoàn thành toàn Dự án, mà là chấp nhận kéo dài giai đoạn chuẩn bị để rút ngắn và chủ động hơn trong giai đoạn thi công”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.
Dự án thành phần 1 đã khởi công nhưng tiến độ bị ảnh hưởngDự án thành phần 1 (đầu tư hạ tầng kết nối các ga và quảng trường ga) có tổng mức đầu tư 3.299 tỷ đồng từ nguồn vốn trong nước, gồm xây dựng khoảng 27,93 km đường kết nối và 44,05 ha quảng trường tại 21 ga. Dự án đã khởi công gói thầu đầu tiên (5 ga) từ ngày 19/12/2025. Tuy nhiên, tiến độ bị ảnh hưởng do mặt bằng bàn giao nhỏ lẻ, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi thay đổi vị trí và cao độ một số ga. Hiện 3 ga đang thi công, 2 ga điều chỉnh thiết kế; 15 ga còn lại dự kiến hoàn thành thiết kế kỹ thuật trong tháng 7/2026 để khởi công từ quý IV/2026. |
Được biết, khi trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư vào tháng 2/2025, để đáp ứng mục tiêu khởi công trong tháng 12/2025 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Trung Quốc nhằm rút ngắn tối đa thời gian lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.
Sau nhiều vòng trao đổi, phía Trung Quốc đã chấp thuận rút thời gian lập Báo cáo nghiên cứu khả thi xuống còn 12 tháng kể từ khi lựa chọn được đơn vị tư vấn - được đánh giá là tiến độ nhanh nhất từng áp dụng đối với một dự án đầu tư công có quy mô và tính chất tương tự.
Ngày 11/6/2025, Viện Thiết kế khảo sát số 4 đường sắt Trung Quốc (Viện 4) được lựa chọn làm đơn vị tư vấn và chính thức triển khai công tác khảo sát tại Việt Nam. Tuy nhiên, trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, đơn vị tư vấn đã phát hiện nhiều đới đứt gãy địa chất lớn tại khu vực Lào Cai và Phú Thọ, gồm các đới đứt gãy sông Hồng, sông Lô và sông Chảy. Điều này buộc phải bổ sung khảo sát, nghiên cứu và điều chỉnh hướng tuyến nhằm bảo đảm an toàn kết cấu công trình.
Đến nay, Báo cáo nghiên cứu khả thi đã hoàn thành và được hai bên tổ chức thẩm tra chung. Tuy nhiên, phía Trung Quốc vẫn đang tiếp tục thực hiện quy trình thẩm định nội bộ trước khi hoàn thiện hồ sơ để bàn giao cho phía Việt Nam trong tháng 8/2026.
“Với tiến độ thực tế như trên, việc điều chỉnh các mốc tiến độ chi tiết quy định tại Nghị quyết số 127/NQ-CP là cần thiết nhằm bảo đảm tính pháp lý cho các công việc triển khai tiếp theo”, dự thảo Tờ trình của Bộ Xây dựng nêu rõ.
Cùng với việc đề xuất điều chỉnh các mốc tiến độ, Bộ Xây dựng cũng đang khẩn trương rà soát, hoàn thiện hồ sơ để trình Quốc hội xem xét điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án tại kỳ họp gần nhất. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để cập nhật hàng loạt nội dung liên quan đến quy mô, hướng tuyến, phương án đầu tư và tiến độ triển khai Dự án.
Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất điều chỉnh phạm vi tuyến chính theo hướng giữ nguyên điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc nhưng điều chỉnh điểm cuối từ ga Lạch Huyện về ga Nam Hải Phòng. Đồng thời, Bộ Xây dựng cũng đề xuất đầu tư hoàn chỉnh đường đôi đối với đoạn Lạc Bảo - Nam Hải Phòng, thay cho phương án đầu tư đường đơn có dự trữ quỹ đất để mở rộng trong tương lai.
Theo Ban quản lý dự án đường sắt, đoạn Bắc Hồng - Nam Hải Phòng là khu đoạn có nhu cầu vận tải hành khách lớn nhất trên toàn tuyến. Việc đầu tư hoàn chỉnh đường đôi ngay từ đầu không chỉ nâng cao năng lực thông qua và tính linh hoạt trong tổ chức chạy tàu, mà còn cho phép nâng tốc độ khai thác tàu khách từ khoảng 95 km/h lên khoảng 120 km/h, rút ngắn thời gian hành trình khoảng 14,6 phút mỗi chuyến. Đồng thời, phương án này cũng được đánh giá giúp tối ưu quy mô đầu tư, hạn chế phải mở rộng công trình trong tương lai khi nhu cầu vận tải tăng cao.
Đối với tuyến nhánh, Bộ Xây dựng đề xuất đầu tư bổ sung đoạn đường đôi từ ga Yên Viên đến ga Gia Lâm dài khoảng 8,4 km và cải tạo ga Gia Lâm thành ga hành khách của khu đầu mối phía Bắc.
Theo Ban quản lý dự án đường sắt, việc đầu tư sớm đoạn đường đôi Yên Viên - Gia Lâm và cải tạo ga Gia Lâm sẽ mang lại nhiều lợi ích về khai thác và phát triển đô thị.
Ga Gia Lâm nằm trong khu vực trung tâm Hà Nội, thuộc phạm vi đầu tư của Dự án đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng, có mật độ dân cư cao và nhu cầu đi lại lớn. Khi được nâng cấp thành ga hành khách của khu đầu mối phía Bắc, hành khách sẽ tiếp cận nhà ga thuận tiện hơn, rút ngắn khoảng 8 phút thời gian di chuyển, mang lại lợi ích kinh tế ước tính khoảng 10,5 tỷ đồng mỗi năm.
Không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh của vận tải đường sắt so với các phương thức vận tải khác, phương án này còn tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận của người dân đối với hệ thống đường sắt quốc gia.
“Đồng thời, việc đầu tư sớm khu đầu mối Hà Nội được kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), tăng cường kết nối giữa đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị, phù hợp với định hướng phát triển không gian của Thủ đô Hà Nội trong dài hạn” - ông Mai Minh Việt, Giám đốc Ban quản lý dự án đường sắt, đánh giá.
