Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), trong đó đề xuất hoàn thiện cơ chế ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu theo hướng tăng cường mua sắm hàng hóa có xuất xứ trong nước, đặc biệt là các sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, sản phẩm xanh và sản phẩm đổi mới sáng tạo.

Theo Bộ Tài chính, cơ chế ưu đãi hiện hành của Luật Đấu thầu chủ yếu được áp dụng ở bước đánh giá hồ sơ dự thầu, chưa tạo được cơ sở pháp lý đủ mạnh để ưu tiên hoặc dành riêng việc mua sắm đối với các hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng Nhà nước khuyến khích phát triển, nhất là sản phẩm do doanh nghiệp trong nước sản xuất.

Dự thảo Luật Đấu thầu đề xuất ưu tiên hàng hóa sản xuất trong nước. Ảnh: Đức Thanh.

Bên cạnh đó, Luật Đấu thầu hiện hành chỉ quy định dành các gói thầu xây lắp có giá trị không quá 5 tỷ đồng cho doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ tham gia. Tuy nhiên, thực hiện chủ trương phát triển kinh tế tư nhân, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 nâng hạn mức này lên 20 tỷ đồng đối với các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và gói thầu hỗn hợp sử dụng ngân sách nhà nước dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bộ Tài chính cho biết, việc quy định trực tiếp trong Luật về đối tượng và hạn mức ưu đãi làm giảm tính linh hoạt khi cần điều chỉnh chính sách theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bởi mỗi lần thay đổi đều phải sửa luật hoặc ban hành cơ chế đặc thù.

Vì vậy, dự thảo Luật chỉ quy định các nguyên tắc về đối tượng và nội dung ưu đãi, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết phương thức áp dụng đối với từng nhóm đối tượng. Cách tiếp cận này nhằm tạo cơ chế ưu tiên cho sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược có xuất xứ Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa, phù hợp với các chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dự thảo cũng quy định, trường hợp có sự khác biệt giữa chính sách ưu đãi theo Luật Đấu thầu với các luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc quy định của pháp luật chuyên ngành, thì áp dụng chính sách ưu đãi thuận lợi hơn nhằm bảo đảm tính thống nhất và nâng cao hiệu quả thực thi.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất cơ chế ưu tiên mua sắm sản phẩm có xuất xứ trong nước đối với các sản phẩm thuộc danh mục công nghệ cao, công nghệ chiến lược; đồng thời yêu cầu sử dụng hàng hóa sản xuất trong nước trong các dự án đầu tư kinh doanh, thay vì chỉ áp dụng các hình thức ưu đãi như cộng điểm hoặc cộng tiền vào giá dự thầu như quy định hiện hành.

Bộ Tài chính cho rằng, cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính ổn định của Luật, vừa tạo cơ sở để Chính phủ chủ động điều chỉnh chính sách theo từng giai đoạn phát triển, góp phần phát triển thị trường trong nước, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững.

Về ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu, dự thảo bổ sung nhiều nhóm đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi, gồm hàng hóa có xuất xứ Việt Nam; sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường; nhà thầu trong nước sản xuất hàng hóa đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu; nhà thầu nước ngoài liên danh với nhà thầu trong nước khi phía Việt Nam đảm nhận từ 25% giá trị gói thầu trở lên.

Danh sách đối tượng ưu tiên còn có doanh nghiệp nhỏ và vừa; doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; doanh nghiệp khoa học và công nghệ; doanh nghiệp công nghệ cao, công nghệ chiến lược; các tổ chức nghiên cứu, đổi mới sáng tạo; nhà thầu sử dụng nhiều lao động nữ, thương binh, người khuyết tật hoặc người dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, các sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, sản phẩm hình thành từ kết quả nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong nước và sản phẩm, dịch vụ công nghệ số cũng thuộc nhóm được ưu tiên.

Các hình thức ưu đãi được đề xuất khá đa dạng, bao gồm xếp hạng cao hơn khi các nhà thầu được đánh giá ngang nhau; cộng điểm trong quá trình đánh giá; cộng thêm giá trị vào giá dự thầu của nhà thầu không thuộc diện ưu đãi; ưu tiên trong đánh giá năng lực, kinh nghiệm; dành riêng gói thầu cho các đối tượng được ưu đãi; yêu cầu nhà thầu chào các hàng hóa, dịch vụ thuộc diện ưu tiên cùng các hình thức ưu đãi khác theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Đối với lựa chọn nhà đầu tư, dự thảo quy định ưu đãi đối với nhà đầu tư có giải pháp ứng dụng công nghệ nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường; nhà đầu tư cam kết chuyển giao công nghệ thuộc danh mục công nghệ ưu tiên phát triển, công nghệ khuyến khích chuyển giao hoặc công nghệ chiến lược; doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo và nhà đầu tư nước ngoài có cam kết chuyển giao công nghệ cho đối tác trong nước.

Các hình thức ưu đãi gồm xếp hạng cao hơn trong trường hợp các nhà đầu tư được đánh giá ngang nhau và cộng thêm điểm vào điểm tổng hợp để so sánh, xếp hạng./.