Đơn giản hóa lựa chọn nhà thầu

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.

Dự thảo đồng thời hướng tới tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian thực hiện các gói thầu, dự án, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Luật quy định về quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu; thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân; hoạt động lựa chọn nhà thầu thực hiện gói thầu và lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh.

Dự thảo Luật Đấu thầu sửa đổi đề xuất nhiều quy định mới về lựa chọn nhà thầu. Ảnh: Đức Thanh.

Dự thảo gồm 8 chương, 72 điều, quy định các nội dung về hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; quy trình, thủ tục đấu thầu; mua sắm tập trung; mua thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế; hợp đồng; trách nhiệm của các bên và công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sửa đổi, hoàn thiện các quy định về phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng Luật Đấu thầu và các luật liên quan; quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; chính sách ưu tiên hàng hóa có xuất xứ trong nước; cũng như các quy định về hợp đồng.

Đối với lựa chọn nhà thầu, dự thảo đề xuất đơn giản hóa các hình thức lựa chọn trên cơ sở tích hợp những hình thức có quy trình thực hiện tương đồng. Cụ thể, hình thức đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh được tích hợp vào đấu thầu rộng rãi; hình thức mua sắm trực tiếp và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt được tích hợp vào chỉ định thầu.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung hai hình thức lựa chọn nhà thầu mới. Thứ nhất là đàm phán cạnh tranh, áp dụng đối với các gói thầu mà chủ đầu tư chưa xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Theo đó, chủ đầu tư sẽ thương thảo với từ hai nhà thầu trở lên để hoàn thiện giải pháp kỹ thuật và phương án tài chính trước khi ký hợp đồng. Thứ hai là chào giá trực tuyến trên cơ sở kế thừa quy định đã được áp dụng tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, tạo cơ sở pháp lý ổn định cho việc triển khai lâu dài.

Dự thảo cũng tiếp tục duy trì các hình thức đàm phán giá, đặt hàng, tự thực hiện và cộng đồng tham gia thực hiện do đã được áp dụng ổn định và phù hợp với đặc thù của nhiều lĩnh vực như y tế, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, đường sắt.

Đối với lựa chọn nhà đầu tư, dự thảo giữ nguyên bốn hình thức gồm đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định nhà đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt. Theo Bộ Tài chính, các hình thức này đang được áp dụng ổn định và chưa phát sinh vướng mắc cần điều chỉnh.

Về quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu và nhà đầu tư, dự thảo chỉ quy định các nguyên tắc chung, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự, thủ tục thực hiện đối với từng hình thức nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình triển khai.

Đổi mới hoạt động đấu thầu

Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi quy định về đấu thầu quốc tế theo hướng chỉ áp dụng đối với các dự án đầu tư kinh doanh có tính chất đặc biệt về công nghệ, năng lượng sạch hoặc yêu cầu cung cấp dịch vụ theo tiêu chuẩn quốc tế mà nhà đầu tư trong nước chưa đáp ứng được. Đối với các dự án còn lại sẽ thực hiện đấu thầu trong nước nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với đấu thầu qua mạng, dự thảo chỉ quy định các yêu cầu đối với Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và cơ sở dữ liệu về đấu thầu, còn các nội dung chi tiết sẽ giao Chính phủ quy định. Theo định hướng xây dựng nghị định hướng dẫn, đấu thầu điện tử sẽ trở thành phương thức chủ yếu, được triển khai xuyên suốt toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư và quản lý thực hiện hợp đồng.

Đồng thời, toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án và hợp đồng sẽ được số hóa; xây dựng cơ sở dữ liệu về giá, năng lực, kinh nghiệm, uy tín của nhà thầu, nhà đầu tư để hỗ trợ lập giá gói thầu, đánh giá năng lực, giám sát và cảnh báo rủi ro. Dự thảo cũng định hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, phân tích dữ liệu và phát hiện dấu hiệu gian lận, thông đồng trong hoạt động đấu thầu.

Về hồ sơ mời thầu, dự thảo cho phép nêu nhãn hiệu hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu nhằm bảo đảm lựa chọn được sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tính năng kỹ thuật, công nghệ, tính đồng bộ và hiệu quả sử dụng, đồng thời vẫn bảo đảm cạnh tranh giữa các nhãn hiệu trong cùng nhóm.

Đối với hợp đồng, dự thảo chỉ quy định các nguyên tắc khung về loại hợp đồng, sửa đổi hợp đồng, còn các nội dung về hồ sơ, điều kiện ký kết, thanh toán và quy trình thực hiện sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết. Dự thảo cũng không quy định cứng tỷ lệ hoặc giá trị tối đa công việc được giao cho nhà thầu phụ để xác định hành vi chuyển nhượng thầu, mà căn cứ vào bản chất của hành vi và trách nhiệm của các bên.

Theo đó, việc nhà thầu chính giao thêm công việc cho nhà thầu phụ ngoài phạm vi hợp đồng nhưng được chủ đầu tư chấp thuận sẽ không bị coi là chuyển nhượng thầu; hành vi chuyển nhượng chỉ được xác định khi nhà thầu chính chuyển giao toàn bộ hoặc phần công việc chủ yếu, làm thay đổi bản chất vai trò của nhà thầu trúng thầu và không còn trực tiếp quản lý, điều hành, chịu trách nhiệm thực hiện hợp đồng.

Ngoài ra, dự thảo làm rõ cơ chế điều chỉnh hợp đồng trong trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản nhằm bảo đảm thống nhất với pháp luật về xây dựng, dân sự và thương mại; đồng thời quy định một số trường hợp không phải ký kết hợp đồng đối với dự án đầu tư kinh doanh quy mô nhỏ, không có giai đoạn vận hành và không phát sinh nhiều nghĩa vụ giữa các bên.