Đánh giá những xu hướng chính của các thị trường hàng hóa quan trọng và tác động đối với điều hành giá trong năm 2026, bà Nguyễn Diệu Thương - giảng viên Khoa Kinh doanh và Logistics (Trường Đại học Hòa Bình) cho biết, năm 2026, Quốc hội đặt mục tiêu tăng trưởng GDP phấn đấu từ 10% trở lên và CPI bình quân khoảng 4,5% - một bài toán điều hành giá đòi hỏi vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa neo kỳ vọng lạm phát trong bối cảnh độ mở nền kinh tế lớn và rủi ro nhập khẩu lạm phát luôn hiện hữu.
Điểm tựa là năm 2025, Việt Nam kiểm soát lạm phát tương đối tốt: CPI bình quân tăng 3,31%, lạm phát cơ bản tăng 3,21%; riêng nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tác động làm CPI chung tăng khoảng 1,17 điểm phần trăm, cho thấy lạm phát vẫn chịu chi phối mạnh bởi nhóm thiết yếu.
 |
| Công tác quản lý, điều hành giá năm 2026 quyết tâm kiểm soát tốt lạm phát để kinh tế đạt tăng trưởng cao nhất. Ảnh tư liệu |
Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo, giá hàng hóa toàn cầu giảm thêm khoảng 7% trong năm 2026, tạo thuận lợi “hạ nền chi phí”, nhưng các cú sốc cục bộ như năng lượng - logistics, kim loại - vật liệu và diễn biến thời tiết, dịch bệnh tác động tới giá lương thực, thực phẩm vẫn có thể làm biến động CPI theo quý.
Trên cơ sở đó, bà Thương đề xuất cách tiếp cận điều hành giá theo hướng quản trị rủi ro: tổ chức cảnh báo sớm theo 4 rổ hàng hóa trọng yếu, phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách giá cả và các chính sách vĩ mô, tăng minh bạch thông tin để khóa vòng phản hồi kỳ vọng - hành vi.
Trên cơ sở phân tích tác động của 4 rổ hàng hóa trọng yếu, bà Thương đưa ra các gợi ý giám sát để điều hành giá trong năm 2026.
Cụ thể, rổ 1 gồm năng lượng, logistics, đây là nhóm tác động nhanh, lan tỏa rộng. Năng lượng và logistics là “đầu vào của mọi đầu vào”. Biến động giá điện, nhiên liệu, cước vận tải sẽ đi vào giá thành hàng hóa, dịch vụ qua kênh chi phí và kỳ vọng.
Bà Thương khuyến nghị, đối với mặt hàng điện, cơ quan chức năng cần chú ý mức điều chỉnh giá, tỷ trọng chi phí điện trong các ngành tiêu thụ lớn... Với nhiên liệu, cần theo dõi giá xăng dầu bán lẻ, biên độ, nhịp điều chỉnh, chênh lệch so với cùng kỳ. Về logistics, cần chú ý cước vận tải biển, đường bộ, chi phí kho bãi, phụ phí cao điểm; kết hợp tín hiệu tỷ giá, vì chi phí nhập khẩu vận tải - nhiên liệu - nguyên liệu thường “nhạy” với biến động của USD.
Rổ 2 gồm kim loại, vật liệu hạ tầng - những mặt hàng nhạy với chu kỳ đầu tư, dễ đội chi phí dự án. Trong bối cảnh thúc đẩy đầu tư công và đầu tư tư nhân, thép, kim loại, các vật liệu hạ tầng có thể tạo lạm phát chi phí theo 2 hướng: Đội tổng mức đầu tư, kéo giãn tiến độ, phát sinh điều chỉnh giá; tăng giá vật liệu, lan sang xây dựng - sửa chữa nhà ở - dịch vụ liên quan, làm “nóng” nhóm giá nhà ở và vật liệu xây dựng trong CPI.
WB cũng nhận định, giá kim loại cơ bản có thể tăng hoặc neo ở mức cao trong năm 2026 - 2027 do cung thắt chặt hơn và nhu cầu từ điện khí hóa, hạ tầng năng lượng tăng… Vì vậy, trong năm 2026, cơ quan chức năng cần giám sát chặt chẽ chỉ số giá vật liệu xây dựng; giá trúng thầu - hợp đồng - điều chỉnh giá ở các dự án hạ tầng lớn; tồn kho, nhập khẩu một số kim loại then chốt và vật liệu chủ lực, vì đây là biến số “đi trước” giá.
Rổ 3 gồm lương thực, thực phẩm - những mặt hàng tác động trực diện đến đời sống. Trong đó, cần giám sát chặt chẽ 3 nhóm “nhạy” nhất là thịt (đặc biệt là thịt lợn), rau củ quả tươi sống, gạo/nhóm lương thực thiết yếu theo vùng. Với những mặt hàng này, cần theo dõi tác nhân cung là thời tiết cực đoan, dịch bệnh, chi phí thức ăn chăn nuôi, chi phí vận chuyển lạnh/kho bãi. Bên cạnh đó, cần theo dõi tác nhân kỳ vọng: “sóng giá” theo tin đồn, theo mùa vụ, theo dịp lễ tết; nên theo dõi chênh lệch giá bán lẻ - giá tại nguồn để nhận diện khâu trung gian bất thường.
Rổ 4 là đầu vào nông nghiệp - những mặt hàng tác động trễ nhưng sâu, dễ tạo “mặt bằng giá mới”. Phân bón, giống, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi… thường không làm CPI tăng ngay lập tức, nhưng khi tăng kéo dài sẽ “ngấm” vào giá thành và làm thực phẩm tăng bền, khiến điều hành giá rơi vào thế bị động. Rổ này chính là “đầu vào của rổ 3”.
Để tránh tích tụ rủi ro, cơ quan chức năng cần giám sát chỉ số giá phân bón, thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu nhập khẩu và chi phí vận chuyển; biến động tỷ giá và chi phí tài chính vì nhiều đầu vào phụ thuộc nhập khẩu. Khi giá đầu vào tăng liên tục nhiều tháng, cần kích hoạt sớm gói giải pháp như thông tin thị trường, kiểm tra khâu phân phối, tháo nút logistics, bình ổn cục bộ theo địa bàn.
Theo nhận định của các chuyên gia, bài toán điều hành giá lương thực, thực phẩm trong năm 2026 và giai đoạn tới không chỉ là giữ giá thấp, mà là giữ ổn định và có khả năng dự báo. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách nông nghiệp, chính sách thương mại và quản lý thị trường, trong đó trọng tâm là nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí trung gian và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
