PV: Thưa ông, trong tiến trình hướng tới một chu kỳ mới, những nền tảng nào đang giữ vai trò then chốt đối với tăng trưởng dài hạn của TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt trên phương diện hạ tầng và thể chế?

PGS.TS Trần Hoàng Ngân

PGS.TS Trần Hoàng Ngân: Nếu nhìn một cách tổng thể, có thể thấy TP. Hồ Chí Minh đang tập trung rất rõ vào việc xây dựng các nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, trong đó nổi bật nhất là hạ tầng và thể chế, cùng với việc hình thành những động lực tăng trưởng mới.

Về hạ tầng, thành phố đã và đang dành nguồn lực lớn cho đầu tư công, tập trung vào các dự án có tính kết nối chiến lược. Không chỉ là hạ tầng giao thông nội đô, TP. Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng đến hạ tầng liên vùng, kết nối Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên. Các tuyến vành đai, cao tốc, quốc lộ, cùng với hệ thống metro đô thị khi hoàn thành và vận hành đồng bộ sẽ góp phần tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm, đồng thời nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa, con người và dịch vụ.

Về thể chế, việc Quốc hội ban hành và sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98/2023/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù cho TP. Hồ Chí Minh có ý nghĩa rất quan trọng. Đây là một khung thể chế mới, linh hoạt hơn, giúp thành phố chủ động hơn trong phân cấp, phân quyền, huy động nguồn lực và thử nghiệm các mô hình phát triển phù hợp với vai trò đầu tàu kinh tế.

Cùng với đó là việc hình thành các động lực tăng trưởng mới như trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ… Tất cả những yếu tố này đang tạo ra một nền móng tương đối vững chắc cho giai đoạn phát triển 2026 - 2030.

PV: Đầu tư công được kỳ vọng là lực kéo quan trọng trong năm 2026. Vậy rủi ro lớn nhất là gì nếu chỉ tập trung vào giải ngân mà chưa chú trọng đầy đủ đến hiệu quả dài hạn, thưa ông?

PGS.TS Trần Hoàng Ngân: Với TP. Hồ Chí Minh, nguy cơ đầu tư công kém hiệu quả là không quá lớn, bởi các dự án đầu tư công của thành phố đều phải trải qua quá trình đánh giá tác động và hiệu quả khá kỹ lưỡng trước khi triển khai. Vấn đề quan trọng là cách tiếp cận đầu tư công không chỉ dừng lại ở mục tiêu giải ngân hay kích cầu ngắn hạn.

Điểm cốt lõi trong đầu tư công của TP. Hồ Chí Minh là ưu tiên các dự án có tính lan tỏa cao, đặc biệt là hạ tầng kết nối. Các dự án này không chỉ nhằm giải quyết bài toán giao thông nội đô, mà còn kết nối thành phố với các vùng kinh tế trọng điểm xung quanh, qua đó gắn kết các trục tăng trưởng chiến lược với nhau.

Hơn nữa, hiệu quả của đầu tư công không chỉ được đo bằng lợi ích kinh tế thuần túy, mà còn bao gồm hiệu quả xã hội và môi trường. Nhiều dự án hướng đến giải quyết những vấn đề rất cấp bách như ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường, cải thiện không gian sông nước, giảm phát thải… Đây đều là những chi phí xã hội rất lớn nếu không được xử lý kịp thời. Vì vậy, đầu tư công cần được nhìn nhận như đầu tư cho nền tảng phát triển dài hạn, góp phần nâng cao chất lượng sống và sức cạnh tranh của đô thị.

PV: Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, các động lực tăng trưởng truyền thống như xuất khẩu và tiêu dùng nội địa đóng vai trò như thế nào đối với TP. Hồ Chí Minh?

PGS.TS Trần Hoàng Ngân: Xuất khẩu vẫn là một động lực quan trọng của TP. Hồ Chí Minh, dù kim ngạch chỉ chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Cơ cấu xuất khẩu của thành phố tập trung chủ yếu vào các ngành chế biến, chế tạo gắn với công nghệ cao, những lĩnh vực mà TP. Hồ Chí Minh đã xây dựng được nền tảng khá vững chắc và có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh có một lợi thế rất đặc thù là vai trò trung tâm du lịch, thương mại và dịch vụ. Lượng khách du lịch quốc tế tăng cao trong những năm gần đây đã tạo điều kiện cho “xuất khẩu tại chỗ” thông qua tiêu dùng dịch vụ, mua sắm hàng hóa, lưu trú và ăn uống. Du lịch vì vậy không chỉ mang lại nguồn thu trực tiếp, mà còn hỗ trợ mạnh mẽ cho thương mại, logistics và nhiều ngành dịch vụ khác.

Về tiêu dùng nội địa, có thể thấy sức mua của người dân đã có dấu hiệu phục hồi, thể hiện qua tăng trưởng doanh số bán lẻ hàng hóa và dịch vụ. Tuy nhiên, tốc độ phục hồi vẫn chưa đạt kỳ vọng, do thu nhập của một bộ phận người dân chưa tăng nhanh và tâm lý tiêu dùng còn thận trọng. Dù vậy, với các chính sách kích cầu, khuyến mãi, cùng cao điểm tiêu dùng cuối năm, lễ hội và Tết Nguyên đán, tiêu dùng tại TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ tiếp tục cải thiện trong thời gian tới.

PV: Theo ông năm 2026, TP. Hồ Chí Minh cần tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn nào để tạo lực bật cho tăng trưởng bền vững?

PGS.TS Trần Hoàng Ngân: Trước hết, TP. Hồ Chí Minh cần hoàn thành giải ngân đầu tư công năm 2025 theo đúng kế hoạch, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng các dự án cho giai đoạn 2026 - 2030. Đây là điều kiện tiên quyết để các công trình hạ tầng lớn sớm phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Tiếp theo là triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách theo Nghị quyết 98/2023/QH15 thông qua việc xây dựng các đề án cụ thể, trình Hội đồng Nhân dân thông qua và nhanh chóng đưa vào thực hiện. Trọng tâm ở đây là huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là hợp tác công - tư (PPP). Cần lưu ý rằng đầu tư công của TP. Hồ Chí Minh chỉ chiếm khoảng 10%, trong khi hơn 90% nguồn lực đến từ khu vực ngoài nhà nước và vốn đầu tư nước ngoài.

Cuối cùng, cải thiện môi trường đầu tư - kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao năng suất lao động và phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo là những yếu tố xuyên suốt. TP. Hồ Chí Minh không phát triển theo mô hình một mũi nhọn duy nhất, mà là một nền kinh tế đa lĩnh vực, đa chức năng. Chính sự phát triển đồng bộ này sẽ giúp thành phố duy trì được đà tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.

PV: Xin cảm ơn ông!