Khơi thông dòng vốn xanh cho chuyển dịch năng lượng

PV: Xin bà cho biết đâu là những thách thức chính trong việc triển khai tài chính xanh và chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam hiện nay?

Bà Trần Thị Quỳnh Nga

Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Dù Việt Nam đã có những cam kết mạnh mẽ tại COP26, lộ trình hiện thực hóa nguồn vốn đầu tư và tài chính cho chuyển dịch xanh, với trọng tâm là năng lượng vẫn gặp 3 nhóm rào cản chính:

Thứ nhất, là thách thức về quy định pháp lý và thể chế. Khung pháp lý cho tài chính xanh đã có những bước tiến quan trọng, như Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ chính thức ban hành Danh mục phân loại xanh với 45 loại dự án thuộc 7 nhóm ngành, kèm theo quy định về tiêu chí môi trường và xác minh dự án. Điều này giúp thống nhất định nghĩa dự án xanh, từ đó giảm thiểu rủi ro đánh giá và tạo động lực cho các hoạt động đầu tư.

Bên cạnh đó, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân (năm 2025) cũng đã bổ sung cơ chế miễn, giảm thuế cho trái phiếu xanh và giao dịch tín chỉ carbon, tạo đòn bẩy tài chính thiết thực.

Tuy nhiên, khung pháp lý vẫn chưa hoàn toàn đồng bộ, nhất là các quy định về việc xác nhận dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG. Đây là mắt xích kỹ thuật then chốt để thực thi hiệu quả nghị định của Chính phủ về ưu đãi 2% lãi suất sắp được ban hành, đảm bảo nguồn lực hỗ trợ đến đúng đối tượng.

Thứ hai, là rào cản thị trường và rủi ro tài chính. Nhu cầu vốn đầu tư cho quá trình chuyển đổi năng lượng rất lớn, cụ thể trong Quy hoạch Điện VIII giai đoạn 2026 - 2030 lên tới hơn 100 tỷ USD, chủ yếu từ khu vực tư nhân và vốn ngoài nước. Trong khi đó, các cơ chế hỗ trợ như giá FIT đã hết hạn, còn các cơ chế thay thế vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Bên cạnh đó, các công cụ tài chính hiện vẫn chưa theo kịp nhu cầu thị trường; thị trường điện cạnh tranh chưa được hoàn thiện. Các công cụ tài chính như trái phiếu xanh ở Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn mới triển khai, nên còn khó khăn trong việc huy động nguồn vốn tư nhân.

Hiện nay, cơ chế, chính sách huy động nguồn lực ngoài nhà nước đang được nghiên cứu điều chỉnh. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 về các chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 (có hiệu lực từ ngày 1/3/2026), Bộ Công thương được giao sửa đổi Luật Điện lực và xây dựng Nghị định của Chính phủ hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 253/2025/QH15. Tôi kỳ vọng, khi các văn bản trên được ban hành và có hiệu lực sẽ tháo gỡ cơ bản những khó khăn, vướng mắc liên quan đến dự án năng lượng tái tạo.

Một rào cản khác là hạn chế về năng lực của các tổ chức và hạ tầng kỹ thuật. Năng lực của các định chế tài chính - ngân hàng, doanh nghiệp, đặc biệt là của các doanh nghiệp tư nhân trong việc đánh giá rủi ro khí hậu, rủi ro môi trường - xã hội vẫn còn cần tiếp tục được hoàn thiện. Về hạ tầng, hệ thống lưới điện hiện tại chưa đáp ứng kịp tốc độ phát triển của năng lượng tái tạo, tạo ra rủi ro về mặt vận hành cho các dự án, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn vay của doanh nghiệp.

Các nút thắt trên kỳ vọng sẽ được giải quyết thông qua dự án SHIFT bằng cách: hỗ trợ đóng góp ý kiến để tiếp tục hoàn thiện cũng như hỗ trợ triển khai thực hiện khung pháp lý về quản lý đầu tư, tài chính xanh; nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và các định chế tài chính, hoặc khuyến nghị các cơ chế khuyến khích để khơi thông dòng vốn từ khu vực tư nhân.

Đại diện Bộ Tài chính và các đối tác nhấn nút khởi động Dự án SHIFT. Ảnh: Đức Minh

PV: Bộ Tài chính kỳ vọng gì từ dự án SHIFT trong việc thúc đẩy tài chính xanh và chuyển đổi năng lượng xanh tại Việt Nam? Theo bà, dự án có thể đóng góp như thế nào vào mục tiêu chính sách quốc gia của Việt Nam?

Bà Trần Thị Quỳnh Nga: SHIFT không chỉ là một dự án hỗ trợ kỹ thuật đơn thuần, mà còn đóng góp trực tiếp vào lộ trình hiện thực hóa Chiến lược Tăng trưởng xanh quốc gia, cam kết của Chính phủ Việt Nam đạt Net Zero vào năm 2050 và đóng góp vào chương trình Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP).

Chúng tôi kỳ vọng, SHIFT sẽ hỗ trợ Bộ Tài chính xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư và tài chính xanh, phát hành trái phiếu xanh, triển khai thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước và thúc đẩy áp dụng danh mục phân loại xanh. Đây là nền tảng để đánh giá các rủi ro và lợi ích môi trường cho các dự án đầu tư, từ đó điều hướng dòng vốn đầu tư công và tư nhân vào đúng các dự án xanh và dự án chuyển dịch năng lượng để từng bước đạt được các mục tiêu quốc gia.

Dự án cũng được kỳ vọng thúc đẩy sự tham gia mạnh mẽ của các định chế tài chính. Chúng tôi mong muốn SHIFT sẽ đóng vai trò cầu nối, giúp các định chế tài chính - ngân hàng chuẩn hóa quy trình thẩm định; áp dụng các tiêu chuẩn ESG quốc tế vào hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, phát triển các công cụ tài chính mới như trái phiếu xanh, tín dụng xanh và các cơ chế bảo lãnh rủi ro.

Đối với khu vực tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp năng lượng, SHIFT có thể tạo ra một môi trường thuận lợi hơn để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn, giảm bớt rào cản tài chính cho các công nghệ năng lượng mới như điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng (BESS) và hydro xanh, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Khi có cơ chế khuyến khích rõ ràng, doanh nghiệp sẽ tự tin hơn trong việc đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng carbon thấp.

PV: Thông qua dự án SHIFT, cần thúc đẩy sự hợp tác giữa khu vực công và các bên tư nhân (bao gồm ngân hàng, doanh nghiệp, cũng như các ngành có mức phát thải cao) như thế nào để tăng cường đầu tư xanh và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam, thưa bà?

Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Thách thức lớn nhất trong hợp tác công - tư là thiếu cơ chế phối hợp, thiếu thông tin và năng lực thực thi. Dự án SHIFT sẽ là kênh kết nối thường xuyên giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước với ngân hàng thương mại và doanh nghiệp phát thải cao, doanh nghiệp vừa và nhỏ để doanh nghiệp chia sẻ khó khăn thực tế (chi phí vốn cao, rủi ro công nghệ…), từ đó có những khuyến nghị chính sách phù hợp với thị trường.

Bên cạnh đó, nghiên cứu các khuyến nghị cũng như hỗ trợ triển khai công cụ tài chính hỗn hợp (Blended Finance) và bảo lãnh rủi ro. Khi có vốn nhà nước hoặc vốn ưu đãi quốc tế làm lớp đệm đầu tiên, ngân hàng sẽ tự tin hơn giải ngân, tạo đòn bẩy lớn cho khu vực tư nhân. Đồng thời, tạo ra mạng lưới học tập, chia sẻ, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc doanh nghiệp phát thải cao kết nối trực tiếp với nhà cung cấp công nghệ xanh và ngân hàng có tín dụng ưu đãi, hình thành hệ sinh thái khép kín: chính sách xanh - vốn xanh - công nghệ xanh và liên tục phát triển.

PV: Xin cảm ơn bà!