Làng nghề – nơi ký ức gặp sáng tạo

Diễn ra tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia ( Hà Nội), Hội chợ Mùa Xuân 2026 không chỉ là điểm hẹn mua sắm dịp đầu năm mà còn là không gian văn hóa đa sắc. Những gian hàng làng nghề thu hút sự chú ý đặc biệt, bởi ở đó, mỗi sản phẩm đều mang theo câu chuyện riêng.

Không còn bó hẹp trong phạm vi chợ quê hay cửa hàng nhỏ lẻ, sản phẩm thủ công nay được đặt trong không gian chuyên nghiệp, tiếp cận hàng chục nghìn lượt khách tham quan.

Tại gian hàng của làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng, xã Thụy Lâm (Hà Nội), nghệ nhân Phạm Văn Vững mang đến dòng tượng “ngựa béo” – chủ đề ông dành riêng cho mùa Xuân năm nay. Hình tượng con ngựa khỏe khoắn, đầy đặn được lấy cảm hứng từ nghệ thuật dân gian, tượng trưng cho sung túc và thịnh vượng.

Nghệ nhân Phạm Văn Vững đến từ làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng, xã Thụy Lâm, Hà Nội trình diễn nghề tại Hội chợ Mùa Xuân 2026.

Không chỉ trưng bày sản phẩm, ông Vững trực tiếp cầm đục, trình diễn từng đường chạm trước sự theo dõi chăm chú của du khách. Âm thanh nhịp đục vang lên giữa hội chợ như nhắc nhớ về nhịp lao động bền bỉ của làng nghề suốt hàng trăm năm. “Đưa nghề ra hội chợ không chỉ để bán hàng, mà còn để người trẻ hiểu và yêu nghề hơn" - ông Vững chia sẻ.

Giữa hàng ngàn gian hàng công nghệ hiện đại, góc trưng bày nón lá làng Chuông (Hà Nội) lại trở thành một "khoảng lặng" đầy sức hút. Thành công lớn nhất của nghệ nhân Phạm Thị Vấn chính là việc sáng tạo ra dòng nón lụa và nỗ lực phục chế các mẫu nón cổ. Chính sự kiên trì này đã giúp nón làng Chuông từ chỗ chỉ phục vụ đời sống nông nghiệp bước sang không gian trang trí nghệ thuật cao cấp.

"Tôi được tham gia hội chợ lớn mạnh như vậy là niềm vinh dự. Khách hàng rất vui vẻ khi bước vào gian hàng, họ chọn mua rất nhiều để dùng và làm quà. Tôi hạnh phúc khi thấy mọi người trân trọng sự tỉ mỉ trong từng đường kim mũi chỉ của người thợ thủ công" - bà Vấn chia sẻ.

Các nghệ nhân mong muốn nón làng Chuông ngày càng phát triển, vươn xa hơn nữa.

Việc nón làng Chuông xuất hiện tại Hội chợ Mùa Xuân 2026 đã xóa tan định kiến về sự "già nua" của các làng nghề truyền thống. Thực tế cho thấy, khi di sản được khoác lên mình lớp áo mới của sự sáng tạo và được tiếp cận bằng tư duy thương mại bài bản, nó sẽ có sức sống vô cùng mãnh liệt. Ước nguyện lớn nhất của Nghệ nhân Phạm Thị Vấn là đưa nón làng Chuông ngày càng phát triển, vươn xa hơn nữa, để khách hàng cảm nhận được sự tận tâm gửi gắm trong mỗi sản phẩm.

Tương tự, Nghệ nhân Đặng Văn Biền, sinh ra và lớn lên tại thôn Xuân La, xã Phương Dực (Hà Nội), là một trong số ít người vẫn gắn bó với nghề tò he truyền thống của làng nghề hơn 300 năm tuổi. Sự tỉ mỉ và khả năng sáng tạo trong từng sản phẩm khiến gian hàng của anh thu hút nhiều khách dừng lại tìm hiểu.

Theo ông Đặng Văn Biền, việc làm ra một sản phẩm tò he cần trải qua nhiều công đoạn. Bột truyền thống được làm từ gạo nếp xay mịn, luộc chín rồi để nguội mới nhào được. Màu sắc ngày trước cũng lấy hoàn toàn từ thiên nhiên như rễ cây, củ nghệ, lá trầu hay tro. Hiện nay, để phù hợp với yêu cầu vệ sinh và độ bền của sản phẩm, người thợ dùng phẩm màu thực phẩm và trộn thêm bột nở để giữ độ mềm của bột trong thời gian dài. Trong quá trình nặn, nghệ nhân sử dụng sáp ong để tránh dính tay và giúp tạo hình chính xác hơn. Ông Đặng Văn Biền cho biết, việc tạo ra hình dáng con giống phụ thuộc nhiều vào khả năng quan sát và cảm nhận, bởi “mỗi người có cách nhìn khác nhau nên không ai nặn giống ai”.

Khi di sản bước vào thị trường

Sự tham gia của làng nghề tại Hội chợ Mùa Xuân 2026 không chỉ mang ý nghĩa quảng bá mà còn mở ra hướng đi mới cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Nhiều sản phẩm đã được cải tiến mẫu mã, nâng cấp bao bì, gắn tem truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu riêng. Các hợp tác xã, cơ sở sản xuất bắt đầu quan tâm đến thiết kế, câu chuyện sản phẩm và định vị phân khúc khách hàng.

Sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống được sự quan tâm của đông đảo khách tham quan.

Đáng chú ý, một số làng nghề đã ký kết hợp tác với đơn vị phân phối, doanh nghiệp du lịch để đưa sản phẩm vào chuỗi quà tặng, tour trải nghiệm. Đây là bước đi cho thấy làng nghề không chỉ tồn tại như một không gian sản xuất mà đang từng bước trở thành điểm đến văn hóa.

Theo đại diện ban tổ chức, lượng khách tham quan khu vực làng nghề năm nay tăng đáng kể so với các kỳ trước. Nhiều gian hàng ghi nhận doanh số ổn định, đặc biệt với các sản phẩm mang tính ứng dụng cao và quà tặng Tết.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, sản phẩm thủ công truyền thống không chỉ cạnh tranh với hàng hóa trong nước mà còn đối mặt với sản phẩm công nghiệp giá rẻ nhập khẩu. Vì vậy, lợi thế của làng nghề nằm ở bản sắc, ở câu chuyện và giá trị văn hóa đằng sau mỗi sản phẩm.

Mỗi pho tượng gỗ, mỗi chiếc nón lá đều chứa đựng tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công truyền đời. Khi được đưa ra thị trường lớn và tiêu thụ rộng rãi, giá trị ấy không bị mai một mà được tái đầu tư, giúp người làm nghề có thêm thu nhập và động lực gắn bó.

Hội chợ Mùa Xuân 2026 vì thế trở thành cầu nối giữa nghệ nhân và thị trường, giữa quá khứ và hiện tại. Tại đây, di sản không bị “đóng khung” trong không gian bảo tàng, mà được sống, được chạm và được trao truyền. Sự lan tỏa giá trị làng nghề tại hội chợ cũng góp phần khẳng định một điều: bảo tồn văn hóa không đồng nghĩa với hoài niệm, mà là hành trình làm mới mình trong dòng chảy phát triển.