Hoàn thiện cơ chế, khơi thông dòng vốn

Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, yêu cầu đặt ra không chỉ là tổ chức lại bộ máy, mà còn phải bảo đảm các dòng vốn ngân sách, đặc biệt là vốn các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG), được vận hành thông suốt, hiệu quả.

Theo Bộ Tài chính, việc quản lý và tổ chức thực hiện các CTMTQG tiếp tục được triển khai trên cơ sở các quyết định phê duyệt đầu tư của bộ chủ chương trình; các quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách trung ương và tỷ lệ vốn đối ứng của ngân sách địa phương, cùng hệ thống văn bản hướng dẫn liên quan.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Để giải ngân nhanh nguồn vốn này, phát huy hiệu quả trong phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trong mô hình chính quyền 2 cấp, Bộ Tài chính đã đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền cấp xã khẩn trương rà soát mục tiêu, xác định nhu cầu, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, thủ tục đầu tư. Đây chính là khâu then chốt nhằm bảo đảm các dự án đủ điều kiện triển khai ngay khi được bố trí vốn, hạn chế tối đa tình trạng chậm giải ngân do vướng mắc thủ tục.

Cùng với đó, Bộ Tài chính cũng yêu cầu các địa phương chủ động chuẩn bị đầy đủ điều kiện để giải ngân toàn bộ nguồn vốn CTMTQG trong năm 2026, bảo đảm tiến độ đi đôi với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nhanh chóng đưa nguồn lực ngân sách vào thực tiễn.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đã làm rõ cơ chế kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân đối với nguồn vốn chưa sử dụng hết của năm 2025. Theo đó, toàn bộ số vốn ngân sách nhà nước thuộc các CTMTQG chưa giải ngân hết trong năm 2025 được phép kéo dài sang năm 2026 và thực hiện đến hết ngày 31/12/2026.

Theo đó, các địa phương cần khẩn trương rà soát số liệu, phối hợp chặt chẽ với Kho bạc Nhà nước trong thực hiện chuyển nguồn, kiểm soát chi và giải ngân đúng quy định, bảo đảm dòng vốn được vận hành kịp thời, hiệu quả. Đồng thời, các địa phương cần tập trung sử dụng hiệu quả nguồn vốn chuyển nguồn để hoàn thành các nhiệm vụ của giai đoạn 2021 - 2025; rà soát, quyết toán các nhiệm vụ đã hoàn thành; điều chỉnh các nhiệm vụ không còn phù hợp và ưu tiên bố trí vốn cho các dự án có khả năng hoàn thành, tránh dàn trải nguồn lực.

Trên cơ sở đó, các địa phương cần chủ động xây dựng phương án triển khai các CTMTQG giai đoạn 2026 - 2035, trong đó giai đoạn 2026 - 2030 đóng vai trò nền tảng, gắn với yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, tổ chức thực hiện và giám sát trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở.

Linh hoạt triển khai, nâng cao hiệu quả nguồn vốn và hoàn thành mục tiêu giai đoạn

Thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy, khi bám sát hướng dẫn của Bộ Tài chính, chủ động rà soát, chuẩn bị đầy đủ điều kiện và linh hoạt trong tổ chức thực hiện, nguồn vốn các CTMTQG đã được giải ngân hiệu quả, góp phần cải thiện rõ rệt đời sống người dân.

Tại tỉnh Lào Cai, thực hiện hướng dẫn của Bộ Tài chính, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành rà soát toàn bộ danh mục dự án, đặc biệt là các dự án chuyển tiếp, đồng thời tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình triển khai.

Đối với các dự án phát triển sinh kế, Lào Cai đẩy mạnh phân cấp cho cấp xã, bảo đảm vốn đến đúng đối tượng thụ hưởng, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ đó, nhiều công trình hạ tầng thiết yếu được triển khai đúng tiến độ; các mô hình du lịch cộng đồng, sản xuất nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị tiếp tục phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Tại tỉnh Quảng Nam, việc thực hiện các CTMTQG được gắn chặt với công tác chuẩn bị đầu tư. Các chủ đầu tư được yêu cầu hoàn thiện thủ tục ngay từ đầu, hạn chế tình trạng chậm triển khai do vướng mắc hồ sơ. Đồng thời, địa phương tăng cường phối hợp với Kho bạc Nhà nước trong thanh toán vốn, bảo đảm quy trình giải ngân thông suốt.

Đối với nguồn vốn chuyển từ năm 2025 sang năm 2026, Quảng Nam ưu tiên bố trí cho các dự án dở dang có khả năng hoàn thành sớm, tránh dàn trải. Nhờ đó, nhiều công trình hạ tầng nông thôn được hoàn thiện, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống người dân.

Trong khi đó, tại tỉnh Sóc Trăng, địa phương đã chú trọng rà soát, phân loại nhiệm vụ theo đúng hướng dẫn. Các dự án đã hoàn thành được quyết toán kịp thời. Các dự án không còn phù hợp được điều chỉnh hoặc dừng triển khai, qua đó tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ hiệu quả hơn. Đặc biệt, tỉnh Sóc Trăng đẩy mạnh lồng ghép các nguồn vốn để hỗ trợ đồng bộ cho người dân, từ nhà ở, nước sạch đến sinh kế. Việc phân cấp đi đôi với tăng cường giám sát đã giúp bảo đảm tính minh bạch, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Nhờ đó, đời sống của nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số của địa phương từng bước được cải thiện.

Có thể thấy, các hướng dẫn của Bộ Tài chính không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc kỹ thuật trong giải ngân, mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Việc đẩy nhanh giải ngân vốn các CTMTQG đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trực tiếp cải thiện hạ tầng, phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội, đặc biệt tại các vùng khó khăn. Từ nguồn vốn này, hàng loạt công trình giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế được đầu tư, nâng cấp, tạo chuyển biến rõ nét về điều kiện sống và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu của người dân.

Đặc biệt, quá trình triển khai các dự án trong CTMTQG đã tạo ra lượng lớn việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn, nhất là lao động phổ thông và đồng bào dân tộc thiểu số. Không chỉ gia tăng thu nhập, người dân còn được từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất, tham gia các mô hình kinh tế hiệu quả như sản xuất theo chuỗi giá trị, du lịch cộng đồng, dịch vụ nông thôn. Đây chính là nền tảng quan trọng để hình thành sinh kế bền vững, thúc đẩy giảm nghèo đa chiều và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền./.