Tiếp cận thận trọng, từng bước

Ông Tô Trần Hòa - Phó Trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP đã quy định rõ trình tự cấp phép đối với các doanh nghiệp tham gia thị trường. Hiện nay, thị trường đang trong giai đoạn đầu của quá trình triển khai, trong đó doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định trước khi được xem xét cấp phép.

Theo đó, ngoài các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cơ cấu cổ đông, cơ quan quản lý đặc biệt chú trọng năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, bao gồm hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động.

“Sau khi nộp hồ sơ, doanh nghiệp cần tiếp tục hoàn thiện quy trình nội bộ, đặc biệt là đáp ứng các yêu cầu về an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4. Yếu tố an ninh, an toàn phải được đặt lên hàng đầu, với hệ thống vận hành chuẩn ngay từ đầu” - ông Hòa nhấn mạnh.

Để thị trường tài sản mã hóa phát triển bền vững, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa 3 trụ cột: cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Đáng chú ý, trong giai đoạn thí điểm, chỉ những nhà đầu tư trong nước đã có sẵn tài sản mã hóa trên các nền tảng quốc tế và nhà đầu tư nước ngoài mới được phép mở tài khoản và giao dịch tại các sàn trong nước. Cách tiếp cận này được đánh giá là thận trọng, nhằm hạn chế rủi ro khi thị trường còn mới và cơ quan quản lý chưa có nhiều kinh nghiệm thực tiễn.

Sau khi các sàn giao dịch tài sản mã hóa đầu tiên được cấp phép, các hoạt động giao dịch tại Việt Nam sẽ phải tuân thủ theo hệ thống sàn được quản lý. Ngoài ra, ông Hòa cho biết, trong thời gian tới, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ triển khai các chương trình đào tạo, phổ cập kiến thức cho nhà đầu tư, với sự phối hợp của nhiều đơn vị như Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VAB).

Một trong những nguyên tắc quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh là việc tách biệt tài sản khách hàng khỏi tài sản của sàn. Đây được xem là nền tảng để bảo vệ nhà đầu tư trong mọi kịch bản, kể cả khi sàn ngừng hoạt động. Song song với đó, cơ quan quản lý cũng xây dựng các kịch bản ứng phó với rủi ro thị trường, bao gồm cơ chế cảnh báo sớm và cho phép nhà đầu tư chủ động xử lý tài sản trong những tình huống bất thường.

Cần có cơ chế giám sát chặt chẽ

Từ thực tế đấu tranh với tội phạm liên quan đến tài sản mã hóa, Đại tá Hoàng Ngọc Bách - Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cảnh báo nhiều rủi ro đáng lo ngại khi thị trường tài sản mã hóa chưa được quản lý đầy đủ.

Theo ông Bách, hiện nay, những quy định liên quan đến tài sản số còn rất hạn chế, nhưng nội hàm lại phức tạp, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, phân loại và xây dựng khung quản lý phù hợp. Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản đều có yếu tố liên quan đến dòng tiền xuyên biên giới thông qua các nền tảng tài sản mã hóa.

Tuy nhiên, do chưa có hành lang pháp lý đầy đủ, việc truy vết, thu giữ và xử lý các dòng tiền này còn nhiều hạn chế.

Một rủi ro khác là nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân. Khi tham gia các nền tảng giao dịch, người dùng thường phải cung cấp nhiều thông tin nhạy cảm như số điện thoại, email, tài khoản ngân hàng. Nếu không được quản lý chặt chẽ, các dữ liệu này có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận, giả mạo danh tính.

“Không ít đối tượng đã sử dụng thông tin cá nhân bị lộ để lập tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản giao dịch giả mạo, phục vụ hoạt động phạm tội. Trong khi đó, nhận thức của nhà đầu tư còn hạn chế, dễ trở thành mục tiêu của các hình thức lừa đảo” - đại diện A05 cảnh báo.

Trước thực trạng này, Đại tá Hoàng Ngọc Bách nhấn mạnh sự cần thiết phải sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến tài sản mã hóa, bao gồm cả các quy định xử phạt vi phạm hành chính, nhằm bịt kín các “khoảng trống” đang bị lợi dụng.

Đồng thời, các tổ chức được cấp phép cần xây dựng hệ thống công nghệ đủ mạnh để phòng chống tấn công mạng, bảo vệ tài sản và dữ liệu khách hàng. Việc kiểm soát nguồn tiền đầu tư cũng cần được chú trọng nhằm ngăn chặn các dòng tiền bất hợp pháp.

“Hoạt động của các tổ chức tài chính luôn là mục tiêu của tội phạm mạng. Nếu hệ thống bị tấn công, thiệt hại không chỉ là tài sản, mà còn là uy tín, rất khó khắc phục” - ông Bách cảnh báo. Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng cần có cơ chế giám sát chặt chẽ, khuyến khích nhà đầu tư tham gia các kênh hợp pháp, đồng thời áp dụng các chế tài đủ mạnh để xử lý các hành vi vi phạm.

Bên cạnh khung pháp lý, yêu cầu về hạ tầng công nghệ và an toàn hệ thống cũng được đặt ra ở mức cao. Ông Nguyễn Lê Thành - Nhà sáng lập Verichains cho rằng, việc áp dụng tiêu chuẩn an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 đối với các sàn giao dịch tài sản mã hóa là cần thiết, thậm chí cao hơn so với thị trường chứng khoán hiện nay.

Theo ông Thành, an toàn hệ thống không phải chỉ là đạt chứng nhận ban đầu, mà là một quá trình liên tục, bao gồm giám sát theo thời gian thực, kiểm thử định kỳ và khả năng phản ứng nhanh trước các sự cố.

Đáng chú ý, rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài, mà nằm ngay trong hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa môi trường blockchain với hạ tầng vận hành của sàn. Đây là những khu vực nhạy cảm, nơi tài sản được luân chuyển và thường trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tinh vi. Do đó, các tổ chức được cấp phép cần xây dựng hệ thống công nghệ đủ mạnh để phòng chống tấn công mạng, bảo vệ tài sản và dữ liệu khách hàng, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguồn tiền đầu tư nhằm ngăn chặn các dòng tiền bất hợp pháp./.