Trong kinh tế số, một giao dịch xuyên biên giới không chỉ phụ thuộc vào khả năng kết nối công nghệ, mà còn đòi hỏi các hệ thống có thể phối hợp và chấp nhận những chuẩn chung. Thực tiễn thanh toán số tại Indonesia cho thấy, việc thiếu tiêu chuẩn kết nối có thể kéo dài quá trình tích hợp giữa các hệ thống.
Tại phiên thảo luận chuyên đề “Khung chính sách phát triển kinh tế số” trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 diễn ra ngày 27/10, ông Felix Sharief, Phó Chủ tịch phụ trách Chính sách công và Quan hệ Chính phủ của DANA Indonesia cho biết, trước khi ngân hàng trung ương Indonesia ban hành tiêu chuẩn vào năm 2019, việc kết nối với hệ thống của một ngân hàng lớn có thể mất tới hai năm. Sau khi tiêu chuẩn được thiết lập, thời gian này giảm xuống còn khoảng một tháng.
Từ kinh nghiệm đó, ông nhấn mạnh vai trò của tiêu chuẩn API mở, thanh toán bán lẻ và hệ thống thanh toán nhanh trong phát triển thanh toán số. Các quốc gia không nhất thiết phải sử dụng chung một tiêu chuẩn, nhưng những tiêu chuẩn riêng cần có khả năng tương thích để các hệ thống giao tiếp được với nhau.
Đây cũng là một hướng triển khai DEFA có ý nghĩa thiết thực. Theo ông Felix Sharief, khuôn khổ này có thể hỗ trợ các nước xây dựng hướng dẫn về tiêu chuẩn API mở, thanh toán bán lẻ và thanh toán nhanh, đồng thời xem xét những bước phát triển tiếp theo như tài chính mở.
 |
| Các chuyên gia chia sẻ tại phiên thảo luận chuyên đề “Khung chính sách phát triển kinh tế số” trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 diễn ra ngày 27/10. Ảnh: BTC |
Kinh nghiệm Malaysia cho thấy khả năng tương tác giữa các hệ thống có thể được triển khai trong những hoạt động cụ thể. Bà Ellina Binti Roslan, Giám đốc cấp cao Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư Malaysia (MYCentre4IR), dẫn chứng Cơ chế một cửa ASEAN cho phép cơ quan hải quan trao đổi chứng từ thương mại điện tử xuyên biên giới, trong đó có giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.
Malaysia cũng đã kết nối thanh toán QR DuitNow QR với NETS QR của Singapore và QRIS của Indonesia, giúp người dân sử dụng ứng dụng ngân hàng hoặc thanh toán của nước mình tại các điểm bán hàng chấp nhận dịch vụ ở quốc gia đối tác.
Theo bà Ellina Binti Roslan, để những cơ chế này vận hành hiệu quả, các quốc gia cần thống nhất về định dạng chứng từ, quy tắc tiếp nhận và cách thức phối hợp. Khả năng kết nối không đòi hỏi các nước phải có hệ thống pháp luật giống nhau, mà cần bảo đảm các hệ thống có thể vận hành cùng nhau trong khuôn khổ quy định riêng của mỗi nước.
Từ thực tiễn này, bà cho rằng DEFA nên ưu tiên các lĩnh vực có nhu cầu kết nối rõ ràng như chứng từ thương mại, thanh toán, danh tính số và chia sẻ dữ liệu. Cùng với đó là quy tắc minh bạch, biện pháp bảo vệ phù hợp và cơ chế xử lý khi phát sinh sự cố.
Kết nối hệ thống mới là điều kiện ban đầu. Để doanh nghiệp thực sự tham gia các hoạt động kinh tế số xuyên biên giới, quy định phải đủ rõ ràng, có thể áp dụng trong thực tế, trong khi chi phí tuân thủ và yêu cầu về công nghệ, dữ liệu không trở thành rào cản quá lớn.
Bà Nguyễn Thùy Dương, Chủ tịch Công ty Cổ phần Tư vấn EY Việt Nam, cho rằng Việt Nam đã có nhiều quy định pháp luật, nhưng vấn đề quan trọng là cách diễn giải và triển khai các quy định trong thực tế. Dữ liệu được xác định là tài sản quốc gia, song việc khai thác dữ liệu để tạo ra giá trị cần đi đôi với bảo vệ niềm tin và an ninh quốc gia. Trong một số trường hợp, chi phí tuân thủ còn nặng nề hơn cả chi phí trực tiếp để tiến hành hoạt động kinh doanh.
Doanh nghiệp cần cân đối nguồn vốn dành cho hoạt động thường xuyên với đầu tư vào an ninh mạng, quản trị dữ liệu và hệ thống quản trị phù hợp. Những doanh nghiệp không đủ nguồn lực tự xây dựng mọi hệ thống cũng cần cân nhắc sử dụng nền tảng hoặc dịch vụ từ bên ngoài. Đồng thời, yêu cầu về an ninh mạng và tuân thủ pháp luật cần được đưa vào hoạt động hằng ngày, thay vì chỉ xem đây là vấn đề kỹ thuật riêng biệt.
Bà Dương nhấn mạnh các hiệp định và thỏa thuận hợp tác chỉ thực sự có ý nghĩa khi được triển khai trong thực tế. Điều doanh nghiệp cần sau khi các thỏa thuận được công bố hoặc ký kết là những cam kết đó được thực thi, thay vì chỉ dừng lại trên văn bản.
Ở góc độ quản lý, bà Ellina Binti Roslan cho rằng thương mại số liên quan đến nhiều cơ quan phụ trách các lĩnh vực như thương mại, thanh toán, bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng. Vì vậy, cần xác định rõ trách nhiệm điều phối, nhất là khi vấn đề phát sinh nằm giữa phạm vi phụ trách của nhiều cơ quan. Bên cạnh khuôn khổ pháp lý, doanh nghiệp nhỏ cũng cần được hỗ trợ bằng chương trình đào tạo thực tiễn, hướng dẫn rõ ràng và các môi trường thử nghiệm để kiểm chứng quy trình trước khi triển khai rộng hơn.
Tại Việt Nam, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng để thúc đẩy kinh tế số và mở rộng hoạt động xuyên biên giới, cần tập trung vào dữ liệu, phát triển hạ tầng và nâng cao năng lực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Theo ông Thuật, việc khai thác dữ liệu cần đi đôi với bảo vệ dữ liệu và bảo đảm niềm tin của doanh nghiệp, khách hàng. Việt Nam cũng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng tạo điều kiện để doanh nghiệp áp dụng thuận lợi hơn vào thực tiễn; phát triển các nền tảng giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ; đồng thời khuyến khích thử nghiệm để kiểm chứng ý tưởng và hoàn thiện giải pháp.
Với lợi thế thị trường khoảng 100 triệu dân trong nước và hơn 600 triệu dân của ASEAN, ông Thuật cho rằng doanh nghiệp có cơ hội mở rộng quy mô nếu được chuẩn bị phù hợp về cơ chế, nền tảng và năng lực phát triển sản phẩm, dịch vụ.
Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội từ DEFA còn phụ thuộc vào các hệ thống kết nối vận hành hiệu quả, quy định được thực thi rõ ràng và doanh nghiệp đủ khả năng đáp ứng những yêu cầu đặt ra./.
