Ngày 22/9 tại Hà Nội, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam phối hợp với Ngân hàng Thế giới tổ chức tại Hội thảo quốc tế “Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam”.
Sự phát triển của kinh tế số đang làm thay đổi cách thức tổ chức việc làm, tạo thêm cơ hội thu nhập và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường lao động thông qua các ứng dụng công nghệ.
Tại Việt Nam, các nền tảng trong lĩnh vực vận tải, giao nhận, thương mại điện tử và nhiều loại hình dịch vụ khác đang thu hút lực lượng lao động tham gia với những hình thức làm việc đa dạng.
 |
| Quang cảnh hội thảo. |
Chia sẻ tại hội thảo, ông Christopher Sheldon - Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào cho biết, các doanh nghiệp nền tảng tại Việt Nam được ước tính tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu người.
Kết quả khảo sát của Ngân hàng Thế giới đối với gần 5.000 lao động trên nhiều nền tảng số tại Việt Nam cho thấy, hơn 90% số người được khảo sát coi công việc trên nền tảng là nguồn thu nhập chính, trong khi chỉ khoảng 1/5 tham gia BHXH.
Khảo sát cũng ghi nhận nhu cầu được bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe, tai nạn, ốm đau và bảo đảm thu nhập khi về già. Nhiều người lao động sẵn sàng đóng góp vào hệ thống BHXH nếu chính sách dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc điểm thu nhập.
Tuy nhiên, việc mở rộng diện bao phủ BHXH đối với lao động nền tảng số cũng đặt ra những thách thức riêng. Người lao động có thể đồng thời làm việc trên nhiều nền tảng, chuyển đổi giữa việc làm nền tảng và việc làm truyền thống hoặc làm việc không thường xuyên. Thu nhập có thể biến động theo thời gian, khối lượng công việc và nhu cầu thị trường. Mức độ tự chủ trong công việc và quan hệ giữa người lao động với doanh nghiệp cung cấp nền tảng cũng có sự khác biệt giữa các loại hình việc làm.
Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu nghiên cứu, nhận diện đầy đủ các nhóm lao động nền tảng, làm rõ tính chất việc làm và quan hệ giữa các chủ thể liên quan, qua đó tạo cơ sở cho việc xác định hình thức tham gia BHXH phù hợp.
Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu nhấn mạnh, BHXH là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Mở rộng diện bao phủ, tạo điều kiện để ngày càng nhiều người lao động được tham gia và thụ hưởng chính sách BHXH là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam.
Những năm qua, chính sách BHXH tiếp tục được sửa đổi, bổ sung theo hướng mở rộng đối tượng tham gia, tăng tính linh hoạt và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tham gia, duy trì thời gian đóng và thụ hưởng các chế độ BHXH.
Luật BHXH năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã mở rộng thêm một số nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, đồng thời bổ sung các chính sách khuyến khích tham gia, góp phần tạo cơ hội để nhiều nhóm lao động được tiếp cận hệ thống an sinh xã hội.
 |
| Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu chia sẻ tại hội thảo. |
Theo ông Trần Đình Liệu, năm 2025, số người tham gia BHXH đạt trên 21,5 triệu người, tương ứng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong 8 tháng năm 2026, số người tham gia BHXH đạt trên 22,4 triệu người, tương ứng 46,7% lực lượng lao động trong độ tuổi.
Cùng với việc phát triển người tham gia BHXH, BHYT, BHXH Việt Nam chú trọng nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện chính sách, giải quyết kịp thời, đầy đủ các chế độ, quyền lợi cho người tham gia và thụ hưởng.
Tuy nhiên, sự phát triển của các hình thức việc làm linh hoạt, phi truyền thống tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với việc mở rộng diện bao phủ BHXH.
Đối với người lao động trên nền tảng số, cũng như các nhóm lao động làm việc theo hình thức khoán việc, theo ngày hoặc bán thời gian có thu nhập ổn định, việc nghiên cứu các cơ chế tham gia BHXH phù hợp với đặc điểm việc làm, thu nhập và quan hệ lao động có ý nghĩa quan trọng trong quá trình mở rộng diện bao phủ BHXH.
Từ thực tiễn thị trường lao động, các tham luận tại hội thảo tập trung làm rõ những vấn đề pháp lý và thực tiễn đặt ra đối với chính sách BHXH dành cho người lao động trên nền tảng số.
Một trong những vấn đề quan trọng là xác định hình thức tham gia BHXH phù hợp với từng nhóm lao động trên cơ sở bản chất quan hệ lao động, đặc điểm công việc và các quy định pháp luật áp dụng đối với từng trường hợp cụ thể.
Bên cạnh đó, việc xác định mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm đóng góp của các bên cũng cần được xem xét phù hợp với đặc điểm của những người lao động có thu nhập biến động, thời gian làm việc linh hoạt hoặc đồng thời tham gia nhiều nền tảng.
Việc người lao động có thể thường xuyên chuyển đổi giữa các hình thức việc làm cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu các giải pháp bảo đảm tính liên tục của quá trình tham gia và quyền lợi an sinh xã hội.
Đối với những vấn đề này, kinh nghiệm quốc tế cung cấp thêm các cách tiếp cận để Việt Nam nghiên cứu, xem xét khả năng vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Trong đó, một số hướng tiếp cận được đặt ra để tiếp tục nghiên cứu như thiết kế mức đóng, phương thức đóng linh hoạt theo thu nhập và tần suất làm việc; bảo đảm tính liên tục của quá trình tham gia và quyền lợi an sinh xã hội khi người lao động chuyển đổi việc làm; nghiên cứu cơ chế chia sẻ trách nhiệm đóng góp giữa người lao động, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước.
