Tái cấu trúc nền tảng thị trường vốn

Trong tiến trình phát triển của nền kinh tế, thị trường chứng khoán ngày càng khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng, kết nối khu vực doanh nghiệp với nguồn lực tài chính trong xã hội. Sự mở rộng về quy mô, cải thiện chất lượng hàng hóa và từng bước hoàn thiện khung khổ pháp lý đã tạo nền tảng để thị trường vận hành ngày càng chuyên nghiệp hơn.

Theo lộ trình công bố, năm nay, Việt Nam dự kiến được FTSE Russell nâng hạng thị trường, qua đó mở ra cơ hội thu hút dòng vốn quy mô lớn và nâng cao vị thế trên bản đồ tài chính khu vực. Tuy nhiên, nâng hạng không chỉ là sự thay đổi về phân loại, mà còn đặt ra yêu cầu chuyển dịch sâu sắc về cấu trúc và chất lượng thị trường.

Gia tăng vai trò nhà đầu tư tổ chức trong tiến trình nâng hạng. Ảnh minh hoạ.

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, mục tiêu không dừng ở việc gia tăng quy mô dòng vốn, mà phải bảo đảm tính bền vững và chất lượng của nguồn vốn tham gia. Định hướng của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước năm 2026 cho thấy, trọng tâm không chỉ là hoàn thiện pháp lý, cải thiện hạ tầng công nghệ hay đa dạng hóa sản phẩm, mà còn là tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư theo hướng nâng cao vai trò của các định chế chuyên nghiệp. Khi thị trường bước vào giai đoạn phát triển mới, cấu trúc nhà đầu tư trở thành yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với độ ổn định và chiều sâu của thị trường.

Trong năm 2025, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước đã tăng lên khoảng 35% tổng giá trị toàn thị trường. Diễn biến này cho thấy, cơ cấu dòng tiền đang có sự chuyển dịch theo hướng gia tăng vai trò của các định chế chuyên nghiệp, góp phần củng cố nền tảng ổn định và chiều sâu của thị trường.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể, hiện nay, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm ưu thế, tạo nên thanh khoản sôi động, nhưng đồng thời khiến thị trường nhạy cảm hơn trước biến động thông tin và tâm lý.

Trong khi đó, theo kinh nghiệm tại các thị trường phát triển, nhà đầu tư tổ chức thường đóng vai trò dẫn dắt, cung cấp nguồn vốn dài hạn và góp phần định hình chuẩn mực quản trị, minh bạch. Các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ đầu tư chuyên nghiệp không chỉ đầu tư với tầm nhìn dài hạn, mà còn thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao chất lượng công bố thông tin và quản trị rủi ro. Đây cũng là hướng đi mà thị trường Việt Nam cần theo đuổi nếu muốn gia tăng tính bền vững sau khi nâng hạng.

Trong cấu trúc đó, ngành quản lý quỹ được xem là mắt xích quan trọng. Những năm gần đây, số lượng sản phẩm và mức độ chuyên nghiệp hóa của các công ty quản lý quỹ đã có bước tiến đáng kể, song tổng tài sản quản lý mới tương đương khoảng 6% GDP, cho thấy dư địa phát triển còn lớn. Việc mở rộng ngành quản lý quỹ vừa giúp phân bổ hiệu quả nguồn vốn trong nước, vừa tạo kênh đón nhận dòng vốn quốc tế mang tính dài hạn và kỷ luật cao hơn.

Cải cách đồng bộ để nâng chuẩn thị trường

Theo bà Nguyễn Thị Hằng Nga - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ Đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF), nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đặt ra tiêu chuẩn cao về chất lượng thị trường, độ sâu hàng hóa và mức độ minh bạch. Vì vậy, để thu hút dòng vốn này, thị trường cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, là mở rộng nguồn cung cổ phiếu chất lượng thông qua thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, đồng thời đa dạng hóa ngành nghề trên sàn. Chính sách ưu đãi phù hợp, trong đó có ưu đãi thuế khuyến khích doanh nghiệp niêm yết, có thể tạo động lực cho làn sóng lên sàn mới. Cùng với đó, quá trình tái khởi động cổ phần hóa và giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các doanh nghiệp lớn sẽ góp phần gia tăng quy mô và sức hấp dẫn của thị trường.

Đồ hoạ: Thu Hương.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nâng hạng có thể tạo hiệu ứng lan tỏa nếu đi kèm cải cách thực chất. Sau khi được nâng lên thị trường mới nổi năm 2019, Ả Rập Saudi chứng kiến làn sóng IPO quy mô lớn, nổi bật là thương vụ Saudi Aramco, đồng thời đẩy mạnh tư nhân hóa và nới lỏng điều kiện tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Nhờ đó, tỷ trọng của thị trường này trong rổ chỉ số mới nổi được cải thiện đáng kể. Bài học đặt ra là nâng hạng chỉ phát huy hiệu quả khi song hành với cải cách thể chế và mở rộng cơ hội đầu tư.

Với thị trường Việt Nam, theo chuyên gia từ VCBF, bên cạnh mở rộng nguồn cung, việc nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài, cải thiện hạ tầng giao dịch, hệ thống thanh toán và chuẩn hóa công bố thông tin theo thông lệ quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đặt mục tiêu tăng số lượng quỹ lên khoảng 500 và đưa quy mô tài sản quản lý đạt tương đương 5% GDP vào năm 2030.

"Những bước đi cụ thể như sửa đổi quy định về hoạt động quỹ, xây dựng khung pháp lý cho quỹ thị trường tiền tệ và quỹ đầu tư cơ sở hạ tầng, hay các chính sách ưu đãi thuế đối với nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ dài hạn, đang từng bước hình thành môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư chuyên nghiệp" - bà Nga nhận định.

Song song với hoàn thiện chính sách, bà Nga cho rằng, việc mở rộng và chuẩn hóa kênh phân phối chứng chỉ quỹ thông qua hệ thống ngân hàng và các nhà tư vấn tài chính độc lập sẽ giúp sản phẩm quỹ tiếp cận rộng rãi hơn tới nhà đầu tư cá nhân.

Cùng với đó, nâng cao nhận thức về quản lý tài chính dài hạn là điều kiện quan trọng để thay đổi hành vi đầu tư theo hướng bền vững. Khi cấu trúc nhà đầu tư được tái cân bằng, chất lượng hàng hóa được cải thiện và khung pháp lý tiệm cận chuẩn mực quốc tế, thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ sẵn sàng cho bước nâng hạng, mà còn có nền tảng vững chắc để phát triển ổn định trong giai đoạn mới./.