Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết ngày 31/7/2026, cả nước có 9 bộ, ngành và 23 địa phương có tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân chung. Trong đó, một số địa phương vừa đạt kết quả tốt về tỷ lệ, vừa có khối lượng vốn giải ngân lớn, đóng góp quan trọng vào kết quả chung của cả nước.
Kết quả này không chỉ đến từ sự tăng tốc trong giai đoạn cuối, mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách tổ chức thực hiện của các bộ, ngành địa phương. Thay vì chờ phát sinh vướng mắc mới xử lý, nhiều nơi đã chuyển sang bám sát tiến độ từng dự án, nhận diện sớm khó khăn để chủ động tháo gỡ ngay từ cơ sở, qua đó duy trì nhịp giải ngân ổn định.
 |
| Các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục bám sát tiến độ từng dự án, chủ động điều chuyển vốn từ các dự án chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Ảnh: An Thư |
TP. Hồ Chí Minh được giao kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 là 147.599 tỷ đồng và hiện đang có giá trị giải ngân lớn nhất cả nước với 63.700 tỷ đồng trong 7 tháng đầu năm. Với quy mô vốn lớn cùng nhiều dự án hạ tầng trọng điểm đang triển khai, bài toán đặt ra không chỉ là đẩy nhanh tiến độ giải ngân mà còn bảo đảm nguồn vốn được giải ngân ngay khi có khối lượng hoàn thành.
Một trong những chuyển biến đáng chú ý tại TP. Hồ Chí Minh là việc kiện toàn mô hình các ban quản lý dự án tại phường, xã sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn giúp các chủ đầu tư chủ động xử lý những tình huống phát sinh ngay từ cơ sở, rút ngắn thời gian triển khai và hạn chế tình trạng hồ sơ phải luân chuyển qua nhiều cấp.
Thực tế tại Dự án xây mới Trường Tiểu học Tầm Vu tại phường Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh cho thấy hiệu quả của cách làm này. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 70 tỷ đồng
đang hoàn tất những hạng mục cuối cùng để kịp đưa vào sử dụng trong năm học mới. Theo lãnh đạo Ban Quản lý dự án phường Bình Thạnh, trong bối cảnh giá vật liệu và chi phí nhân công tăng mạnh, Ban đã chủ động phối hợp với các nhà thầu tìm kiếm, chuẩn bị nguồn vật liệu từ sớm, tạo điều kiện để đơn vị thi công bảo đảm tiến độ.
Bên cạnh việc tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở, TP. Hồ Chí Minh còn vận hành cơ chế “luồng xanh” trong phối hợp triển khai đầu tư công giữa phường, xã với các sở, ngành. Lợi thế nắm chắc địa bàn cũng giúp các phường, xã đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng tại các dự án trọng điểm. Hiện tại, TP. Hồ Chí Minh đang xây dựng các tiêu chí đánh giá cụ thể đối với người đứng đầu chủ đầu tư nhằm nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công.
Không chờ cuối năm mới gỡ vướngThực tế tại các địa phương có tỷ lệ giải ngân cao cho thấy, kết quả không đến từ một giải pháp riêng lẻ mà đến từ cách tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ. Khi nhiệm vụ được giao cụ thể, trách nhiệm được gắn với từng cấp, từng đơn vị và tiến độ được theo dõi thường xuyên, các vướng mắc phát sinh sẽ được nhận diện, xử lý sớm, thay vì dồn vào những tháng cuối năm. |
TP. Hải Phòng cũng nằm trong nhóm địa phương có kết quả giải ngân nổi bật với khoảng 19.000 tỷ đồng sau 7 tháng. Trong quá trình triển khai kế hoạch đầu tư công, địa phương đã ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng có tính kết nối, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong xử lý thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và tổ chức thi công.
Với những địa phương có quy mô vốn nhỏ hơn cũng tạo được chuyển biến nhờ cách điều hành sát thực tế.
Đơn cử như tại Gia Lai, đến hết tháng 7, tổng giá trị giải ngân của toàn tỉnh đạt trên 9.322 tỷ đồng; tương ứng 33,93% kế hoạch vốn Thủ tướng giao. Trong điều kiện triển khai nhiều dự án trên địa bàn rộng, tỉnh đã tập trung rà soát tiến độ từng dự án, nhận diện những khó khăn ảnh hưởng đến giải ngân để có hướng xử lý phù hợp, nhất là các vấn đề liên quan đến thủ tục đầu tư, tổ chức thực hiện và sự phối hợp giữa các đơn vị.
Trong khi đó, Quảng Ninh tiếp tục duy trì cách làm gắn trách nhiệm quản lý với tiến độ thực hiện. Việc thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, rà soát những dự án có nguy cơ chậm tiến độ giúp địa phương kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh, giữ ổn định tiến độ giải ngân.
Khác với các địa phương, áp lực giải ngân của Bộ Xây dựng lại tập trung chủ yếu ở những dự án hạ tầng quy mô lớn, trải dài trên nhiều địa phương và chịu tác động đồng thời của công tác giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu cũng như năng lực tổ chức thi công của các nhà thầu.
Tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Bộ Xây dựng và các địa phương phân bổ cho các dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải và các dự án đường sắt trọng điểm là 244.957,3 tỷ đồng. Đến hết ngày 31/7/2026, các dự án này đã giải ngân 77.069,1 tỷ đồng, đạt 31,5% kế hoạch đã phân bổ.
Thực tế cho thấy, với nhóm dự án quy mô lớn, tiến độ giải ngân không chỉ phụ thuộc vào thủ tục thanh toán mà còn gắn chặt với khả năng tổ chức thi công ngoài hiện trường. Vì vậy, thời gian qua, Bộ Xây dựng liên tục tổ chức các đoàn kiểm tra tại công trường, yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu tăng cường nhân lực, máy móc, thiết bị; đồng thời phối hợp với các địa phương tháo gỡ những điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu xây dựng và các thủ tục liên quan.
Những khó khăn này cũng được Bộ Tài chính chỉ ra trong báo cáo tình hình giải ngân 7 tháng đầu năm. Tình trạng thiếu đất đắp, cát, đá tại một số khu vực trong khi nhu cầu thi công tăng cao đã ảnh hưởng đến tiến độ nhiều công trình. Bên cạnh đó, biến động giá nguyên vật liệu khiến chi phí xây dựng tăng, tạo áp lực không nhỏ đối với các nhà thầu trong quá trình triển khai dự án.
Để bảo đảm nguồn vốn được sử dụng hiệu quả, Bộ Xây dựng cũng chủ động rà soát nhu cầu sử dụng vốn của từng dự án, kiến nghị điều chuyển vốn từ những dự án chưa có khả năng giải ngân sang các dự án có khối lượng thực hiện tốt hơn. Cách làm này vừa hạn chế tình trạng vốn chờ dự án, vừa tạo thêm nguồn lực cho các công trình có khả năng hoàn thành đúng hoặc vượt tiến độ.
Theo TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, để đầu tư công thực sự trở thành động lực tăng trưởng, bên cạnh việc tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình triển khai, cần tiếp tục nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, năng lực tổ chức thực hiện của chủ đầu tư và tính minh bạch trong theo dõi tiến độ. Giải ngân nhanh phải đi cùng với hiệu quả sử dụng vốn và chất lượng công trình.
Có thể thấy, bên cạnh những giải pháp về tổ chức thực hiện, năm 2026 cũng ghi dấu bước chuyển trong công tác điều hành khi lần đầu tiên áp dụng cơ chế chấm điểm kết quả giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Bộ Tài chính đã hoàn thành hệ thống công nghệ thông tin phục vụ chấm điểm và ban hành hướng dẫn triển khai, tạo cơ sở theo dõi thường xuyên tiến độ giải ngân của từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương. Việc lượng hóa kết quả thực hiện không chỉ giúp nhận diện kịp thời những đơn vị làm tốt, những nơi còn chậm, mà còn nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, khối lượng vốn cần giải ngân trong những tháng còn lại của năm vẫn rất lớn. Vì vậy, theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục bám sát tiến độ từng dự án, chủ động điều chuyển vốn từ các dự án chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn; đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán ngay khi có khối lượng hoàn thành, đồng thời tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về mặt bằng, vật liệu và thủ tục đầu tư.
