Không còn nhiều dư địa để cạnh tranh bằng giá

Thuế đối ứng của Mỹ đang tạo thêm áp lực đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong bài toán mà doanh nghiệp phải đối mặt. Chi phí logistics, biến động nguyên liệu và các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm đang khiến lợi thế cạnh tranh bằng giá ngày càng thu hẹp.

Ông Nguyễn Đình Tùng - Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho biết, việc Mỹ áp thuế bổ sung ở mức 12,5% khiến giá trái cây Việt Nam tại thị trường này tăng lên, ảnh hưởng trực tiếp đến sức mua và khả năng cạnh tranh của trái cây Việt Nam so với các nước xuất khẩu khác.

Theo ông Tùng, trong ngắn hạn, nhiều đơn hàng có thể chậm lại khi các nhà nhập khẩu phải tính toán kỹ chi phí và nhu cầu thị trường. Thực tế, một số khách hàng của Vina T&T đã đề nghị đàm phán lại giá hoặc tạm thời chờ thêm các thông tin chính thức trước khi ký hợp đồng mới.

Trong khi đó, doanh nghiệp cũng gặp khó trong việc điều chỉnh giá bán bởi biên lợi nhuận của ngành trái cây vốn không cao. Nếu cộng toàn bộ phần thuế vào giá bán, sức cạnh tranh sẽ giảm; còn nếu doanh nghiệp chia sẻ chi phí với đối tác thì lợi nhuận sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Tuy vậy, các đối tác vẫn mong muốn duy trì hợp tác lâu dài bởi trái cây Việt Nam đã tạo dựng được uy tín về chất lượng và có nhóm khách hàng ổn định tại Mỹ.

Gian hàng của Vina T&T Group tại Triển lãm quốc tế ngành Lương thực, Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Lạc nguyên

Bà Trần Kim Ngân - Phó Giám đốc Công ty TNHH Nông sản Thực phẩm Nam Mekong (South Mekong) cho biết, chính sách thuế bổ sung của Mỹ khiến nhiều nhà nhập khẩu dành thêm thời gian để đánh giá tổng chi phí trước khi đưa ra quyết định mua hàng. Quá trình đàm phán vì vậy kéo dài hơn, đồng thời khách hàng cũng có xu hướng thương lượng lại giá hoặc chia nhỏ đơn hàng nhằm giảm thiểu rủi ro trong giai đoạn chính sách còn nhiều biến động.

Tuy nhiên, với mặt hàng thiết yếu như gạo, nhu cầu tiêu dùng vẫn tương đối ổn định, nên các giao dịch chủ yếu chỉ chậm hơn về tiến độ ký kết.

Với các thị trường có tiêu chuẩn cao như Mỹ và châu Âu, doanh nghiệp phải thực hiện thêm nhiều chỉ tiêu kiểm nghiệm về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng và an toàn thực phẩm, khiến thời gian chuẩn bị hàng kéo dài và chi phí tiếp tục đội lên.

“Trong bối cảnh khách hàng ngày càng yêu cầu giao hàng nhanh với giá cạnh tranh, đây là áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, chúng tôi xác định, đây là khoản đầu tư cần thiết để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao uy tín và tạo nền tảng phát triển bền vững tại các thị trường chất lượng cao” - bà Trần Kim Ngân nói.

Theo ông Trương Chí Thiện - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt (V.Food), khó khăn lớn hiện nay là nguồn nguyên liệu chưa ổn định. Doanh nghiệp có thể kiểm soát giá thành với các đơn hàng sử dụng nguồn nguyên liệu từ hệ thống trang trại liên kết. Tuy nhiên, khi mở rộng xuất khẩu và phải thu mua thêm từ bên ngoài, biến động giá nguyên liệu khiến việc thực hiện các hợp đồng đã ký gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, rào cản kỹ thuật mới là thách thức lớn khi đưa sản phẩm vào các thị trường khó tính như Nhật Bản hay Hàn Quốc. Do Việt Nam từng có tiền sử dịch cúm gia cầm, các nước nhập khẩu áp dụng quy trình kiểm soát rất nghiêm ngặt đối với sản phẩm có nguồn gốc từ gia cầm. Để được cấp phép xuất khẩu sang Nhật Bản, Vĩnh Thành Đạt đã mất gần 2 năm chuẩn bị, liên tục gửi các lô hàng mẫu để cơ quan chức năng nước này kiểm tra, đánh giá trước khi được chấp thuận.

Đầu tư vào chất lượng để giữ khách hàng

Nếu trước đây, nhiều doanh nghiệp mở rộng thị trường nhờ lợi thế về giá, thì hiện nay, hướng đi được lựa chọn là nâng chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Ông Nguyễn Đình Tùng cho biết, ứng phó với chính sách thuế quan không chỉ là bài toán chia sẻ chi phí với đối tác, mà còn là quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh trên toàn chuỗi sản xuất. Doanh nghiệp đang tăng cường làm việc với các nhà nhập khẩu để duy trì chuỗi cung ứng, đồng thời tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường Mỹ.

Bên cạnh đó, Vina T&T Group cũng tối ưu chi phí sản xuất, đóng gói và logistics nhằm hạn chế việc phải tăng giá bán. Song song với việc giữ thị trường Mỹ, doanh nghiệp đang mở rộng xuất khẩu sang EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông và nhiều thị trường tiềm năng khác để giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và tăng khả năng ứng phó trước những biến động của chính sách thương mại.

Ông Tùng cũng kiến nghị Nhà nước tiếp tục đàm phán với phía Mỹ nhằm tháo gỡ các rào cản thương mại, hướng tới mức thuế phù hợp hơn đối với hàng nông sản Việt Nam. Đồng thời, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu nông sản Việt, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vùng nguyên liệu đạt chuẩn, công nghệ sau thu hoạch, chế biến sâu, hệ thống logistics và chính sách tín dụng ưu đãi cho kho lạnh, bảo quản, vận chuyển. Việc mở cửa thêm thị trường cho các loại trái cây mới và thúc đẩy đàm phán về kiểm dịch thực vật cũng được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu.

TP. Hồ Chí Minh đẩy mạnh các hoạt động kết nối giao thương, hỗ trợ doanh nghiệp nông sản, thực phẩm mở rộng thị trường. Ảnh: Lạc Nguyên

Với South Mekong, hướng đi được doanh nghiệp lựa chọn là nâng giá trị sản phẩm thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu. Theo bà Trần Kim Ngân, mặc dù gạo vẫn là mặt hàng chủ lực và đóng góp tỷ trọng lớn trong doanh thu, nhưng các sản phẩm chế biến từ gạo như bánh tráng, bún gạo, phở khô hay các sản phẩm nông sản chế biến lại mang lại biên lợi nhuận cao hơn.

Trong bối cảnh các rào cản thương mại ngày càng gia tăng, bà Ngân cho rằng, doanh nghiệp không thể cạnh tranh chỉ bằng giá, mà phải cạnh tranh bằng chất lượng và sự tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Vì vậy, South Mekong đang tập trung chuẩn hóa quy trình sản xuất ngay từ vùng nguyên liệu, phát triển các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao và tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào một khu vực.

Theo bà Ngân, thời gian qua, các chương trình kết nối giao thương, hội chợ triển lãm quốc tế và hoạt động cung cấp thông tin thị trường của cơ quan quản lý, đơn vị xúc tiến thương mại và hiệp hội ngành hàng đã hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thêm đối tác mới, mở rộng thị trường và quảng bá nông sản Việt Nam. Đây là những hoạt động cần tiếp tục được duy trì để tăng khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước những biến động của thương mại quốc tế./.