Đắk Lắk được xem là “thủ phủ nông sản” của Tây Nguyên với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu và nông sản chế biến. Tuy nhiên, đặc thù của ngành là phần lớn nguyên liệu được thu mua trực tiếp từ nông dân - đối tượng không phải kê khai thuế giá trị gia tăng (GTGT), khiến công tác quản lý thuế đối với chuỗi thu mua nông sản gặp nhiều thách thức.
Trong bối cảnh đó, trọng tâm của ngành Thuế Đắk Lắk không chỉ là thu đúng, thu đủ thuế thu nhập doanh nghiệp, mà còn hướng tới xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng, hạn chế thất thu và bảo vệ những doanh nghiệp làm ăn bài bản.
 |
| Cà phê, sầu riêng và hồ tiêu là những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Đắk Lắk. Ảnh: Lạc Nguyên |
Ông Trương Quốc Ngự - Trưởng phòng Quản lý Doanh nghiệp số 1, Thuế tỉnh Đắk Lắk cho biết, từ đầu năm đến nay, ngành Thuế tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức 3 hội nghị đối thoại, tập huấn chính sách thuế mới; phối hợp với Hiệp hội Sầu riêng tỉnh tuyên truyền, giải đáp vướng mắc cho hội viên; đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp lập bảng kê thu mua nông sản trực tiếp từ người dân nhằm vừa bảo đảm tính hợp pháp của chi phí, vừa bảo vệ quyền lợi người trồng.
| Để quản lý từ gốc, Thuế tỉnh Đắk Lắk còn phối hợp với ngành nông nghiệp, lực lượng công an, quản lý thị trường và chính quyền cơ sở trong việc kiểm soát vùng trồng, mã số vùng trồng, diện tích thu hoạch theo nguyên tắc “không lạm thu, không buông lỏng”, lấy sự tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp làm nền tảng. |
Song song với hỗ trợ, cơ quan thuế tăng cường quản lý theo rủi ro. Các vựa thu mua và doanh nghiệp xuất khẩu được rà soát về kho bãi, quy mô lao động, sản lượng dự kiến và dòng tiền để xác định chính xác nguồn thu. Việc đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử với phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ cũng được thực hiện thường xuyên nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp ngoại tỉnh thu mua nông sản tại Đắk Lắk nhưng chuyển hàng về trụ sở chính mà không kê khai đầy đủ nghĩa vụ thuế.
Một điểm đáng chú ý là việc siết quản lý các đối tượng thu mua không đăng ký kinh doanh, trốn thuế. Theo đại diện Thuế tỉnh Đắk Lắk, giải pháp này không chỉ nhằm chống thất thu ngân sách, mà còn góp phần loại bỏ tình trạng cạnh tranh không bình đẳng về giá, tạo niềm tin cho các doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu nông sản Đắk Lắk.
Không chỉ tăng cường kiểm soát, ngành Thuế Đắk Lắk cũng đang thay đổi phương thức quản lý theo hướng hiện đại, lấy người nộp thuế làm trung tâm. Theo đó, cơ quan Thuế chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang phục vụ, hỗ trợ và quản trị tuân thủ, ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân loại mức độ tuân thủ của người nộp thuế.
Ông Trương Quốc Ngự cho biết, các doanh nghiệp chấp hành tốt được phân vào “luồng xanh”, giảm tối đa tần suất kiểm tra trực tiếp và được áp dụng cơ chế “hoàn thuế trước, kiểm tra sau”. Ngược lại, những trường hợp có dấu hiệu mua bán hóa đơn, chuyển giá hoặc trốn thuế sẽ được tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm. Khi phát hiện dữ liệu kê khai có dấu hiệu bất thường, hệ thống eTax sẽ tự động gửi cảnh báo để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh, bổ sung trước khi phát sinh vi phạm.
Hiệu quả của việc cải cách thủ tục hành chính thuế từng bước được thể hiện qua công tác giải quyết hoàn thuế. Từ đầu năm đến nay, ngành Thuế Đắk Lắk đã tiếp nhận và xử lý hoàn thuế đối với 7.814 hồ sơ, với tổng số tiền 611,77 tỷ đồng.
Trong đó, 32 hồ sơ hoàn thuế GTGT được giải quyết với số tiền 535,24 tỷ đồng; 7.526 hồ sơ hoàn thuế thu nhập cá nhân với số tiền 34,58 tỷ đồng, gồm 7.291 hồ sơ được hoàn tự động; cùng 256 hồ sơ hoàn thừa các loại thuế khác với số tiền 41,95 tỷ đồng.
 |
| Ngành Thuế tỉnh Đắk Lắk tổ chức hội nghị đối thoại với doanh nghiệp kinh doanh nông sản. Ảnh: Lạc Nguyên |
Song song với đó, ngành Thuế đã hoàn thành 100% chuyển đổi hóa đơn điện tử đối với doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh thuộc diện áp dụng, kể cả tại khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa - nơi tập trung nhiều cơ sở thu mua, sơ chế nông sản. Dữ liệu hóa đơn được truyền theo thời gian thực giúp cơ quan Thuế theo dõi dòng hàng hóa, đồng thời ứng dụng AI và công cụ kiểm soát hệ số K để phát hiện sớm các giao dịch bất thường, hạn chế tình trạng kiểm tra dàn trải đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt.
| Thuế tỉnh Đắk Lắk cho biết, không ít doanh nghiệp còn đối mặt nguy cơ mua phải hóa đơn bất hợp pháp từ các doanh nghiệp “ma”, dẫn tới rủi ro bị truy thu hoặc loại chi phí. |
Dù vậy, hoạt động thu mua và xuất khẩu nông sản vẫn còn nhiều đặc thù khiến doanh nghiệp gặp không ít vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sách thuế. Theo ông Trương Quốc Ngự, doanh nghiệp gặp khó khi phải chứng minh nguồn gốc hàng hóa do nông sản được thu mua qua nhiều tầng nấc trung gian. Trong khi đó, việc xác minh thông tin người bán, diện tích canh tác hay sản lượng thực tế của hộ dân vẫn mất nhiều thời gian.
Trước những phản ánh từ doanh nghiệp, cơ quan Thuế đã trực tiếp giải đáp nhiều nội dung liên quan đến quy định mới.
Điển hình, đại diện Công ty TNHH Phúc Minh Đắk Lắk cho biết, doanh nghiệp gặp khó trong việc áp dụng quy định về chứng từ thanh toán đối với hoạt động thu mua nông sản trực tiếp từ người dân. Theo doanh nghiệp, với các giao dịch có giá trị trên 5 triệu đồng, việc có bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt để được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể.
Về nội dung này, cơ quan Thuế cho biết, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 đã giao Chính phủ quy định đối với các trường hợp đặc thù. Tuy nhiên, hiện Chính phủ chưa ban hành nghị định hướng dẫn đối với trường hợp mua nông sản trực tiếp từ người dân có giá trị trên 5 triệu đồng. Cơ quan Thuế đã ghi nhận kiến nghị và sẽ có hướng dẫn đến doanh nghiệp ngay khi quy định được ban hành.
Trong khi đó, đại diện Công ty TNHH TM-DV-XNK Phương Nam 579 cho biết, doanh nghiệp còn lúng túng trong việc lập hóa đơn đối với hàng hóa ủy thác xuất khẩu. Cụ thể, doanh nghiệp cần được hướng dẫn rõ việc sử dụng phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ khi đưa hàng từ kho ra cảng và thời điểm lập hóa đơn GTGT sau khi hàng hóa được thông quan.
Theo cơ quan Thuế, trường hợp ủy thác xuất khẩu được thực hiện theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 13 Nghị định 123/2020/NĐ-CP. Theo đó, khi giao hàng cho đơn vị nhận ủy thác, doanh nghiệp sử dụng phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ; sau khi hàng hóa thực tế xuất khẩu có xác nhận của cơ quan hải quan, doanh nghiệp lập hóa đơn GTGT cho đơn vị nhận ủy thác, còn đơn vị nhận ủy thác sử dụng hóa đơn để xuất cho khách hàng nước ngoài theo quy định./.
