Kết thúc quý I năm 2026, tình hình thực hiện dự toán ngân sách nhà nước ghi nhận những kết quả tích cực khi tổng thu ước hoàn thành 32,4% dự toán. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế trong và ngoài nước đang đặt ra nhiều thách thức trong thời gian tới.

Thu ngân sách đạt khá nhưng tốc độ tăng chậm lại

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, lũy kế thu ngân sách nhà nước quý I ước đạt 820 nghìn tỷ đồng, bằng 32,4% dự toán và tăng 10,2% so với cùng kỳ năm 2025. Điểm sáng lớn nhất là nguồn thu nội địa với 738,6 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 33,6% dự toán và tăng 12,2% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, thu từ 3 khu vực kinh tế (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và kinh tế ngoài quốc doanh) đóng góp tới 407,9 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 40% dự toán và tăng 25,8% so với cùng kỳ.

Lũy kế thu ngân sách nhà nước quý I ước đạt 820 nghìn tỷ đồng. Ảnh TL

Dù tổng thể thu nội địa quý I đạt khá, song Bộ Tài chính cũng đánh giá tốc độ tăng thu đang có dấu hiệu giảm so với cùng kỳ. Đối với thuế giá trị gia tăng, nếu như tháng 1 mức tăng là 30,3%, tháng 2 là 22,2% thì đến tháng 3 ước tính chỉ còn tăng 16,2% so với cùng kỳ. Tương tự, thuế tiêu thụ đặc biệt từ mức tăng 22,5% trong tháng 1 thì đến tháng 3 chỉ còn tăng 4,4% so với cùng kỳ.

Nguyên nhân của sự chững lại này chủ yếu xuất phát từ những khó khăn nội tại của nền kinh tế như nhu cầu tiêu dùng trong nước tăng trưởng thấp, doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn. Cùng với đó là tác động của cuộc xung đột tại Trung Đông làm đứt gãy chuỗi cung ứng và đẩy giá xăng dầu tăng cao. Bên cạnh đó, số thu giảm còn do Chính phủ đang tích cực thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế (thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng...), giảm phí nhằm hỗ trợ mở rộng nguồn cung, kích cầu tiêu dùng và tháo gỡ khó khăn cho sản xuất.

Ở các lĩnh vực khác, thu từ dầu thô quý I giảm mạnh 28,2% so với cùng kỳ, ước đạt 9,6 nghìn tỷ đồng do ảnh hưởng từ sự biến động giá dầu thế giới và sản lượng thanh toán giảm. Trong khi đó, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 71,8 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 25,8% dự toán, xấp xỉ mức thực hiện của cùng kỳ năm 2025.

Chi ngân sách tăng 23,1% so với cùng kỳ

Về công tác điều hành chi ngân sách nhà nước, tổng chi quý I ước đạt 529,8 nghìn tỷ đồng, bằng 16,8% dự toán và tăng 23,1% so với cùng kỳ. Trong đó, chi đầu tư phát triển ước đạt 116,1 nghìn tỷ đồng (bằng 10,4% dự toán), chi thường xuyên đạt 20,8% dự toán và chi trả nợ lãi đạt 30,4% dự toán. Nhìn chung, các nhiệm vụ chi được thực hiện đúng dự toán, đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý nhà nước, quốc phòng, an ninh và thanh toán các khoản nợ đến hạn.

Xung đột Trung Đông gây tác động khó dự đoán tới kinh tế toàn cầu.

Tổng số kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 Thủ tướng Chính phủ đã giao cho các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương là 1.013,4 nghìn tỷ đồng. Bên cạnh đó, tổng hợp đến thời điểm báo cáo, các địa phương đã giao kế hoạch vốn đầu tư của địa phương tăng thêm (từ các nguồn tăng thu, kết dư ngân sách địa phương,...) khoảng 13,1 nghìn tỷ đồng so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tổng hợp chung, kế hoạch vốn đã giao năm 2026 là 1.026,5 nghìn tỷ đồng.

Công tác an sinh xã hội tiếp tục được chú trọng. Ngân sách trung ương đã trích 834,3 tỷ đồng từ nguồn dự phòng để hỗ trợ các địa phương khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh; đồng thời xuất cấp 15.527 tấn gạo dự trữ quốc gia cứu đói cho nhân dân dịp Tết Nguyên đán và kỳ giáp hạt. Đặc biệt, nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định đời sống người dân, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định bổ sung 8.000 tỷ đồng tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Nhờ sự linh hoạt trong thu - chi, cân đối ngân sách trung ương và địa phương được đảm bảo vững chắc. Tính đến ngày 25/3/2026, Chính phủ đã thực hiện phát hành thành công 80,1 nghìn tỷ đồng trái phiếu với kỳ hạn bình quân 10,02 năm, lãi suất bình quân duy trì ở mức 4,06%/năm.

Miễn giảm thuế 43,6 nghìn tỷ đồng

Trước bối cảnh thu ngân sách tiềm ẩn nhiều biến động, công tác quản lý thuế và hải quan đã được đẩy mạnh quyết liệt. Tính đến hết ngày 15/3/2026, cơ quan Thuế đã thực hiện 7,2 nghìn cuộc kiểm tra. Qua đó kiến nghị xử lý tài chính 14,8 nghìn tỷ đồng, trong đó thu nộp ngân sách nhà nước khoảng 4,4 nghìn tỷ đồng, giảm khấu trừ và giảm lỗ gần 10,4 nghìn tỷ đồng. Cơ quan thuế đã tập trung đôn đốc thu hồi và xử lý nợ đọng, ước tính đến hết tháng 3 thu về ngân sách khoảng 17 nghìn tỷ đồng.

Bên cạnh việc tăng cường quản lý kinh doanh thương mại điện tử và đôn đốc nộp kịp thời các khoản thu phát sinh, ngành Thuế vẫn song song triển khai các chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Ước tính số tiền thuế, phí, lệ phí được miễn giảm trong 3 tháng đầu năm đã lên tới khoảng 43,6 nghìn tỷ đồng, tạo động lực lớn để phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội.

Trên mặt trận chống buôn lậu, cơ quan Hải quan đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan, phát hiện và bắt giữ 4,9 nghìn vụ vi phạm gian lận thương mại với trị giá hàng hóa lên tới 4,8 nghìn tỷ đồng, xử lý thu vào ngân sách 201,3 tỷ đồng. Hoạt động kiểm tra sau thông quan cũng giúp thu nộp ngân sách nhà nước khoảng 232 tỷ đồng từ 1.381 cuộc kiểm tra.