Chuyển đổi số mạnh mẽ trong lĩnh vực tài chính

Phát biểu tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh, chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính đang trở thành yêu cầu tất yếu nhằm xây dựng nền tài chính số an toàn, minh bạch và bền vững, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số quốc gia.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, trong bối cảnh nhiều quốc gia đẩy mạnh chuyển đổi số, Việt Nam cũng đứng trước yêu cầu phải xây dựng “niềm tin số” trong phát triển kinh tế - tài chính số, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP, giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80% và tỷ lệ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo vượt 40% trên tổng số doanh nghiệp.

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra nhiều cơ hội cũng như thách thức cho lĩnh vực tài chính - ngân hàng. Ảnh: Đức Thanh

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Tài chính đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ nói chung và lĩnh vực tài chính nói riêng. Cụ thể, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ, trình Quốc hội sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước, khơi thông nguồn lực, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Từ năm 2025, ngân sách nhà nước dành tối thiểu 3% cho hoạt động đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Bên cạnh đó, Luật Quản lý thuế cũng được sửa đổi theo hướng hiện đại hóa tạo thuận lợi cho người nộp thuế và doanh nghiệp. Hóa đơn điện tử đã được triển khai trên phạm vi toàn quốc nhằm minh bạch hóa dòng tiền, ngăn chặn gian lận, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người dân.

Ngoài ra, Bộ Tài chính còn triển khai hàng loạt dự án chuyển đổi số quy mô lớn nhằm phục vụ người dân và doanh nghiệp như: hệ thống công nghệ thông tin thực hiện hải quan số, hệ thống tái thiết kế quy trình nghiệp vụ và chuyển đổi số trong quản lý thuế, hệ thống thông tin ngân sách và kế toán nhà nước, hệ thống công nghệ thông tin KRX phục vụ thị trường chứng khoán…, hướng tới hiện đại hóa toàn diện hệ thống công nghệ thông tin ngành Tài chính, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia. Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, yêu cầu đặt ra không chỉ là hiện đại hóa, mà còn phải bảo đảm an toàn thông tin và xây dựng niềm tin số cho người dân, doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cũng đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái dịch vụ công trực tuyến, tích hợp toàn bộ thủ tục hành chính lên Cổng dịch vụ công quốc gia, số hóa 100% văn bản theo quy định; triển khai nhiều giải pháp bảo đảm an toàn hệ thống công nghệ thông tin, nghiên cứu ứng dụng các lớp bảo mật tiên tiến trong quản lý, giám sát tài chính.

Theo lãnh đạo Bộ Tài chính, chuyển đổi số chỉ có thể thành công khi được triển khai đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương. “Không ai có thể đi một mình trong quá trình chuyển đổi số”, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh, đồng thời cho rằng việc phối hợp, kết nối dữ liệu và xây dựng niềm tin số là yếu tố then chốt cho sự phát triển kinh tế số bền vững.

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới đang tạo ra nhiều cơ hội cũng như thách thức cho lĩnh vực tài chính - ngân hàng. Vì vậy, việc xây dựng môi trường tài chính số an toàn, bền vững và đáng tin cậy sẽ là yêu cầu xuyên suốt trong thời gian tới.

Đáp ứng mục tiêu nâng hạng thị trường

Chia sẻ tham luận chuyển đổi số trên thị trường chứng khoán đáp ứng mục tiêu nâng hạng thị trường và phát triển kinh tế số, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Bùi Hoàng Hải nhấn mạnh rằng, để tăng trưởng tài chính bền vững trong kỷ nguyên AI, niềm tin số cần đi trước một bước và phải được xây dựng như một hạ tầng chính sách. Theo đó, việc hoàn thiện khung chính sách, nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm và khả năng kiểm soát AI trong tài chính là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của thị trường.

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN, chuyển đổi số đang trở thành động lực cốt lõi thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, đồng thời là điều kiện quan trọng để đáp ứng các tiêu chí nâng hạng thị trường theo chuẩn quốc tế.

Theo ông Hải, từ phương thức giao dịch truyền thống, đến nay toàn bộ hoạt động đặt lệnh trên thị trường đã được thực hiện trực tuyến. Nếu như giai đoạn năm 2008 việc khớp lệnh và giao dịch còn mang tính thủ công, thì hiện nay thị trường đã có khoảng hơn 12 triệu tài khoản chứng khoán, với 100% giao dịch được thực hiện qua phương thức điện tử.

Trong những năm gần đây, các công ty chứng khoán liên tục ra mắt dịch vụ mở tài khoản trực tuyến (eKYC), ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và nhiều giải pháp hỗ trợ nhà đầu tư hiện đại. Chuyển đổi số đã giúp gia tăng mạnh thanh khoản thị trường. Năm 2025, giá trị giao dịch bình quân đạt khoảng 29.000 tỷ đồng/phiên. Những tháng đầu năm 2026 thanh khoản thị trường tiếp tục tăng lên trên 31.000 tỷ đồng/phiên.

Theo lãnh đạo UBCKNN, thanh khoản của TTCK Việt Nam hiện đứng đầu khu vực Đông Nam Á nhờ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, qua đó cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của thị trường. Đồng thời, TTCK cũng từng bước vận hành theo hướng công khai, minh bạch và an toàn hơn. Đây là điều kiện quan trọng để tổ chức xếp hạng FTSE Russell xem xét nâng hạng TTCK Việt Nam lên thị trường mới nổi và đưa cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số trong năm 2026.

Về hạ tầng công nghệ, năm 2025 hệ thống công nghệ thông tin KRX chính thức vận hành, bảo đảm kết nối thông suốt, an toàn và minh bạch. Đây cũng là nền tảng để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trong thời gian tới.

Ngoài ra, UBCKNN cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý, giám sát thị trường. Từ ngày 15/8/2024, hệ thống công bố thông tin một đầu mối chính thức được đưa vào vận hành. Đồng thời, UBCKNN đang xây dựng hệ thống công nghệ thông tin tổng thể giai đoạn 2024 - 2026, phát triển kho dữ liệu tập trung chuyên ngành nhằm bảo đảm khả năng lưu trữ, chia sẻ và kết nối dữ liệu. UBCKNN cũng phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức hội thảo về an toàn an ninh mạng cho các công ty chứng khoán, tăng cường thanh tra, kiểm tra nhằm bảo đảm an toàn hệ thống.

Trong thời gian tới, hướng tới mục tiêu duy trì nâng hạng và tiếp tục hướng đến các cấp độ nâng hạng cao hơn, UBCKNN sẽ tiếp tục rà soát, sửa đổi Luật Chứng khoán; bổ sung các quy định về quản lý, giám sát ứng dụng công nghệ thông tin, cơ chế thử nghiệm sandbox và các quy định liên quan đến bảo mật dữ liệu.

Theo ông Bùi Hoàng Hải, chuyển đổi số không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành thị trường mà còn hướng tới xây dựng một TTCK hiện đại, minh bạch, an toàn và hội nhập quốc tế. Với sự quan tâm của Đảng, Chính phủ và Bộ Tài chính, quá trình chuyển đổi số trên TTCK Việt Nam sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới.