Công ty cổ phần Chứng khoán SSI (SSI) vừa cập nhật báo cáo ngành ngân hàng, đánh giá Thông tư số 50/2026/TT-NHNN hướng tới Basel III với bước đệm nới lỏng ngắn hạn.
Thông tư số 50/2026/TT-NHNN quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (Thông tư 50) có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, áp dụng các tỷ lệ thanh khoản mới theo lộ trình từ ngày 1/10/2028.
 |
| Nguồn: SSI Research. |
Nêu bật các thay đổi chính, nhóm phân tích của SSI chỉ rõ, trần tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (tỷ lệ LDR) được nâng từ 85% lên 95%, kèm điều chỉnh công thức. Theo đó, tử số chỉ gồm dư nợ cho vay; còn vốn chủ sở hữu và vốn vay nước ngoài được cộng vào mẫu số; trái phiếu doanh nghiệp và hoạt động cấp tín dụng không phải là cho vay được trừ khỏi mẫu số.
“Quy định trần LDR mới ở mức 95% sẽ được áp dụng khi ngân hàng chuyển sang tuân thủ các chỉ tiêu LCR/NSFR, muộn nhất từ ngày 1/10/2028; hoặc sớm hơn đối với những ngân hàng đăng ký áp dụng sớm” - SSI Research nêu rõ.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, trần LDR 85% theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN vẫn tiếp tục có hiệu lực. Do đó, quy định về giới hạn LDR sẽ luôn được duy trì xuyên suốt trong lộ trình.
Bên cạnh đó, Thông tư 50 giữ lại phần lõi thanh khoản Basel III, đó là tỷ lệ khả năng chi trả (LCR), tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) và tỷ lệ đòn bẩy. Lộ trình LCR được nới thêm một bước nữa, áp dụng 50 - 100% trong giai đoạn 2028 - 2033, so với 70 - 100% giai đoạn 2028 - 2031 theo dự thảo ban đầu.
Ngoài ra, một số điều chỉnh để phù hợp với điều kiện Việt Nam: việc mở rộng danh mục tài sản có tính thanh khoản cao (HQLA), bổ sung trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương vào tài sản cấp 1; cho phép tính hạn mức với ngân hàng mẹ của chi nhánh ngân hàng nước ngoài…
SSI Research cho rằng, tác động của thay đổi này nên được đánh giá theo thời gian, bởi tác động dài hạn và ngắn hạn là khác nhau.
Về dài hạn, nhóm phân tích của SSI khẳng định, việc chuyển sang Basel III là đúng hướng. Chỉ số LDR chỉ đơn thuần phản ánh mối quan hệ giữa dư nợ cho vay và nguồn vốn huy động, không phản ánh chất lượng của từng khoản mục trong đó.
Trong khi đó, Basel III chuyển từ đánh giá dựa trên “số lượng” thành “chất lượng”, đánh trọng số mỗi nguồn vốn theo mức độ ổn định và mỗi tài sản theo mức độ thanh khoản - một thước đo rủi ro thanh khoản trung thực hơn.
Trong ngắn hạn, các ngân hàng đăng ký áp dụng sớm sẽ được hưởng lợi rõ rệt từ cơ chế mới.
Các ngân hàng có thể đăng ký áp dụng sớm ngay từ khi thông tư có hiệu lực vào tháng 12/2026, với các ngưỡng khởi điểm thấp (LCR 50%, NSFR 90%).
“Việc chuyển đổi này có ý nghĩa quan trọng bởi đối với hầu hết các ngân hàng trong phạm vi theo dõi, công thức mới với trần LDR 95% sẽ mang lại dư địa tăng trưởng tín dụng lớn hơn so với cơ chế cũ với mức trần 85% theo ước tính của chúng tôi” - SSI Research đánh giá.
Theo ước tính dựa trên số liệu cuối năm 2025 của SSI Research, phần lớn các ngân hàng đều dưới 95%, nhìn chung thấp hơn bình quân khoảng 8 điểm phần trăm so với trần LDR quy định.
 |
| Theo SSI Research, mặc dù tỷ lệ LDR tính lại theo công thức mới có thể tăng thêm vài điểm phần trăm, mức trần lại được nâng tới 10 điểm phần trăm. Do đó, việc áp dụng sớm cơ chế mới có thể giúp các ngân hàng mở rộng thêm dư địa cho vay. Tuy nhiên, việc mở rộng dư địa cho vay theo quy định không đồng nghĩa với việc thúc đẩy được huy động vốn. |
Nói một cách đơn giản, việc chuyển sang cơ chế mới sẽ tạo ra dư địa tăng trưởng tín dụng lớn hơn so với quy định trước đây.
Một tỷ lệ mà phần lớn ngân hàng đã đáp ứng được từ trước sẽ không còn là ràng buộc thực sự đối với hoạt động cho vay, mà chủ yếu đóng vai trò như một mốc lộ trình quản lý.
Theo SSI Research, các ngân hàng vẫn có thể chủ động mở rộng dư địa thông qua tăng vốn hoặc huy động vốn nước ngoài. Trong dự thảo trước, cả hai khoản mục này được khấu trừ khỏi tử số (dư nợ cho vay). Trong khi đó, Thông tư 50 đưa chúng vào mẫu số (nguồn vốn huy động).
Sự thay đổi trên làm giảm lợi ích nhiều nhất đối với những ngân hàng có lợi thế nhiều thông qua công cụ này, tức các ngân hàng có quy mô vốn chủ sở hữu và nguồn vốn vay nước ngoài lớn.
Tuy nhiên, có một điểm đáng chú ý theo chiều ngược lại, đặc biệt trong bối cảnh lượng lớn trái phiếu ngân hàng sẽ đáo hạn trong giai đoạn 2026 - 2027. Theo quy định mới, trái phiếu do ngân hàng phát hành chỉ được tính vào cơ sở xác định LDR nếu đủ điều kiện được ghi nhận là vốn cấp 2. Trong khi đó, các trái phiếu cấp cao, thường có kỳ hạn khoảng 2 - 3 năm, sẽ không được tính.
Đây cũng có thể là một cách giải thích xu hướng gần đây khi các ngân hàng ưu tiên phát hành chứng chỉ tiền gửi thay vì phát hành trái phiếu mới, trong bối cảnh chứng chỉ tiền gửi vẫn được tính vào cơ sở xác định LDR, trong khi trái phiếu cấp cao thì không./.
