PV: Thưa ông, năm 2026 đánh dấu 20 năm VSDC chính thức đi vào hoạt động. Nhìn lại chặng đường vừa qua, theo ông, đâu là những kết quả nổi bật nhất mà VSDC đã đạt được?

Ông Nguyễn Sơn

Ông Nguyễn Sơn: Năm 2006, khi Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD) chính thức đi vào hoạt động, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam mới ở giai đoạn đầu phát triển, quy mô còn rất nhỏ, số lượng doanh nghiệp niêm yết hạn chế, số tài khoản nhà đầu tư chưa nhiều và hạ tầng thị trường còn đang trong quá trình hình thành.

Sau 20 năm, tại VSDC nhiều con số đã tăng trưởng theo cấp số nhân. Từ 44 tổ chức đăng ký chứng khoán ban đầu, đến nay đã có hơn 2.053 tổ chức đăng ký chứng khoán. Số tài khoản nhà đầu tư đã vượt 13 triệu tài khoản, gấp 12 lần so với cuối năm 2010. Tổng số dư chứng khoán đăng ký vượt 332 tỷ chứng khoán; tổng giá trị thanh toán trên các thị trường cơ sở, trái phiếu và phái sinh đã vượt 64 triệu tỷ đồng.

Tuy nhiên, tôi cho rằng, điều quan trọng nhất không nằm ở các con số tăng trưởng, mà cùng với việc hoàn thiện mô hình Tổng công ty (Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam - 2023), VSDC đã xây dựng được một hệ thống hạ tầng sau giao dịch hoạt động ổn định, an toàn, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu cho sự phát triển của TTCK trong từng giai đoạn.

Suốt hai thập kỷ qua, VSDC đã bảo đảm hàng tỷ giao dịch được thanh toán chính xác, an toàn; hàng nghìn đợt thực hiện quyền cho cổ đông mỗi năm được xử lý đầy đủ, kịp thời; đồng thời duy trì sự vận hành thông suốt của toàn bộ hệ thống ngay cả trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Cùng với đó, VSDC đã từng bước mở rộng phạm vi hoạt động theo quá trình phát triển của thị trường. Nếu giai đoạn đầu chủ yếu phục vụ thị trường cổ phiếu, thì sau đó chúng tôi đã tham gia xây dựng hạ tầng, cung cấp dịch vụ cho thị trường trái phiếu chính phủ, chứng khoán phái sinh, trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, chứng quyền có bảo đảm, các quỹ ETF, quỹ mở, quỹ hưu trí tự nguyện...

Một dấu ấn quan trọng khác là việc liên tục cải tiến chu kỳ thanh toán. Từ mức T+4 trong giai đoạn đầu, chu kỳ thanh toán đã rút ngắn xuống T+3, từ sáng T+3 xuống chiều T+2 và hiện nay là sáng T+2. Điều này không chỉ giúp tăng hiệu quả sử dụng vốn, nâng cao thanh khoản mà còn đưa TTCK Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực thanh toán quốc tế.

Trụ sở của VSDC tại số 112 đường Hoàng Quốc Việt, Phường Nghĩa Đô, TP. Hà Nội.

PV: TTCK Việt Nam được FTSE Russel nâng hạng là một dấu mốc quan trọng của thị trường. VSDC một trong những đơn vị trực tiếp tham gia quá trình này, ông có chia sẻ gì, thưa ông?

Ông Nguyễn Sơn: Nâng hạng thị trường là mục tiêu chiến lược của Chính phủ, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhằm nâng cao vị thế của TTCK Việt Nam trên bản đồ tài chính toàn cầu, đồng thời thu hút mạnh mẽ hơn các dòng vốn đầu tư quốc tế dài hạn.

Để đạt được mục tiêu đó, ngoài yếu tố hoàn thiện khung khổ pháp lý, quy mô và chất lượng hàng hóa, hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và cơ chế quản lý rủi ro đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây chính là lĩnh vực mà VSDC tham gia sâu và trực tiếp.

Trong những năm qua, dưới sự chỉ đạo của cơ quan quản lý, VSDC đã chủ động phối hợp với các Sở giao dịch chứng khoán, thành viên thị trường và các tổ chức quốc tế để rà soát, hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế.

Một trong những bước tiến đáng chú ý là việc triển khai cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài (Non Pre-Funding). Đây là một trong những nội dung được các tổ chức xếp hạng thị trường rất quan tâm. Bên cạnh đó, VSDC cũng phối hợp triển khai giải pháp kết nối thẳng giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký (STP), góp phần nâng cao hiệu quả xử lý giao dịch và giảm thiểu các rủi ro vận hành.

Đặc biệt, việc đưa hệ thống KRX vào vận hành đã tạo nền tảng quan trọng để triển khai các cải cách tiếp theo. Trên cơ sở đó, VSDC đang tích cực chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cơ sở. Khi CCP được triển khai, khả năng quản trị rủi ro của hệ thống sẽ được nâng lên đáng kể, đồng thời tăng mức độ an toàn, minh bạch và hấp dẫn của thị trường đối với các nhà đầu tư quốc tế.

Tôi cho rằng, tiến trình nâng hạng không chỉ nhằm đạt được một danh hiệu hay vị trí mới trên bảng xếp hạng quốc tế. Quan trọng hơn, đó là động lực để TTCK Việt Nam tiếp tục hoàn thiện về chất lượng, tăng cường tính minh bạch và nâng cao khả năng huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Trong quá trình đó, VSDC sẽ tiếp tục đóng vai trò là một trong những đơn vị xây dựng hạ tầng, cung cấp dịch vụ quan trọng của thị trường.

PV: Trong bối cảnh TTCK Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới, VSDC sẽ tập trung vào những giải pháp nào để phát huy hơn nữa vai trò của mình, tiếp tục đóng góp cho thị trường phát triển nhanh, bền vững, thưa ông?

Ông Nguyễn Sơn: Chúng tôi cho rằng, thị trường vốn Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn về chất lượng hạ tầng, năng lực quản trị và mức độ hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh đó, định hướng xuyên suốt của VSDC là tiếp tục xây dựng một trung tâm hạ tầng tài chính hiện đại, an toàn và có khả năng hỗ trợ cho sự phát triển của sản phẩm, dịch vụ mới. Vì thế, trước hết, VSDC sẽ tiếp tục đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ và chuyển đổi số để đáp ứng nhu cầu phát triển mới của thị trường.

Thứ hai, chúng tôi tập trung hoàn thiện mô hình CCP cho thị trường cơ sở theo lộ trình dự kiến đưa vào vận hành trong quý I/2027. Đây là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro và đáp ứng các chuẩn mực của thị trường vốn hiện đại.

Thứ ba, VSDC sẽ tiếp tục nghiên cứu và chuẩn bị hạ tầng cho các sản phẩm, dịch vụ mới, phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế số và tài chính xanh. Hiện, chúng tôi đã hoàn thiện hạ tầng phục vụ thị trường giao dịch tín chỉ các-bon. Đây là lĩnh vực có tiềm năng, không chỉ hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng xanh, mà còn góp phần tạo ra một kênh huy động và phân bổ nguồn lực mới cho nền kinh tế.

Xa hơn, VSDC hướng tới trở thành nơi quản lý, lưu ký, bù trừ và thanh toán cho nhiều loại tài sản trên nền tảng công nghệ hiện đại, từ chứng khoán truyền thống đến các loại sản phẩm mới khi khuôn khổ pháp lý và cơ quan quản lý cho phép.

Chúng tôi tin rằng, với nền móng được tạo dựng trong hai thập kỷ qua, VSDC không chỉ bảo đảm cho sự vận hành an toàn của thị trường hôm nay, mà còn tạo đà cho những bước phát triển mới của TTCK Việt Nam trong giai đoạn tới.

PV: Xin cảm ơn ông!