Từ những bảng biểu dày đặc con số

Ngày đầu được phân công theo dõi lĩnh vực tài chính, tôi mang theo không ít lo lắng. Trên bàn làm việc là những báo cáo dày hàng chục, thậm chí cả trăm trang với hàng loạt thuật ngữ chuyên ngành như thu ngân sách nhà nước, chi đầu tư phát triển, quản lý ngân quỹ, kiểm soát thanh toán, giải ngân vốn đầu tư công…

Các anh chị đồng nghiệp đi trước động viên: làm tài chính không chỉ là đọc số liệu, mà là hiểu câu chuyện phía sau những con số. Chính sự dẫn dắt ấy giúp tôi bớt cảm giác xa lạ và bắt đầu học cách nhìn con số, bảng biểu bằng một cách khác.

Nhà báo Hạnh Thảo (bút danh Vân Hà) - Báo Tài chính - Đầu tư trong chuyến đi thực tế tại Thuỷ điện Lai Châu.

Mỗi cuộc họp, mỗi hội nghị đều ngập tràn số liệu. Có lúc ngồi giữa hội trường, nghe những con số hàng nghìn tỷ đồng được nhắc đến liên tục, tôi tự hỏi làm thế nào để biến dữ liệu ấy thành những bài báo hấp dẫn. Nhưng rồi công việc đưa tôi đi qua nhiều cuộc họp, chuyến công tác thực tế. Và chính những chuyến đi ấy giúp tôi hiểu rằng những con số không hề khô khan. Đằng sau mỗi khoản chi là một công trình đang hình thành, đằng sau mỗi đồng vốn đầu tư công là kỳ vọng phát triển của một địa phương và đằng sau mỗi báo cáo hoàn thành là nỗ lực của rất nhiều con người.

Từ đó, tôi bắt đầu nhìn tài chính công không chỉ bằng số liệu, mà bằng câu chuyện.

Chuyến đi Nậm Pồ và những con người phía sau dòng ngân quỹ

Trong nhiều năm theo dõi ngành Tài chính, chuyến công tác cùng đoàn Kho bạc Nhà nước (KBNN) đến Nậm Pồ - một huyện mới được thành lập của tỉnh Điện Biên (khi chưa sáp nhập) là ký ức tôi không thể quên.

Từ trung tâm tỉnh vào huyện khoảng 140 km. Nếu là đường đồng bằng, có lẽ chỉ mất khoảng 2 giờ di chuyển, nhưng ở vùng núi Tây Bắc, đó là hành trình của những con đèo nối tiếp nhau, của những khúc cua tay áo quanh co bám theo sườn núi. Xuất phát từ 6h sáng, đến trưa chúng tôi mới tới nơi, ai cũng lộ rõ sự mệt mỏi sau chặng đường dài. Thế nhưng, cảm giác ấy nhanh chóng nhường chỗ cho sự xúc động khi chúng tôi gặp những cán bộ kho bạc đang công tác tại địa bàn vùng cao còn nhiều khó khăn này.

Họ kể về những ngày đầu thành lập đơn vị, khi cơ sở vật chất còn thiếu thốn, nước sinh hoạt phải lấy từ khe suối, có thời điểm phải xin nhờ nguồn điện của cơ quan bên cạnh để làm việc. Giữa điều kiện gian khó ấy nhưng công việc vẫn được duy trì đều đặn: bảo đảm chi ngân sách kịp thời, đúng quy định, phục vụ các đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn.

Không có những câu chuyện lớn lao, không có lời kể mang màu sắc anh hùng, chỉ là những chia sẻ bình dị về công việc hàng ngày. Nhưng chính sự bình dị đó lại khiến tôi nhớ mãi.

Rời Nậm Pồ, tôi hiểu rằng phía sau những con số thu - chi ngân sách xuất hiện trong các báo cáo là sự cống hiến thầm lặng của rất nhiều con người ở những nơi xa xôi mà ít người biết đến. Chính họ đang góp phần giữ cho dòng ngân quỹ quốc gia được vận hành thông suốt từng ngày.

Và cũng từ chuyến đi ấy, tôi hiểu rằng nhiệm vụ của người làm báo không chỉ là chuyển tải những con số xuất hiện trong báo cáo. Đằng sau mỗi con số luôn là những con người cụ thể, những câu chuyện cụ thể. Nếu không đi, không gặp và không lắng nghe, có lẽ tôi sẽ không bao giờ biết rằng phía sau một đơn vị kho bạc nơi vùng cao còn nhiều khó khăn cả về cơ sở vật chất là những cán bộ đã nỗ lực vượt qua khó khăn, âm thầm đưa dòng vốn ngân sách chảy vào xã hội.

Khi chuyển đổi số trở thành khát vọng đổi mới

Một dấu mốc khác trong hành trình nghề nghiệp của tôi là quá trình chuyển đổi số của hệ thống KBNN.

Những ngày đầu tiếp cận, các khái niệm như dịch vụ công trực tuyến, giao dịch điện tử, cơ sở dữ liệu hay hệ thống quản lý ngân sách vẫn còn khá xa lạ. Nhưng càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là hành trình thay đổi cách làm việc của cả một hệ thống.

Tôi từng được nghe kể về những ngày đầu triển khai Hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc (TABMIS) - nền tảng quan trọng đặt nền móng cho Kho bạc điện tử. Có giai đoạn triển khai gặp nhiều khó khăn, phải vừa làm vừa điều chỉnh để vận hành trên phạm vi toàn quốc. Có những lớp đào tạo tổ chức đúng thời điểm bão lũ miền Trung, nhiều cán bộ phải khắc phục khó khăn gia đình nhưng vẫn tham gia đầy đủ để bảo đảm tiến độ dự án.

Những câu chuyện đó cho thấy phía sau mỗi bước tiến công nghệ là sự kiên trì và trách nhiệm của con người.

Tôi lại nhớ tới những bài viết đầu tiên về giao dịch điện tử, để hoàn thành bài báo, tôi đã dành nhiều thời gian trao đổi với cán bộ nghiệp vụ ở nhiều đơn vị khác nhau. Điều đọng lại không nằm ở những tỷ lệ hay chỉ tiêu kỹ thuật, mà ở những câu chuyện rất đời thường, rất cụ thể, đó là: hồ sơ giấy giảm đi, thời gian xử lý nhanh hơn, cán bộ thích nghi với phương thức làm việc mới.

Từ TABMIS đến Kho bạc điện tử và hướng tới Kho bạc số, mỗi giai đoạn đều phản ánh một quá trình chuyển mình rõ rệt của ngành. Và phía sau đó là một quyết tâm rõ ràng của hệ thống KBNN: xây dựng nền kho bạc hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp hơn.

Điểm gặp của hai dòng chảy

Trong một lần trao đổi với lãnh đạo KBNN, tôi từng nghe nhắc đến khái niệm “dòng chảy ngân quỹ quốc gia”.

Đó là dòng tiền ngân sách được quản lý, điều tiết và vận hành thông suốt để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Khái niệm ấy khiến tôi nghĩ nhiều đến công việc của người làm báo, bởi báo chí cũng tạo ra một dòng chảy riêng - dòng chảy thông tin.

Nếu dòng ngân quỹ bảo đảm nguồn lực cho phát triển, thì dòng thông tin giúp chính sách đến gần hơn với người dân, phản ánh thực tiễn và lan tỏa những cách làm hiệu quả. Nhiều năm theo dõi lĩnh vực tài chính công, tôi có cơ hội đứng ở điểm giao thoa của hai dòng chảy ấy.

Có những ngày theo sát hội nghị ngân sách, có những ngày chờ số liệu giải ngân, có những đêm hoàn thành bài viết khi đồng hồ đã sang ngày mới. Mỗi bài báo là một lần tôi hiểu rõ hơn ý nghĩa công việc mình theo đuổi.

Nhân Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, điều đọng lại trong tôi không phải là số lượng bài viết hay hội nghị đã tham dự, mà là những con người đã gặp trên hành trình ấy.

Từ cán bộ kho bạc nơi vùng cao Nậm Pồ đến những người đang góp sức cho hành trình hiện đại hóa KBNN, họ là những mắt xích thầm lặng giữ cho dòng ngân quỹ quốc gia vận hành an toàn.

Còn tôi, may mắn được đồng hành, ghi chép và kể lại những câu chuyện ấy qua từng bài báo. Và đây cũng chính là phần thưởng lớn nhất của nghề báo: được đi, được thấy, được nghe và được kể lại những điều có thật của cuộc sống, để từ dòng ngân quỹ quốc gia âm thầm vận hành trong đời sống kinh tế, dòng chảy thông tin báo chí tiếp tục lan tỏa, kết nối chính sách với cuộc sống và góp phần vào sự phát triển của đất nước.