Thu hẹp khoảng cách giữa vốn và dự án

Không thiếu nguồn vốn xanh, mà thiếu các dự án đủ điều kiện để dòng vốn có thể giải ngân hiệu quả đang là một trong những điểm nghẽn lớn của thị trường tài chính xanh Việt Nam. Tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026, các chuyên gia của FiinGroup cho rằng, để khơi thông dòng vốn, không chỉ cần mở rộng quy mô nguồn vốn hay bổ sung các sản phẩm tài chính xanh, mà quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ từ tiêu chuẩn, dữ liệu, cơ chế đánh giá, cấu trúc sản phẩm đến hạ tầng thị trường, qua đó kết nối hiệu quả giữa nhu cầu vốn và các cơ hội đầu tư.

Ông Nguyễn Hữu Hiệu - Tổng Giám đốc FiinGroup chia sẻ tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam năm 2026. Ảnh: FiinGroup.

Theo ông Nguyễn Hữu Hiệu - Tổng Giám đốc FiinGroup, khoảng cách giữa nhu cầu vốn xanh và các cơ hội đầu tư đủ điều kiện mới là thách thức lớn hiện nay. Một dự án xanh mới chỉ đáp ứng điều kiện cần, còn để thu hút được dòng vốn, dự án phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về khả năng tài trợ, đầu tư và giao dịch.

Thực tế, nhiều dự án có tác động tích cực về môi trường, nhưng vẫn chưa hấp dẫn nhà đầu tư nếu dòng tiền chưa rõ ràng, rủi ro chưa được lượng hóa hoặc thiếu cơ chế giám sát việc sử dụng vốn và đánh giá tác động sau đầu tư. Ngược lại, một dự án có thể đáp ứng điều kiện cấp tín dụng của ngân hàng, nhưng chưa chắc phù hợp với khẩu vị rủi ro và yêu cầu sinh lời của các nhà đầu tư trên thị trường vốn.

Điều này cho thấy, khoảng cách giữa “dự án xanh” và “dòng vốn xanh” không chỉ nằm ở tiêu chí môi trường, mà còn phụ thuộc vào khả năng chuyển dự án thành một sản phẩm đầu tư minh bạch, có thể định giá và giao dịch.

Để thu hẹp khoảng cách này, theo ông Hiệu, thị trường cần đồng thời hình thành 4 năng lực cốt lõi, gồm xây dựng nguồn dữ liệu minh bạch để nhà đầu tư tiếp cận và đánh giá dự án; nâng cao năng lực đánh giá độc lập về tính khả thi và rủi ro; cấu trúc các sản phẩm tài chính phù hợp với từng nhóm nhà đầu tư; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát sau đầu tư nhằm theo dõi việc giải ngân, sử dụng vốn và đo lường hiệu quả của dự án. Nếu thiếu các yếu tố này, nhà đầu tư sẽ khó định giá rủi ro, còn dòng vốn dù được huy động cũng khó duy trì trong dài hạn.

Chuẩn hóa để khơi thông vốn xanh

Nhìn từ góc độ cấu trúc thị trường, ông Lê Xuân Đồng - Giám đốc Điều hành, Trưởng bộ phận Nghiên cứu và Tư vấn FiinGroup cho rằng, tài chính xanh về cơ bản vẫn vận hành theo cấu trúc của thị trường tài chính truyền thống với bên cung cấp vốn, bên sử dụng vốn, các tổ chức trung gian và hệ thống sản phẩm tài chính. Tuy nhiên, điểm khác biệt là toàn bộ quá trình huy động và sử dụng vốn phải tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh và tài chính bền vững.

Ông Lê Xuân Đồng - Giám đốc Điều hành, Trưởng bộ phận Nghiên cứu và Tư vấn FiinGroup trình bày tham luận. Ảnh: FiinGroup.

Hiện nay, các chuẩn mực của ICMA, Climate Bonds Initiative (CBI) và Loan Market Association (LMA) đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới. Trên cơ sở các nguyên tắc này, tổ chức phát hành phải xây dựng khung tài chính xanh và được đơn vị độc lập đánh giá, xác nhận trước khi huy động vốn. Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật, mà còn là nền tảng để nâng cao tính minh bạch, tạo niềm tin với nhà đầu tư và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế.

Theo ông Đồng, quy mô thị trường tài chính xanh toàn cầu tiếp tục mở rộng, trong đó các công cụ nợ vẫn giữ vai trò chủ đạo với tổng giá trị các công cụ nợ gắn nhãn phát triển bền vững đã vượt 10.000 tỷ USD. Cùng với đó, các khoản vay bền vững ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh nhờ điều kiện sử dụng vốn linh hoạt hơn trái phiếu xanh.

Phạm vi đầu tư cũng không còn giới hạn ở năng lượng tái tạo, mà đã mở rộng sang giao thông, xử lý chất thải, lưu trữ năng lượng và nhiều lĩnh vực khác. Đáng chú ý, tài chính chuyển đổi đang nổi lên nhằm hỗ trợ các ngành phát thải lớn từng bước giảm phát thải, thay vì chỉ tập trung vào các dự án đã đáp ứng đầy đủ tiêu chí xanh.

Song song với xu hướng mở rộng quy mô là quá trình chuẩn hóa và minh bạch hóa thị trường. Theo thống kê của FiinGroup, khoảng 96% khung trái phiếu xanh trên thế giới được xây dựng theo tiêu chuẩn của ICMA. Việc áp dụng chung các nguyên tắc quốc tế giúp nâng cao khả năng so sánh, hạn chế rủi ro “tẩy xanh” và tạo thuận lợi cho dòng vốn xuyên biên giới.

Những kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, việc xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh có ý nghĩa quan trọng không kém việc ban hành các chính sách khuyến khích.

Từ mô hình GIFT City của Ấn Độ, Singapore và Hồng Kông (Trung Quốc), ông Đồng cho rằng, các trung tâm tài chính thành công đều không chỉ đóng vai trò huy động vốn, mà còn xây dựng được cơ chế quản lý thống nhất, công nhận chuẩn mực quốc tế, phát triển thị trường thứ cấp, áp dụng cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ chi phí phát hành, thẩm định đối với các sản phẩm tài chính xanh. Quan trọng hơn, nguồn vốn huy động phải được kết nối hiệu quả với các dự án trong nền kinh tế, thay vì chỉ lưu chuyển trong phạm vi trung tâm tài chính.

Đối với Việt Nam, thị trường vốn xanh vẫn còn ở giai đoạn đầu. Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 32 tỷ USD, chiếm chưa đến 5% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống, trong khi dư nợ trái phiếu bền vững mới tương đương khoảng 0,2% GDP. Dư địa phát triển rất lớn, song đi cùng với đó là yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, hệ thống tiêu chuẩn, cơ chế công nhận các tổ chức đánh giá độc lập và hạ tầng giao dịch.

Từ thực tiễn trong nước và kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia FiinGroup đều cho rằng, việc phát triển thị trường tài chính xanh không thể chỉ dừng ở việc gia tăng nguồn vốn hay đa dạng hóa sản phẩm. Điều quan trọng là xây dựng được hệ sinh thái đồng bộ gồm dữ liệu minh bạch, cơ chế đánh giá độc lập, chuẩn mực quốc tế, danh mục dự án đủ điều kiện huy động vốn, cơ chế chia sẻ rủi ro và thị trường giao dịch có thanh khoản.

Đây cũng là những nền tảng để Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh từng bước trở thành nơi kết nối giữa dòng vốn dài hạn với các dự án xanh, góp phần chuyển nhu cầu vốn thành các giao dịch đầu tư minh bạch và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường tài chính xanh.