Những kỷ lục

Trong ký ức của nhiều người làm công việc với báo chí tại miền Trung, 2005 - 2009 là thời gian được hòa vào dòng thông tin nóng hổi về ngành công nghiệp lọc hóa dầu Việt Nam. Đó là sự kiện Nhà máy Lọc dầu Dung Quất tại Quảng Ngãi khởi công xây dựng (2005), hoàn thành tháng 2/2009. Lọc dầu Dung Quất đổ dồn sự quan tâm và luôn là “mỏ” thông tin hấp dẫn bởi thời điểm khởi công xây dựng, chưa có dự án nào có số vốn lên tới 3,5 tỷ USD. Kỷ lục về vốn đầu tư, Lọc dầu Dung Quất cũng giữ luôn kỷ lục về 17.000 tấn thép (tương đương với lượng vật liệu khoảng 2 tòa tháp Eiffel - Pháp) đã được huy động để xây dựng nên nhà máy đồ sộ này.

“17 năm vận hành thương mại, tổng sản lượng chế biến từ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đạt khoảng 104 - 105 triệu tấn sản phẩm các loại”, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam, Nguyễn Việt Thắng, cho hay.

Nhà máy Lọc dầu Dung Quất - dự án có vốn đầu tư với con số tỷ USD đầu tiên tại miền Trung. Ảnh tư liệu

Cùng thời gian này, năm 2008, gang thép tiếp tục đổ bộ về Bắc Trung Bộ với vốn đầu tư FDI của Tập đoàn Formosa gần 12,8 tỷ USD xây dựng Tổ hợp nhà máy gang thép với sản lượng gang lỏng 7 triệu tấn/năm, cảng Sơn Dương 11 cầu cảng, nhà máy nhiệt điện 650 MW... 5 năm sau, năm 2013, một dự án gần 10 tỷ USD tiếp tục “neo đậu” tại Thanh Hóa - Dự án Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP). Sau 5 năm xây dựng, tháng 5/2018, Lọc hóa dầu Nghi Sơn chính thức sản xuất ra dòng sản phẩm đầu tiên và vận hành thương mại ổn định.

Dòng vốn tỷ “đô” tiếp tục bổ sung tại Quảng Ngãi với Tổ hợp sản xuất gang thép quy mô gần 700 ha, tổng vốn đầu tư 86.000 tỷ đồng, công suất thiết kế 6 triệu tấn/năm (2 giai đoạn) của Tập đoàn Hòa Phát vào năm 2017. Nếu quy đổi ra ngoại tệ, số vốn của Hòa Phát bằng với số vốn của Lọc dầu Dung Quất, chỉ khác là một bên tư nhân và một bên vốn nhà nước nhưng lại có điểm chung là chọn Dung Quất làm “bến đỗ” của tầm nhìn vì miền Trung bứt phá.

Lọc hóa dầu, luyện cán thép rồi cơ khí ô tô được đặt vào lộ trình đưa miền Trung vượt lên vùng trũng kinh tế. Sau 23 năm hiện diện tại Chu Lai (Đà Nẵng), THACO đã đầu tư khoảng 4,2 tỷ USD xây dựng tại đây Khu liên hợp loạt nhà máy sản xuất, lắp ráp các dòng xe ô tô, phụ tùng, linh kiện mang theo khát vọng tỷ lệ nội địa hóa để trở thành một hình mẫu của ngành công nghiệp ô tô “made in Việt Nam".

Trên hành trình chọn cho mình “bến đỗ”, các dự án vốn đầu tư tỷ USD lĩnh vực ngành công nghiệp năng lượng tiếp tục ồ ạt tiến vào miền Trung với Nhiệt điện LNG Vũng Áng 2, tổng vốn đầu tư 2,2 tỷ USD được xây dựng tại Trung tâm điện lực Quảng Trạch (Quảng Trị); Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập (Nghệ An) 2,2 tỷ USD do liên danh nhà đầu tư PV Power - NASU - SK Innovation đang triển khai; Nhiệt điện LNG Cà Ná, công suất 1.500 MW, diện tích sử dụng đất 139,76 ha, tổng mức đầu tư 57.835 tỷ đồng tại Khánh Hòa do Liên danh Trung Nam - Sideros River thực hiện; Nhiệt điện LNG Sơn Mỹ I do tổ hợp nhà đầu tư EDF - Kyushu - Sojitz - Pacific làm chủ đầu tư; LNG Sơn Mỹ 2 do Tập đoàn AES (Hoa Kỳ) làm chủ. Cả hai dự án này đều thuộc Trung tâm Điện lực Sơn Mỹ (Lâm Đồng) có tổng công suất 4.500 MW (mỗi dự án 2.250 MW), tổng vốn đầu tư cả 2 dự án là 5,6 tỷ USD.

Theo chuyên gia kinh tế, TS. Trần Du Lịch, mặt tiền biển và lợi thế hệ thống cảng nước sâu là hướng phát triển tất yếu của miền Trung đối với lĩnh vực công nghiệp. Khu vực này, sẽ còn tiến xa hơn trên con đường chinh phục những dự án có vốn đầu tư lớn mang trọng trách dẫn dắt và lan tỏa. Điều TS. Trần Du Lịch nói đang được chứng minh bằng dự án Khu liên hợp Gang thép Long Sơn hơn 53.000 tỷ đồng, công suất 5,4 triệu tấn/năm tại Gia Lai; Hòa Phát đầu tư thêm dự án gang thép 86.000 tỷ đồng tại Đắk Lắk. Đặc biệt, “siêu” dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 đang gấp rút chuẩn bị mặt bằng xây dựng…

Mở thêm nhiều cơ hội

Dấu ấn đầu tiên trên hành trình thay đổi diện mạo hạ tầng giao thông qua miền Trung là Dự án Nâng cấp, mở rộng QL1 từ Thanh Hóa đến Lâm Đồng, song song đầu tư tuyến đường Hồ Chí Minh (hay còn gọi là Đường 559) phía Tây đất nước và tuyến ven biển Việt Nam chạy dài từ Móng Cái (Quảng Ninh) đến Mũi Cà Mau. Việc mở rộng tuyến quốc lộ huyết mạch đã đáp ứng được nhu cầu phát triển hạ tầng trong giai đoạn các quyết sách quan trọng cho miền Trung phát triển như thành lập các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển.

Tuy nhiên, dấu ấn lớn nhất để kết nối miền Trung thành một dải xuyên suốt mà ông Lê Đình Thọ - nguyên Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) chia sẻ trong những lần gặp gỡ với báo chí chính là sự hình thành các công trình hầm đường bộ. Nét son đầu tiên trên chặng đường chinh phục những ngọn đèo hiểm trở là công trình hầm đường bộ Hải Vân được hoàn thành vào năm 2006, làm tiền đề cho các nhà đầu tư trong nước tham gia đầu tư loạt công trình quan trọng khác, như hầm đường bộ Đèo Cả, hầm Cù Mông, Cổ Mã và gần đây nhất là hoàn thành mở rộng nhánh hầm đường bộ Hải Vân 2.

Những dự án hạ tầng giao thông trọng điểm này không chỉ “lắp ghép” nên bức tranh hoàn thiện về hạ tầng giao thông, mà còn làm động lực và thúc đẩy các dự án trọng điểm quốc gia khác. Và trong dòng chảy của đầu tư hạ tầng Việt Nam, năm 2023 có thể được xem là thời khắc lịch sử. Ngày 1/1/2023, đồng loạt 12 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025 được khởi công xây dựng với tổng vốn đầu tư 146.985 tỷ đồng. Trên tổng chiều dài 723,7 km tuyến chính của 12 dự án thành phần, chiều dài qua miền Trung đã chiếm 612,96 km, trải dài từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa. Sau hơn hai năm triển khai, các dự án thành phần này đã đưa vào khai thác giúp kết nối thông suốt khu vực Duyên hải miền Trung với Tây Nguyên và các trục kinh tế lớn, tạo không gian phát triển mới và thúc đẩy kinh tế biển, logistics, du lịch tăng trưởng mạnh mẽ.

Nhìn nhận hệ thống hạ tầng giao thông tại miền Trung dưới góc nhìn của chuyên gia quy hoạch, ông Ngô Viết Nam Sơn - Chủ tịch của NgoViet Architects & Planners, cho rằng, hạ tầng giao thông tại miền Trung thời gian gần đây có thể gọi là “cuộc cách mạng”. Không chỉ giải quyết bài toán liên kết, giao thương trước mắt, mà là hạ tầng chiến lược quốc gia, mở thêm nhiều cơ hội lĩnh vực đầu tư mới, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu đưa nền kinh tế bước vào kỷ nguyên mới và hướng tới tăng trưởng ở mức hai con số.