PV: Bà đánh giá như thế nào về sự phát triển của thị trường quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện sau gần 10 năm triển khai Nghị định số 88/2016/NĐ-CP ngày 1/7/2016 về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện (Nghị định 88), đặc biệt trong bối cảnh dư địa tăng trưởng còn rất lớn nhưng quy mô hiện vẫn khá khiêm tốn?

Bà Lê Vân

Bà Lê Vân: Đây là giai đoạn đặt nền móng cần thiết cho một thị trường còn rất mới và dư địa tăng trưởng, cơ hội phát triển rất lớn. Dù vậy, sau hơn 10 năm kể từ khi Nghị định 88 được ban hành, cần nhìn nhận thẳng thắn rằng thị trường quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện của Việt Nam chưa phát triển tương xứng với quy mô nền kinh tế, cũng như nhu cầu tích lũy hưu trí thực ngày càng lớn của người lao động.

Tổng tài sản ròng của 4 doanh nghiệp quản lý quỹ tính đến hết năm 2025 mới đạt gần 2.210 tỷ đồng - một con số khiêm tốn nếu so với quy mô nền kinh tế và lực lượng lao động trên 50 triệu người.

Từ thực tiễn triển khai tại VCBF, chúng tôi nhận thấy có ba “điểm nghẽn” chính cần tiếp tục được tháo gỡ.

Thứ nhất, chính sách ưu đãi thuế cần hấp dẫn hơn, để khuyến khích cả doanh nghiệp và người lao động tham gia. Mức trần đóng góp được miễn thuế thu nhập cá nhân và mức được trừ vào chi phí khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp chưa tạo động lực rõ rệt so với các kênh tiết kiệm - đầu tư khác.

Bên cạnh đó, cách thức tính thuế đối với khoản chi trả hưu trí cần rõ ràng hơn, giúp cả doanh nghiệp và người lao động hình dung tổng lợi ích sau thuế trong toàn bộ vòng đời tham gia quỹ. Đây là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến quyết định tham gia dài hạn.

Thứ hai, khung pháp lý cũ chưa cho phép quỹ hưu trí đầu tư đủ linh hoạt vào các tài sản có khả năng sinh lời cao trong dài hạn, dẫn đến lợi suất chưa thực sự cạnh tranh và khó thuyết phục nhà đầu tư cá nhân lựa chọn kênh này, thay vì gửi tiết kiệm hay đầu tư bất động sản.

Thứ ba, nhận thức của người lao động về sản phẩm hưu trí bổ sung tự nguyện còn hạn chế; phần lớn vẫn coi bảo hiểm xã hội bắt buộc là “đủ” cho tuổi già, trong khi tỷ lệ thay thế thu nhập từ hệ thống này có xu hướng giảm dần.

Quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện hoàn toàn có khả năng mang lại lợi suất ròng dài hạn. Ảnh tư liệu

PV: Nghị định số 85/2026/NĐ-CP ngày 25/3/2026 về bảo hiểm hưu trí bổ sung (Nghị định 85) có hiệu lực từ ngày 10/5 vừa qua được xem định hình lại “luật chơi”, giúp phát triển loại hình này. Theo bà, điểm thay đổi nào sẽ tác động lớn đến thị trường?

Bà Lê Vân: Theo đánh giá của VCBF, Nghị định 85 có nhiều điểm đột phá, những thay đổi mang tính định hình lại “luật chơi” và tác động mạnh nhất là việc mở rộng danh mục đầu tư cho phép quỹ hưu trí đầu tư vào chứng khoán niêm yết tối đa 30% tổng tài sản; đồng thời, giảm tỷ trọng tối thiểu bắt buộc đầu tư vào trái phiếu Chính phủ xuống còn 40% (đối với quỹ có NAV - giá trị tài sản ròng từ 5 tỷ đồng trở lên). Đây là thay đổi căn bản vì ba lý do.

Một là, quỹ hưu trí có bản chất là dòng vốn dài hạn 20 - 30 năm, hoàn toàn phù hợp với đặc thù của thị trường cổ phiếu - nơi rủi ro ngắn hạn được trung hòa bởi tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Hai là, việc nới room đầu tư cổ phiếu sẽ giúp cải thiện đáng kể lợi suất kỳ vọng của quỹ, từ đó, tăng sức hấp dẫn đối với người tham gia.

Ba là, đồng thời với việc mở rộng danh mục, Nghị định 85 cũng bổ sung các biện pháp quản trị rủi ro chặt chẽ, hạn mức đầu tư vào một tổ chức phát hành, tiêu chí lựa chọn tài sản, cơ chế giám sát đa tầng và yêu cầu nâng cao đối với doanh nghiệp quản lý quỹ.

Do đó, việc nới rộng không đồng nghĩa với rủi ro tăng tương ứng, mà ngược lại, còn góp phần củng cố niềm tin của người tham gia, giúp thị trường phát triển mạnh hơn thời gian tới.

PV: Xin bà làm rõ hơn, việc mở rộng danh mục đầu tư vào cổ phiếu được kỳ vọng sẽ cải thiện lợi suất của quỹ ra sao và liệu điều này có đi kèm những rủi ro đáng lưu ý nào đối với người tham gia quỹ, thưa bà?

Bà Lê Vân: Nghị định 88 trước đây đã cho phép quỹ hưu trí đầu tư vào các quỹ đầu tư chứng khoán. Theo đó, quỹ hưu trí hoàn toàn có thể phân bổ tài sản vào các công cụ đầu tư có mức rủi ro cao như cổ phiếu thông qua việc đầu tư vào chứng chỉ quỹ đầu tư cổ phiếu, phổ biến nhất là quỹ mở hoặc quỹ ETF.

Còn Nghị định 85 mới ban hành cho phép quỹ hưu trí đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu, làm đa dạng thêm các công cụ đầu tư, tạo thêm sự linh hoạt cho công ty quản lý quỹ hưu trí. Các công ty quản lý quỹ có thể tiếp tục phân bổ tài sản vào các quỹ đầu tư cổ phiếu, hoặc chuyển hướng sang đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu phù hợp với các giới hạn của luật, hoặc kết hợp cả hai nhằm tối ưu lợi nhuận cho quỹ dựa trên thế mạnh, kinh nghiệm của mỗi công ty.

Từ góc độ của VCBF, việc đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu, hay đầu tư vào các quỹ mở cổ phiếu do VCBF quản lý sẽ có lợi nhuận và rủi ro tương đương, nhưng tối ưu hơn về chi phí vận hành. Các khoản đầu tư được cùng một đội ngũ chuyên gia nguyên cứu và phân tích của VCBF phân tích, định giá và cùng một nhóm các Giám đốc Đầu tư lựa chọn.

Về mặt tài sản, trước mắt, chúng tôi tiếp tục phân bổ tài sản vào các quỹ mở cổ phiếu do VCBF quản lý, thay vì trực tiếp mua từng mã cổ phiếu niêm yết. Hiện tại VCBF đang quản lý 3 quỹ cổ phiếu với 3 chiến lược khác nhau, VCBF-BCF, VCBF-MGF và VCBF-AIF.

Bên cạnh đó, VCBF sẽ cân nhắc bổ sung trái phiếu ngân hàng thương mại đáp ứng các yêu cầu của luật vào danh mục tài sản của các quỹ hưu trí hiện hữu hoặc các quỹ hưu trí mới. Do trái phiếu ngân hàng mà quỹ hưu trí được đầu tư không buộc phải niêm yết, nguồn cung trái phiếu sẽ dồi dào hơn và tổ chức phát hành cũng đa dạng hơn.

PV: VCBF đặt mục tiêu mở rộng quy mô quỹ hưu trí ra sao, bà đánh giá thế nào về kỳ vọng lợi suất dài hạn của quỹ hưu trí tại Việt Nam so với các kênh đầu tư khác?

Bà Lê Vân: Trong 3 - 5 năm tới, VCBF đặt mục tiêu mở rộng quy mô quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện theo ba hướng song song. Theo đó, gia tăng NAV của quỹ lên gấp nhiều lần so với mức hiện tại, thông qua việc mở rộng mạng lưới doanh nghiệp tham gia, đặc biệt là khối doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp niêm yết, nơi văn hoá phúc lợi cho người lao động đã định hình rõ.

Cùng với đó, đa dạng hóa sản phẩm với nhiều phương án phân bổ tài sản khác nhau (thận trọng, cân bằng, tăng trưởng) để phù hợp với từng nhóm tuổi và khẩu vị rủi ro của người tham gia.

Ngoài ra, đẩy mạnh chuyển đổi số trong khâu mở tài khoản, đóng góp và tra cứu tài khoản hưu trí, đưa trải nghiệm tham gia quỹ trở nên thuận tiện như một sản phẩm tài chính cá nhân thông thường.

PV: Xin cảm ơn bà!