Buôn lậu diễn biến phức tạp khi hoạt động xuất nhập khẩu tăng cao

Những tháng cuối năm 2025 và đầu năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn Chi cục Hải quan khu vực XIV quản lý ghi nhận mức tăng trưởng rõ rệt. Theo thống kê, lưu lượng hàng hóa trung bình tăng khoảng 15 - 20% so với các tháng trước đó. Sự gia tăng này góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, nhưng đồng thời cũng là áp lực cho công tác quản lý, kiểm soát của lực lượng hải quan.

Thực tế cho thấy, lợi dụng sự gia tăng của dòng chảy hàng hóa, một số đối tượng đã tìm cách trà trộn hàng lậu, khai sai chủng loại, mã số để trốn thuế hoặc vận chuyển hàng cấm như thuốc lá điếu, pháo nổ. Hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại vì vậy có những diễn biến đáng chú ý, tập trung chủ yếu tại các tuyến biên giới trọng điểm.

Chi cục Hải quan khu vực XIV đang triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Ảnh: Lạc Nguyên

Chi cục Hải quan khu vực XIV cho biết, tại tuyến biên giới đất liền qua Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, các mặt hàng vi phạm chủ yếu là thuốc lá điếu ngoại các loại và hàng tiêu dùng. Đối tượng tham gia thường là cá nhân, cư dân biên giới, trong đó có một số người dân tộc thiểu số sinh sống tại khu vực giáp ranh. Các đối tượng lợi dụng địa hình đồi núi hiểm trở, nhiều đường mòn, lối tắt để gùi cõng hoặc sử dụng xe máy độ chế vận chuyển hàng hóa qua hai bên cánh gà cửa khẩu.

Trong khi đó, tại tuyến biên giới biển - khu vực Cảng Quy Nhơn, các mặt hàng tiềm ẩn nguy cơ vi phạm gồm khoáng sản, xăng dầu, hàng tiêu dùng, nông sản. Đối tượng trọng điểm là thuyền trưởng, thuyền viên và các cá nhân làm việc trên tàu vận tải trong và ngoài nước. Thủ đoạn chủ yếu là lợi dụng hình thức tạm nhập tái xuất, vận chuyển nội địa; khai báo sai tên hàng, chủng loại, mã số HS; sang mạn, chuyển tải trái phép trên biển.

Trước tình hình đó, ông Đỗ Việt Toàn - Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XIV cho biết, đơn vị đang tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ theo Kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 của Cục Hải quan và Ban Chỉ đạo 389 các cấp.

Theo ông Đỗ Việt Toàn, trọng tâm là tăng cường thu thập thông tin và quản lý rủi ro, phân tích kỹ các luồng hàng hóa, đối tượng trọng điểm để xác lập danh sách doanh nghiệp có nguy cơ cao; siết chặt kiểm tra, giám sát trực tiếp, đặc biệt với các lô hàng luồng Đỏ, luồng Vàng có nghi vấn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như máy soi, thiết bị phát hiện ma túy, camera giám sát và các phần mềm nghiệp vụ; đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành với Bộ đội Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường trong trao đổi thông tin và tổ chức tuần tra, kiểm soát trên các tuyến.

Kiểm soát hiệu quả gắn với tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Bên cạnh nhiệm vụ đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, Chi cục Hải quan khu vực XIV xác định tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu hợp pháp của doanh nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt. Quan điểm nhất quán của đơn vị là tăng cường kiểm soát nhưng không để ảnh hưởng đến hoạt động thông quan, sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.

Trên cơ sở đó, Chi cục triển khai phương châm “vừa kiểm soát chặt chẽ, vừa tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật” bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, trọng tâm là đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, bảo đảm hệ thống thông quan tự động vận hành ổn định 24/7, giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật được thông quan nhanh, giảm thời gian và chi phí.

Song song với đó, Chi cục áp dụng linh hoạt tiêu chí quản lý rủi ro, giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế đối với các doanh nghiệp ưu tiên, các lô hàng có mức độ rủi ro thấp; tập trung nguồn lực kiểm soát vào những lô hàng, đối tượng có dấu hiệu vi phạm. Công tác đối thoại, hỗ trợ doanh nghiệp cũng được tăng cường, kịp thời tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng quy định ngay từ khâu khai báo, hạn chế sai sót dẫn đến chậm trễ thông quan.

Chi cục tăng cường kiểm soát nhưng không để ảnh hưởng đến hoạt động thông quan. Ảnh: Lạc Nguyên

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên đã mang lại hiệu quả rõ nét trong năm 2025. Chi cục Hải quan khu vực XIV đã hoàn thành các chỉ tiêu về kiểm soát hải quan; trực tiếp phát hiện, bắt giữ 52 vụ vi phạm, vượt chỉ tiêu. Trong đó có 46 vụ vi phạm hành chính liên quan đến khai báo hải quan, với trị giá hàng hóa vi phạm 51,7 tỷ đồng; 6 vụ vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Đồng thời đơn vị đã thực hiện 18 cuộc kiểm tra sau thông quan (Kiểm tra tại trụ sở cơ quan Hải quan: 17 cuộc và kiểm tra tại trụ sở người khải Hải quan: 1 cuộc), kết quả đã truy thu vào ngân sách nhà nước với số tiền 1.656,997 triệu đồng, trong đó: ấn định thuế với số tiền là 1.226,953 triệu đồng; phạt vi phạm hành chính với số tiền 153,317 triệu đồng và tiền chậm nộp với số tiền 276,727 triệu đồng.

Sang đầu năm 2026, kết quả đấu tranh tiếp tục được duy trì. Từ ngày 1/1 đến 22/1/2026, Chi cục đã phát hiện 13 vụ vi phạm, xử phạt gần 949 triệu đồng, tổng trị giá tang vật khoảng 39,8 tỷ đồng, cho thấy hiệu quả của công tác kiểm soát trong giai đoạn cao điểm trước và sau Tết./.