Hoàn thiện “chìa khóa” cho tài chính xanh

Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện đang lấy ý kiến cho dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về nội dung này. Nếu được ban hành, đây sẽ là công cụ pháp lý then chốt, giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận nguồn vốn ưu đãi một cách minh bạch, đồng thời hiện thực hóa các chủ trương lớn về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Trong những năm gần đây, nhu cầu huy động tài chính xanh tại Việt Nam tăng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, một trong những “điểm nghẽn” lớn là thiếu hệ thống tiêu chí thống nhất để xác định thế nào là dự án xanh, mức độ tuần hoàn ra sao và điều kiện nào để được tiếp cận ưu đãi.

Dự thảo Quyết định lần này được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán đó. Khi có bộ tiêu chí rõ ràng, doanh nghiệp sẽ có “tấm vé” để tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp, đồng thời dễ dàng tham gia chuỗi cung ứng xanh toàn cầu. Ngược lại, các tổ chức tài chính cũng có cơ sở để thẩm định, giảm rủi ro và chi phí giao dịch.

Áp lực hội nhập quốc tế cũng là yếu tố thúc đẩy việc xây dựng khung tiêu chuẩn ESG. Các quy định mới từ thị trường lớn như EU - từ Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đến tiêu chuẩn báo cáo bền vững đang chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc. Nếu không có hệ thống tiêu chí tương thích, doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc ban hành Quyết định còn nhằm triển khai Nghị quyết 198/2025/QH15 và các chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho khu vực kinh tế tư nhân khi thực hiện dự án xanh, tuần hoàn.

Dự thảo đưa ra hệ thống tiêu chí tương đối toàn diện và chi tiết. Theo đó, danh mục dự án xanh dự kiến gồm 45 loại thuộc 7 lĩnh vực trọng tâm như năng lượng, giao thông, xây dựng, tài nguyên nước, nông nghiệp, công nghiệp chế biến và dịch vụ môi trường.

Dự án xanh, tuần hoàn sẽ được ưu đãi vốn đầu tư. Ảnh: TL

Song song, dự án tuần hoàn được chia thành 3 nhóm chính, gồm: Thiết kế tuần hoàn: tối ưu sử dụng tài nguyên, giảm khai thác tài nguyên không tái tạo. Sử dụng tuần hoàn: kéo dài vòng đời sản phẩm thông qua tái sử dụng, sửa chữa, chia sẻ. Phục hồi tài nguyên: tái chế, xử lý chất thải, giảm phát sinh và tác động môi trường

Ngoài ra, dự thảo cũng xác định 8 lĩnh vực chính được xem xét áp dụng, từ nông nghiệp, năng lượng đến logistics, khu công nghiệp và đô thị.

Điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên đưa vào khung tiêu chuẩn ESG với 52 tiêu chí làm căn cứ đánh giá và hỗ trợ lãi suất. Trong đó, doanh nghiệp lớn phải đáp ứng tối thiểu 40 tiêu chí, còn doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh áp dụng theo mức phù hợp với quy mô. Báo cáo ESG sẽ được gửi tới ngân hàng và các quỹ tài chính, đồng thời công khai (nếu có).

Cơ chế linh hoạt nhưng kiểm soát chặt

Một điểm tích cực của dự thảo là cho phép doanh nghiệp tự đánh giá dự án hoặc thông qua tổ chức đánh giá độc lập. Cơ chế này giúp giảm chi phí, đặc biệt với các dự án quy mô nhỏ.

Tuy nhiên, để đảm bảo minh bạch, các tổ chức đánh giá phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế như TCVN ISO/IEC 17029 hoặc ISAE 3000. Điều này nhằm đảm bảo tính khách quan, tránh lợi dụng chính sách.

Đáng chú ý, dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm duy trì tiêu chí của chủ đầu tư. Nếu dự án không còn đáp ứng tiêu chuẩn xanh hoặc ESG trong thời gian hưởng hỗ trợ, doanh nghiệp phải thông báo và có thể bị dừng hoặc thu hồi ưu đãi.

Bên cạnh đó, cơ chế báo cáo với cơ quan địa phương trong vòng 30 ngày sau khi nhận hỗ trợ sẽ giúp hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về dự án xanh - nền tảng quan trọng để quản lý và điều chỉnh chính sách trong tương lai.

Việc xây dựng khung tiêu chuẩn ESG không chỉ là một quy định kỹ thuật, mà còn là bước tiến quan trọng trong việc kết nối chính sách nhà nước với thị trường tài chính và yêu cầu quốc tế.

Khi được ban hành, Quyết định sẽ góp phần hình thành một hệ sinh thái pháp lý đồng bộ, nơi doanh nghiệp có định hướng rõ ràng, ngân hàng có cơ sở thẩm định, còn Nhà nước có công cụ điều tiết hiệu quả.

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang trở thành xu thế tất yếu, việc “chuẩn hóa” tiêu chí dự án xanh và tuần hoàn sẽ là đòn bẩy quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn chất lượng cao và tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển bền vững./.