Đề xuất tăng liên thông dữ liệu và kiểm soát rủi ro

Tại phiên thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, nhiều ý kiến cho rằng, cần hoàn thiện mạnh hơn các quy định về kết nối dữ liệu, quản lý rủi ro và thương mại điện tử xuyên biên giới để đáp ứng yêu cầu xây dựng hải quan số, tạo thuận lợi thương mại nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả kiểm soát, phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh phát biểu kết luận phiên họp. Ảnh: CTV

Đại diện Bộ Công an cho rằng, dự thảo Luật cần làm rõ hơn trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan Hải quan với lực lượng Công an trong trao đổi thông tin nghiệp vụ, phát hiện và xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

Theo đại diện Bộ Công an, trong bối cảnh lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và giao dịch thương mại điện tử gia tăng nhanh, phương thức vi phạm ngày càng tinh vi, việc kết nối và khai thác dữ liệu dùng chung giữa các lực lượng chức năng là yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Cùng với đó, Bộ Công an đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến quản lý rủi ro và kiểm tra, giám sát hải quan đối với nhóm hàng hóa có nguy cơ cao nhằm tăng khả năng phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý vi phạm.

Đối với nội dung kết nối hệ thống thông tin giữa cơ quan Hải quan với cơ sở dữ liệu nghiệp vụ của Bộ Công an, đại diện Bộ Công an đề xuất giao một đơn vị đầu mối thực hiện việc tiếp nhận, phân tích và chia sẻ dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro, nhận diện tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Một trong những nội dung được quan tâm tại dự thảo là quy định về ủy quyền điện tử trong khai hải quan. Theo phương án đề xuất, việc ủy quyền của cá nhân cho người thực hiện khai báo sẽ được thực hiện trên hệ thống điện tử tích hợp với Cổng dịch vụ công quốc gia. Bộ Công an kiến nghị bổ sung quy định xác định rõ trách nhiệm của người khai hải quan đối với tính chính xác của thông tin kê khai và chứng từ liên quan.

Đối với quản lý hàng hóa giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, đại diện Thanh tra Chính phủ đề xuất bổ sung quy định về xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên biệt kết nối trực tiếp với các sàn thương mại điện tử trong và ngoài nước, đồng thời liên thông với hệ thống định danh điện tử quốc gia.

Theo đánh giá của đại diện Thanh tra Chính phủ, thương mại điện tử xuyên biên giới có đặc điểm số lượng đơn hàng rất lớn nhưng giá trị từng đơn hàng nhỏ, do đó cần chuyển mạnh sang phương thức quản lý dữ liệu tự động thay vì kiểm tra thủ công truyền thống. Việc kết nối dữ liệu đồng bộ sẽ hỗ trợ phát hiện hành vi chia nhỏ đơn hàng để né thuế, đồng thời giảm nguy cơ ùn tắc trong chuỗi logistics.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam cũng cho rằng, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan thời gian qua đã mang lại hiệu quả rõ rệt cho doanh nghiệp, nhất là ở các khâu xử lý thủ tục điện tử và thông quan trực tuyến.

Tuy nhiên, Hiệp hội kiến nghị dự thảo Luật cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền; cải cách kiểm tra chuyên ngành; xử lý hàng tồn đọng; nâng cấp cơ chế một cửa quốc gia và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý hải quan để phù hợp với xu hướng thương mại hiện đại.

Hoàn thiện nền tảng pháp lý cho hải quan số

Kết luận phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, Hội đồng thẩm định thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi Luật Hải quan nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu cải cách quản lý nhà nước và tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi Luật Hải quan năm 2014.

Theo bà Hoàng Oanh, việc sửa đổi luật còn nhằm phục vụ yêu cầu tái thiết kế quy trình nghiệp vụ, xây dựng mô hình hải quan số và thích ứng với quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh trong hoạt động thương mại, logistics và quản lý nhà nước.

Đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng phát biểu tiếp thu ý kiến. Ảnh: CTV

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng được xây dựng để thể chế hóa các chủ trương lớn của Trung ương, Bộ Chính trị về đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế số, cải cách thể chế và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Liên quan đến hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, bà Hoàng Oanh đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát quy định xác định chủ quản nền tảng thương mại điện tử là chủ thể khai hải quan để bảo đảm thống nhất với quy định của pháp luật chuyên ngành.

Pháp luật hiện hành về thương mại điện tử chủ yếu quy định trách nhiệm của đơn vị vận hành nền tảng trong quản lý hệ thống, xác thực người bán và phối hợp cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý nhà nước, chứ chưa mặc định họ là đại diện pháp lý của người bán trong mọi giao dịch.

Đối với quy định yêu cầu người mua và người bán hàng hóa qua biên giới thực hiện xác thực định danh điện tử, cơ quan soạn thảo luật lưu ý cần làm rõ phạm vi áp dụng, cơ chế xác thực và quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân để tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai.

Về kỹ thuật xây dựng luật, bà Hoàng Oanh đề nghị cơ quan chủ trì tiếp tục rà soát theo hướng tinh gọn, chỉ quy định trong luật những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn các nội dung mang tính quy trình, thủ tục nên giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết để tăng tính linh hoạt khi tổ chức thực hiện.

Ngoài ra, một số quy định khác cũng cần được nghiên cứu thêm nhằm bảo đảm tính khả thi. Trong đó có quy định yêu cầu doanh nghiệp kinh doanh kho bãi chịu trách nhiệm tiêu hủy hàng hóa gây ô nhiễm môi trường khi chưa xác định được chủ sở hữu. Nội dung này cần được xem xét kỹ trên cơ sở quy định của Bộ luật Dân sự để bảo đảm hài hòa trách nhiệm giữa các bên liên quan.

Đối với thời hạn kiểm tra sau thông quan tối đa 5 năm, cơ quan soạn thảo cũng được đề nghị rà soát để bảo đảm đồng bộ với quy định về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.