Siết kiểm tra từ hồ sơ đến thực tế hàng hóa

Cục Hải quan ban hành Công văn số 16727/CHQ-GSQL ngày 26/5/2026 yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu giả mạo, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) và sở hữu công nghiệp.

Cán bộ hải quan kiểm tra, xử lý lô hàng phần mền có dấu hiệu vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh: HQ

Cụ thể, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị tăng cường rà soát hồ sơ hải quan, đối chiếu thông tin khai báo với cơ sở dữ liệu về SHTT và các nguồn thông tin nghiệp vụ để kịp thời phát hiện hàng hóa có dấu hiệu vi phạm.

Các thông tin được yêu cầu kiểm tra gồm tên hàng, mã HS, nhãn hiệu, xuất xứ, trị giá, tuyến đường vận chuyển, doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu… nhằm nhận diện nguy cơ hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu hoặc hàng xâm phạm quyền SHTT.

Ngay cả trường hợp doanh nghiệp không khai báo nhãn hiệu trên tờ khai, cơ quan hải quan vẫn phải kiểm tra theo nhóm mặt hàng trọng điểm, nhóm hàng rủi ro cao hoặc căn cứ lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Trường hợp phát hiện dấu hiệu nghi vấn nhưng chưa đủ căn cứ xác định vi phạm, Hải quan nơi đăng ký tờ khai sẽ chuyển kiểm tra thực tế hàng hóa, đồng thời lưu ý cụ thể các dấu hiệu nghi ngờ để công chức tập trung kiểm tra.

Trong quá trình kiểm tra thực tế, công chức hải quan phải đối chiếu kỹ mẫu mã, ký hiệu, bao bì, nhận diện thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, thông tin trên nhãn hàng hóa… với hồ sơ bảo hộ SHTT đã được cơ quan hải quan cập nhật để xác định dấu hiệu vi phạm.

Đáng chú ý, Cục Hải quan yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực chủ động áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan nếu có căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa giả mạo, vi phạm SHTT, thay vì chờ yêu cầu từ chủ thể quyền SHTT như trước đây. Các đơn vị cũng được yêu cầu thông báo ngay cho chủ sở hữu quyền SHTT hoặc đơn vị được ủy quyền hợp pháp khi phát hiện hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm để phối hợp xác minh, xử lý.

Tập trung kiểm soát hàng thương mại điện tử, chuyển phát nhanh

Cục Hải quan yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường kiểm soát đối với các loại hình có nguy cơ cao như thương mại điện tử xuyên biên giới, chuyển phát nhanh, bưu chính quốc tế và kho ngoại quan.

Theo Cục Hải quan, đây là những lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ lợi dụng để vận chuyển hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu hoặc hàng xâm phạm quyền SHTT với số lượng nhỏ, phân tán, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát.

Do đó, các Chi cục Hải quan khu vực được yêu cầu chủ động áp dụng thẩm quyền tạm dừng thông quan khi có dấu hiệu nghi vấn rõ ràng, bảo đảm vừa kiểm soát hiệu quả vừa đáp ứng yêu cầu thông quan nhanh.

Cục Hải quan cũng xác định rõ các nhóm hàng trọng điểm cần tập trung kiểm tra trong năm 2026 gồm hàng bách hóa, hàng tiêu dùng, điện gia dụng; hàng quá cảnh qua Việt Nam; hàng hóa giao dịch qua sàn thương mại điện tử và hàng gửi kho ngoại quan chờ nhập nội địa hoặc xuất sang nước thứ ba.

Để rút ngắn thời gian xử lý, công văn nêu rõ, trường hợp chủ sở hữu quyền hoặc người được ủy quyền hợp pháp xác nhận hàng hóa vi phạm quyền SHTT, thì cơ quan hải quan có thể xử lý ngay theo quy định mà không nhất thiết phải trưng cầu giám định. Chỉ trong trường hợp chưa đủ căn cứ kết luận, cơ quan hải quan mới lấy mẫu giám định hoặc phối hợp với các cơ quan chức năng để xác minh thêm.