Hoàn thiện nền tảng quản trị môi trường hiện đại

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ra nhanh cùng những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, Quảng Ninh xác định bảo vệ môi trường không còn là nhiệm vụ xử lý sự vụ mà phải trở thành một trụ cột trong chiến lược phát triển dài hạn.

Công viên Lán Bè - công viên xanh giữa lòng Hạ Long. Ảnh: TL

Dấu mốc quan trọng là việc Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TU về tăng cường sự lãnh đạo đối với công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu giai đoạn 2022 - 2030. Tiếp đó, Kết luận số 06-KL/TU ban hành cuối năm 2025 tiếp tục khẳng định rõ quan điểm xuyên suốt: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Từ nền tảng chính sách này, tỉnh đã rà soát, ban hành hơn 1.000 văn bản liên quan đến quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu; trong đó có hàng trăm văn bản mang tính chỉ đạo tổng thể. Điểm đáng chú ý là công tác phân cấp, phân quyền được triển khai mạnh mẽ, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả bảo vệ môi trường tại từng địa phương, đơn vị.

Nhiều nhiệm vụ quản lý môi trường được giao trực tiếp về cơ sở, giúp các xã, phường chủ động phát hiện và xử lý sớm các vấn đề phát sinh. Đồng thời, công tác thanh tra, kiểm tra cũng chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tập trung đánh giá hiệu quả thực chất thay vì nặng về thủ tục hành chính.

Theo định hướng mới, Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% nước thải tại các khu đô thị tập trung và khu công nghiệp được xử lý đạt quy chuẩn; thu hút ít nhất 2 dự án xử lý rác thải sinh hoạt kết hợp phát điện; đẩy mạnh chuyển đổi số ngành tài nguyên - môi trường và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ giám sát, cảnh báo, dự báo môi trường.

Đáng chú ý, tỉnh chủ trương nâng chuẩn môi trường ngay từ khâu quy hoạch, thẩm định và lựa chọn dự án đầu tư. Những dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều tài nguyên hoặc tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm cao sẽ không được chấp nhận. Đây được xem là bước chuyển từ tư duy “thu hút đầu tư bằng mọi giá” sang lựa chọn phát triển có chất lượng, ưu tiên kinh tế xanh và bền vững.

Chuyển biến rõ nét từ chính sách đến thực tiễn

Từ các quyết sách đồng bộ, công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh thời gian qua ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực.

Đến hết năm 2025, 100% khu công nghiệp và cụm công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh đã lắp đặt hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn. Tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt khu vực đô thị đạt trên 98%, khu vực nông thôn đạt trên 90%; tỷ lệ xử lý chất thải nguy hại đạt trên 99%.

Toàn tỉnh hiện duy trì mạng lưới 390 điểm quan trắc môi trường, trong đó có 171 trạm quan trắc tự động, giúp giám sát thường xuyên chất lượng môi trường không khí và nguồn nước tại các khu vực trọng điểm như Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long, Cửa Lục hay các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển.

Công tác kiểm soát ô nhiễm công nghiệp cũng được tăng cường thông qua các đợt thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất. Tỉnh đã di dời hàng trăm cơ sở tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm hoặc không còn phù hợp quy hoạch; nhiều cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao được đưa vào diện giám sát đặc biệt.

Trong lĩnh vực khai khoáng, Quảng Ninh từng bước thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn. Hàng triệu mét khối đất đá thải mỏ được tái sử dụng phục vụ san lấp các công trình hạ tầng, vừa giảm áp lực môi trường, vừa bổ sung nguồn vật liệu xây dựng.

Các đơn vị thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Tổng công ty Đông Bắc cũng tăng mạnh đầu tư cho các công trình môi trường. Hệ thống băng tải than khép kín, phun sương dập bụi được triển khai rộng khắp; nước thải mỏ được xử lý đạt chuẩn và tái sử dụng trong sản xuất. Nhiều bãi thải sau khai thác được cải tạo, phủ xanh, từng bước hình thành các vành đai cây xanh và công viên mỏ.

Ở lĩnh vực môi trường biển, tỉnh tổ chức hàng trăm đợt ra quân làm sạch biển, kiểm soát tình trạng xả thải tự phát tại các khu nuôi trồng thủy sản và vịnh du lịch. Chất lượng nước tại các khu vực trọng điểm cơ bản được duy trì ổn định, góp phần bảo tồn hệ sinh thái và phát triển du lịch xanh.

Cùng với các giải pháp quản lý, Quảng Ninh đặc biệt chú trọng xây dựng văn hóa bảo vệ môi trường trong cộng đồng. Hàng nghìn hoạt động trồng cây, thu gom rác thải, làm sạch môi trường được các tổ chức đoàn thể triển khai rộng khắp, từng bước hình thành nếp sống “xanh - sạch - đẹp”.

Nổi bật là mô hình “Biến rác thành tiền” do Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp triển khai. Từ năm 2022 đến nay, mô hình đã thu gom hàng chục tấn rác thải nhựa, tạo nguồn kinh phí phục vụ các hoạt động nhân đạo, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ ý thức phân loại rác và tái chế trong cộng đồng.

Trong lĩnh vực du lịch, tỉnh đã ban hành Bộ quy tắc ứng xử về bảo vệ môi trường, cấp chứng nhận “Cánh buồm xanh” cho nhiều tàu du lịch hoạt động trên Vịnh Hạ Long. Nhiều cơ sở lưu trú, tàu du lịch chủ động thay thế đồ nhựa dùng một lần bằng vật liệu thân thiện môi trường, thực hiện nghiêm quy định về xử lý rác thải và nước thải./.