Sáng ngày 26/5/2026, tại Hải Phòng, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp cùng Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương và Thành ủy Hải Phòng đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Toàn cảnh hội thảo.

Hội thảo có sự tham dự của các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước cùng đông đảo chuyên gia trong nước và quốc tế nhằm đóng góp luận cứ khoa học phục vụ xây dựng Đề án trình Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Mục tiêu cuối cùng của phát triển là hạnh phúc và cơ hội của người dân

Phát biểu khai mạc hội thảo, Trưởng Ban Chính sách chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nêu rõ, sau gần 40 năm đổi mới, từ một nền kinh tế kém phát triển, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế năng động, phát triển nhanh với quy mô GDP tăng trưởng vượt bậc, đứng thứ 32 thế giới vào năm 2025.

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn phát triển mới, mô hình tăng trưởng và phát triển hiện nay đang bộc lộ nhiều hạn chế. Tăng trưởng còn phụ thuộc nhiều vào vốn, lao động và khai thác tài nguyên; năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh chưa cao; năng lực đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ còn hạn chế. Trước sự biến đổi sâu sắc của thế giới và sự bứt phá của công nghệ số, “yêu cầu đặt ra không chỉ là thích ứng với những biến đổi mới mà quan trọng hơn là phải chủ động kiến tạo các năng lực mới, động lực tăng trưởng mới và không gian phát triển mới”.

TS. Nguyễn Thanh Nghị - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phát biểu tại Hội thảo.

Đây không chỉ là sự điều chỉnh mô hình phát triển mà là quá trình chuyển đổi toàn diện phương thức phát triển quốc gia nhằm tạo ra các động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, tăng cường khả năng tự chủ chiến lược, tự cường của đất nước, Trưởng Ban Chính sách chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị khẳng định.

Đi sâu vào nền tảng triết lý của mô hình phát triển mang bản sắc Việt Nam, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng - Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương khẳng định cốt lõi của sự phát triển là: “Phát triển vì con người, lấy con người là trung tâm, bao trùm và bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau”. Theo đó, người dân là chủ thể, trung tâm của sự phát triển, trực tiếp tham gia và được thụ hưởng các thành quả phát triển.

Tại Đại hội lần thứ 14, Đảng ta đã đề ra định hướng xác lập mô hình tăng trưởng mới với yêu cầu là chuyển đổi mạnh từ chỗ chỉ dựa chủ yếu vào vốn, tài nguyên và lao động có kỹ năng thấp sang lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị hiện đại làm động lực chính.

“Tuy nhiên, việc xác lập mô hình tăng trưởng mới chỉ trả lời được những câu hỏi như: nền kinh tế tăng trưởng bằng cách nào? Đâu là nguồn lực, động lực chính và vai trò của các chủ thể kinh tế, chứ chưa trả lời được câu hỏi tăng trưởng để làm gì, tăng trưởng cho ai và theo hệ giá trị xã hội nào. Các chỉ số phát triển con người, mức độ hạnh phúc và hài lòng của người dân, các vấn đề về văn hóa, xã hội, con người, môi trường… sẽ như thế nào?” - GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nêu vấn đề.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại hội thảo.

Để hiện thực hóa điều này, vai trò của Nhà nước cần có sự chuyển dịch sâu sắc. GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh định hướng “chuyển đổi mạnh mẽ tư duy và cách làm từ quản lý nhà nước mang tính hành chính, không quản được thì cấm, sang quản trị quốc gia phục vụ và kiến tạo, phát triển để mở đường cho đổi mới sáng tạo...". Đồng thời, ông đề xuất thiết lập bộ tiêu chí KPI đo lường kết quả phát triển không chỉ bằng quy mô kinh tế mà phải bằng chất lượng sống, chất lượng dịch vụ công, công bằng xã hội, sức mạnh văn hóa, năng lực tự cường quốc gia...

Việt Nam cần tăng gấp 4 lần số lao động nghiên cứu phát triển

Cùng nhấn mạnh yếu tố con người trong bài toán phát triển, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân - nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, đã phân tích bài học từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc để chỉ ra rằng, một đất nước có thể có khoa học công nghệ hiện đại, có công nghiệp thương mại nông nghiệp hiện đại, có GDP bình quân đầu người cao nhưng nếu không phát triển bền vững về con người thì sau vài trăm năm sẽ thu hẹp lại về con người, về kinh tế, đứng trước nguy cơ tự tiêu vong.

Về động lực tăng trưởng kinh tế hai con số, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam hiện nay là “thiếu lao động chuyên nghiệp về khoa học công nghệ”. Mật độ lao động nghiên cứu và phát triển (R&D) của Việt Nam hiện chỉ ở mức 1,5 người/1.000 lao động, thuộc nhóm thấp nhất trong các nước được khảo sát, đi kèm với tỷ lệ đầu tư cho công nghệ chỉ vỏn vẹn 0,5% GDP.

GS.TS Nguyễn Thiện Nhân - nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ phát biểu tại hội thảo.

Để đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân kiến nghị mật độ lao động nghiên cứu phát triển (R&D) Việt Nam phải tăng từ 1,5 lên là 5,83, tương đương với việc nâng tổng số lao động R&D từ 75.000 người hiện nay lên mức gần 300.000 người trong 20 năm tới. Đồng thời, ông đề xuất phải quyết liệt thực hiện chương trình giữ vững mức sinh thay thế và có đề án tăng tuổi nghỉ hưu để bổ sung 5 triệu lao động.

Từ góc nhìn của chuyên gia quốc tế, bà Francesca Nardini - Phó Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, nhận định mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ và thâm dụng vốn của Việt Nam đã bắt đầu đến giới hạn về mặt cơ cấu. Bà chỉ ra một thực trạng gọi là “missing middle” - sự thiếu vắng của tầng lớp doanh nghiệp cấp trung. Để thúc đẩy năng suất, UNDP khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng năng lực cho các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, gắn kết họ chặt chẽ hơn với chuỗi giá trị của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI), đồng thời xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện (End-to-End innovation Ecosystem).

Đồng tình với quan điểm này, ông Sacha Samuel Jacques Dray, chuyên gia kinh tế từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân bổ nguồn lực công một cách đúng đắn. Ông gợi ý cần đầu tư mạnh mẽ vào các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho “ít nhất là 500.000 doanh nghiệp của Việt Nam”, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chuẩn quốc tế thông qua vai trò của các trường đại học./.