Một cánh cửa mới mở ra

Chỉ còn khoảng 3 tháng nữa, những dòng vốn đầu tiên từ các quỹ đầu tư thụ động tham chiếu theo các bộ chỉ số của FTSE Russell dự kiến sẽ bắt đầu giải ngân vào cổ phiếu của Việt Nam dưới tư cách một thành viên trong nhóm các thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market). Sau nhiều năm chuẩn bị và thực hiện các cải cách, thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE Russell quyết định nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 10/2025. Kết quả này tiếp tục được xác nhận tại kỳ rà soát giữa năm công bố ngày 8/4/2026.

Nâng hạng được xem là bước tiến quan trọng, giúp thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp cận gần hơn với các chuẩn mực đầu tư quốc tế. Ảnh: An Thư

Vượt qua kỳ rà soát hay cả chặng đường trước đó là thành quả của một quá trình cải cách liên tục trong nhiều năm, từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cấp hạ tầng giao dịch, thanh toán, bù trừ đến mở rộng khả năng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết, công tác chuẩn bị cho mục tiêu nâng hạng đã được tập trung triển khai liên tục trong khoảng 3 - 5 năm gần đây. Theo ông, không chỉ các tiêu chí của FTSE Russell được đáp ứng, một số yêu cầu từ các tổ chức đầu tư lớn thậm chí đã được Việt Nam thực hiện ở mức cao hơn kỳ vọng.

Nâng hạng được xem là bước tiến quan trọng, giúp thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp cận gần hơn với các chuẩn mực đầu tư quốc tế và mở rộng cơ hội thu hút dòng vốn toàn cầu. Ít nhất, những quy định nội bộ tại không ít quỹ đầu tư từng đặt ra hạn chế hoặc không phân bổ vốn vào các thị trường cận biên giờ đã không còn là vật cản.

Tuy vậy, cánh cửa mới chỉ vừa mở ra. Một thực tế cần nhìn nhận là dòng vốn quốc tế vẫn đang có nhiều lựa chọn hấp dẫn. Từ làn sóng trí tuệ nhân tạo, bán dẫn đến các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn tại Mỹ, Hàn Quốc hay Đài Loan, những xu hướng đầu tư vào các lĩnh vực mới đang thu hút các nhà đầu tư trên thế giới. Tình trạng rút ròng cũng diễn ra tương tự tại nhiều thị trường chứng khoán khác, trong đó có Việt Nam. Từ đầu năm đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng hơn 75.300 tỷ đồng trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Niềm tin từ minh bạch

Nâng hạng có thể giúp mở rộng cơ hội tiếp cận dòng vốn, “gỡ then cài” cho cánh cửa là điều kiện cần. Tuy vậy, đây chưa phải điều kiện đủ để kéo dòng vốn đến. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các thị trường vốn, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng nội tại và mức độ tin cậy của thị trường.

Theo ông Vũ Chí Dũng - Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), dù mỗi tổ chức như FTSE Russell hay MSCI có những bộ tiêu chí riêng, điểm chung giữa họ là đều xoay quanh niềm tin của nhà đầu tư tổ chức, tập trung ở ba nhóm vấn đề hạ tầng thị trường, chất lượng doanh nghiệp và tính minh bạch.

Cũng bởi vậy, bên cạnh các tiêu chí kỹ thuật, trọng tâm cải cách hiện nay cũng chính là nâng cao tính minh bạch của thị trường. Tại Thông tư số 68/2024/TT-BTC, ngoài cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài mua cổ phiếu mà không bắt buộc phải có đủ 100% tiền mặt (non-prefunding), một nội dung quan trọng khác của quy định này là yêu cầu thực hiện công bố thông tin bằng tiếng Anh theo lộ trình.

Theo đó, doanh nghiệp niêm yết và công ty đại chúng quy mô lớn công bố thông tin định kỳ bằng tiếng Anh được áp dụng từ năm 2025, mở rộng sang công bố thông tin bất thường từ năm 2026; các công ty đại chúng còn lại thực hiện lần lượt từ năm 2027 và 2028.

Đây không đơn thuần là câu chuyện ngôn ngữ, mà còn là yêu cầu từ cơ quan quản lý nhằm tăng khả năng tiếp cận thông tin công bằng giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài. Yêu cầu này thậm chí sẽ còn chặt chẽ hơn trong thời gian tới. Tính minh bạch không chỉ dừng ở việc có thông tin bằng tiếng Anh mà quan trọng hơn là tính kịp thời của thông tin. Theo ông Dũng, một thị trường được đánh giá cao không chỉ vì công bố đầy đủ, mà còn phải đảm bảo thông tin được cung cấp đúng thời điểm để nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định.

“Từ kinh nghiệm của Indonesia, hiện nay các tổ chức này đang đặc biệt lưu tâm đến việc công khai thông tin của các cổ đông lớn. Chúng tôi đang theo dõi liệu xem đây có trở thành tiêu chí bắt buộc cho các thị trường đang trong quá trình nâng hạng hay không để có những điều chỉnh phù hợp” - ông Dũng cho hay.

Ngoài ra, câu chuyện minh bạch còn liên quan đến tỷ lệ sở hữu tối đa của các nhà đầu tư nước ngoài và thông tin ngành nghề kinh doanh. Ông Dũng cho biết, nhiều trường hợp nhà đầu tư nước ngoài không thể giải ngân thêm không phải vì thiếu quan tâm, mà do thông tin về “room ngoại” hoặc ngành nghề kinh doanh chưa thực sự rõ ràng. Việc xác định chính xác doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực nào, có tập trung vào ngành nghề cốt lõi hay không cũng ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định đầu tư của các quỹ quốc tế.

Trước thời điểm chính thức đón dòng vốn ngoại từ nâng hạng, yêu cầu thúc đẩy tính minh bạch trên thị trường càng cấp thiết hơn. Ngay thời gian này, dự thảo sửa đổi Luật Chứng khoán đang được lấy ý kiến. Sẽ có nhiều thay đổi trong lần này, nhằm hoàn thiện khung pháp lý để thúc đẩy phát triển an toàn, minh bạch, hiệu quả, bền vững các loại thị trường như linh hoạt hơn về phương thức giao kết hợp đồng với khách hàng, bổ sung cơ sở pháp lý cho hoạt động bảo lãnh thanh toán trái phiếu…

Về hạ tầng, UBCKNN đang triển khai hai dự án lớn gồm hệ thống quản lý, giám sát thị trường tổng thể và kho dữ liệu tập trung toàn ngành. Theo ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch UBCKNN, đây sẽ là nền tảng để áp dụng các công nghệ mới trong quản lý và giám sát thị trường, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả vận hành.

Trong tương lai gần, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) dự kiến vận hành từ quý I/2027 sẽ tiếp tục là bước tiến quan trọng. Không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro đối tác và nâng cao an toàn hệ thống, CCP còn là một trong những tiêu chí được MSCI và FTSE Russell đặc biệt quan tâm, mở đường cho những mục tiêu xa hơn trong lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán đã được Chính phủ đề ra.