Giá gạo dần phục hồi nhưng giao dịch vẫn trầm lắng

Thị trường lúa gạo những ngày đầu tháng 8 ghi nhận tín hiệu tích cực khi giá xuất khẩu của Việt Nam có xu hướng phục hồi sau giai đoạn giảm kéo dài. Tuy nhiên, sự cải thiện này chưa đủ mạnh để tạo cú hích cho toàn thị trường, bởi nhu cầu nhập khẩu chưa thực sự bứt phá, trong khi nguồn cung thế giới vẫn ở mức cao.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 5,5 triệu tấn gạo, đạt 2,64 tỷ USD, tăng 0,5% về lượng nhưng giảm 6,7% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt 476,6 USD/tấn, giảm 7,1%, cho thấy dù sản lượng duy trì ổn định nhưng giá bán vẫn thấp hơn đáng kể so với năm 2025.

Giá gạo những ngày đầu tháng 8 ghi nhận tín hiệu tích cực. Ảnh: Đức Thanh

Trên thị trường nội địa, giá lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long có điều chỉnh tăng. Một số giống lúa như OM 5451, Đài Thơm 8, OM 18 tăng nhẹ 100 - 200 đồng/kg, phản ánh nhu cầu thu mua cải thiện cục bộ. Tuy nhiên, giao dịch vẫn khá trầm lắng khi nông dân tiếp tục giữ giá, còn thương lái chỉ thu mua theo nhu cầu thực tế.

Ở phân khúc nguyên liệu, gạo phục vụ chế biến xuất khẩu vẫn neo ở vùng giá cao. Gạo IR504 dao động quanh 9.700 - 9.800 đồng/kg, CL555 gần chạm mốc 10.000 đồng/kg, trong khi các dòng gạo thơm như Đài Thơm 8, OM5451 giữ mức trên 9.300 đồng/kg.

Giá lúa đầu vào tăng trong khi giá gạo đầu ra chưa điều chỉnh tương ứng khiến các nhà máy và doanh nghiệp chế biến thận trọng hơn khi mua hàng. Việc ký hợp đồng mới cũng được cân nhắc kỹ nhằm hạn chế rủi ro khi thị trường xuất khẩu chưa có biến động rõ rệt.

Trên thị trường quốc tế, giá chào bán của gạo Việt Nam cơ bản ổn định, nhóm gạo chất lượng cao tiếp tục là điểm sáng. Gạo Jasmine được chào bán ở mức 546 - 550 USD/tấn, gạo 5% tấm khoảng 455 - 459 USD/tấn. Giá gạo Việt Nam hiện tương đương Thái Lan ở nhiều phân khúc nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với Ấn Độ, phản ánh lợi thế về chất lượng song cũng làm giảm khả năng cạnh tranh ở nhóm gạo phổ thông.

Cạnh tranh ngày càng gay gắt

Dù giá gạo xuất khẩu đang có xu hướng cải thiện, triển vọng thị trường vẫn chịu sức ép lớn từ nguồn cung toàn cầu.

Theo dự báo của Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế, niên vụ 2026 - 2027, sản lượng gạo thế giới sẽ đạt khoảng 545 triệu tấn, cao hơn nhu cầu tiêu thụ khoảng 2 triệu tấn. Khối lượng thương mại toàn cầu dự kiến đạt kỷ lục 62 triệu tấn, trong khi tồn kho tăng lên khoảng 199 triệu tấn, chủ yếu nhờ nguồn cung dồi dào từ Ấn Độ.

Điều này đồng nghĩa cuộc cạnh tranh về giá sẽ tiếp tục diễn ra gay gắt. Trong khi gạo Việt Nam duy trì lợi thế ở phân khúc chất lượng cao, gạo trắng phổ thông vẫn chịu áp lực lớn từ Ấn Độ và Pakistan - những quốc gia có lợi thế về giá bán thấp.

Bên cạnh đó, xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại cũng đặt thêm thách thức cho doanh nghiệp xuất khẩu. Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm gần 45% kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, nước này đang tăng cường các biện pháp bình ổn giá trong nước, mở rộng thu mua lúa nội địa và xem xét áp dụng các biện pháp tự vệ đối với gạo nhập khẩu.

Mặc dù Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) dự báo Philippines vẫn phải nhập khoảng 5,2 triệu tấn gạo trong niên vụ 2026 - 2027 do thiếu hụt nguồn cung, song các quy định quản lý nhập khẩu ngày càng chặt chẽ có thể ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam.

Ở chiều tích cực, Trung Quốc đang trở thành điểm sáng khi kim ngạch nhập khẩu gạo Việt Nam tăng mạnh gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, góp phần đa dạng hóa thị trường.

Trong bối cảnh thị trường biến động, giới chuyên gia cho rằng lợi thế cạnh tranh của gạo Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào sản lượng hay giá bán.

Theo ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, để ngành gạo đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng xuất khẩu, trước hết, cần chủ động tháo gỡ các rào cản tại những thị trường trọng điểm, đặc biệt là Philippines, đồng thời mở rộng xuất khẩu sang châu Phi và các thị trường tiềm năng nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Quan trọng hơn, Việt Nam cần sớm xây dựng thương hiệu gạo quốc gia dựa trên các giống gạo chất lượng cao như ST25, Jasmine, Đài Thơm... Thay vì cạnh tranh bằng giá, hạt gạo Việt cần được định vị bằng chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng.

Đối với sản xuất trong nước, Hiệp hội kiến nghị tiếp tục điều hành linh hoạt thị trường trong giai đoạn thu hoạch vụ Hè Thu và Thu Đông nhằm giữ ổn định giá lúa, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nông dân và doanh nghiệp.

Một vấn đề khác được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là tháo gỡ khó khăn về tín dụng, cơ chế thanh toán khi thu mua lúa trực tiếp từ nông dân và đẩy nhanh hoàn thuế giá trị gia tăng để cải thiện dòng tiền, nâng cao năng lực cạnh tranh.