Khi chứng khoán trở thành một kênh phân bổ vốn

Theo báo cáo tài chính của Công ty cổ phần Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh (CII), khoản đầu tư vào cổ phiếu PC1 của Tập đoàn PC1 đến cuối quý II/2026 ghi nhận mức chênh lệch thị giá tích cực với giá trị thị trường cao hơn đáng kể so với giá vốn đầu tư. CII cùng công ty con hiện sở hữu 5,77% vốn PC1, với giá vốn bình quân khoảng 20.028 đồng/cổ phiếu. Tại ngày 30/6, PC1 đóng cửa ở mức 23.100 đồng/cổ phiếu, cao hơn khoảng 15% so với giá vốn. Tuy nhiên, đến đầu tháng 8 vừa qua, thị giá PC1 đã có thời điểm lùi về dưới mốc 21.000 đồng/cổ phiếu. Giá trị thị trường của một khoản đầu tư chứng khoán có thể thay đổi khá nhanh theo diễn biến cổ phiếu.

Nhiều doanh nghiệp tìm cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán. Ảnh tư liệu minh họa

Với đặc tính về thanh khoản, cổ phiếu niêm yết có thể trở thành một kênh phân bổ vốn linh hoạt cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả của quyết định đầu tư không chỉ nằm ở mức sinh lời của tài sản, mà còn phụ thuộc vào khả năng cân đối nguồn vốn và nhu cầu thanh khoản của chính doanh nghiệp.

Việc tận dụng dòng tiền nhàn rỗi cho các hoạt động đầu tư có thể giúp doanh nghiệp có thêm các khoản lợi nhuận. Trong bối cảnh quy mô nguồn vốn mở rộng, đặc biệt từ quý IV/2025, Công ty cổ phần Thế Giới Số (Digiworld) cũng phân bổ thêm tài sản vào chứng khoán kinh doanh. Cuối quý II/2026, doanh nghiệp dành khoảng 300,5 tỷ đồng đầu tư vào cổ phiếu, thu gọn một nửa so với giá trị danh mục tại ngày 31/3. Dù quy mô này khá lớn về giá trị tuyệt đối, nhưng chỉ chiếm 2,4% tổng tài sản. Đồng thời, lãi từ giao dịch chứng khoán kinh doanh cũng đóng góp đáng kể vào doanh thu hoạt động tài chính các quý gần đây.

Ở quy mô phân bổ lớn hơn, Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Nhà Đà Nẵng (NDN) là trường hợp đáng chú ý. Năm 2021, doanh nghiệp từng sở hữu danh mục chứng khoán hơn 1.083 tỷ đồng, chiếm gần 66% tổng tài sản. Tại ngày 30/6/2026, danh mục đầu tư chứng khoán của NDN vẫn ở mức gần 809 tỷ đồng, tương đương gần 60% tổng tài sản. Trong quý II/2026, lợi nhuận quý vừa qua giảm so với cùng kỳ. Theo đại diện từ doanh nghiệp này, nguyên nhân NDN báo lãi giảm cũng bởi biến động tiêu cực trên thị trường chứng khoán đã gây ảnh hưởng đến hiệu quả của danh mục đầu tư, làm tăng chi phí và trích lập dự phòng.

Tại một số doanh nghiệp, khoản đầu tư chứng khoán không còn đơn thuần là nơi tạm thời sử dụng một phần tiền nhàn rỗi, mà đã trở thành một cấu phần đáng kể trong chiến lược phân bổ tài sản. Tính thanh khoản là lợi thế quan trọng của chứng khoán. Tuy nhiên, khi quy mô danh mục tăng lên, yêu cầu quản trị cũng cao hơn.

Lợi nhuận biến động theo diễn biến thị trường

Không chỉ khác nhau về quy mô phân bổ vốn, tác động của biến động thị trường lên báo cáo tài chính cũng không giống nhau giữa công ty chứng khoán và doanh nghiệp phi tài chính.

Tại các công ty chứng khoán, danh mục tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) được đánh giá lại theo giá trị hợp lý. Do đó, tại thời điểm cuối kỳ kinh doanh, phần chênh lệch đánh giá lại có thể được ghi nhận vào kết quả kinh doanh ngay cả khi khoản đầu tư chưa được bán ở cả hai trường hợp thị giá cổ phiếu đầu tư tăng và giảm.

Cơ chế ghi nhận với doanh nghiệp phi tài chính có sự khác biệt. Chứng khoán kinh doanh được ghi nhận theo giá gốc. Các khoản chênh lệch tăng chưa hiện thực hóa thành lợi nhuận sẽ không ghi nhận vào kết quả kinh doanh. Trong khi đó, doanh nghiệp thực hiện trích lập dự phòng khi giá trị thị trường thấp hơn giá trị ghi sổ. Vì vậy, diễn biến bất lợi của thị trường có thể sớm áp lực lên chi phí tài chính.

Như khoản đầu tư PC1 của CII, khoản lãi tạm thời do chênh lệch giá không được ghi nhận vào cuối kỳ và thực tế cũng thu hẹp phần nào sau hơn một tháng.

Còn với Công ty cổ phần Phát triển Đô thị Từ Liêm (NTL), doanh nghiệp này ghi nhận hơn 16 tỷ đồng lãi đầu tư chứng khoán trong quý II/2026. Trong bối cảnh hoạt động bất động sản ở mức “cầm chừng”, khoản thu từ việc hiện thực hoá khoản đầu tư chứng khoán đã trở thành một nguồn đóng góp đáng kể cho kết quả kinh doanh.

Tuy vậy, diễn biến thị trường sẽ tác động mạnh đến lợi nhuận của các doanh nghiệp phi tài chính đang đặt tỷ trọng lớn vào các tài sản đầu tư. Lịch sử đầu tư của Nhà Đà Nẵng cũng cho thấy rõ điều này. Năm 2021, thời điểm danh mục chứng khoán của Công ty vượt 1.000 tỷ đồng, NDN ghi nhận lợi nhuận trước thuế 313 tỷ đồng. Chỉ một năm sau, khi thị trường đảo chiều mạnh, doanh nghiệp báo lỗ 143 tỷ đồng. Biến động kết quả kinh doanh không chỉ đến từ chứng khoán, nhưng quy mô danh mục lớn khiến lãi, lỗ đầu tư và mức trích lập hoặc hoàn nhập dự phòng trở thành yếu tố có ảnh hưởng mạnh đến kết quả chung.

Do đó, khi đầu tư chứng khoán trở thành một cấu phần lớn hơn trong phân bổ tài sản, yêu cầu đối với doanh nghiệp càng lớn hơn trong quản trị một danh mục phù hợp với sức chịu đựng của dòng tiền và duy trì khả năng chủ động vốn ngay cả khi thị trường đi ngược kỳ vọng.