Quy trình đánh giá độc lập, chặt chẽ

Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng của thị trường vốn. Việc FTSE Russell chính thức công bố nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ tháng 9/2026, đánh dấu sự ghi nhận đối với những nỗ lực cải cách của cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trong nhiều năm qua.

Cơ hội đón nhận dòng vốn đầu tư quốc tế quy mô lớn đang mở ra, nhưng dòng vốn chỉ đến và ở lại khi nhà đầu tư có đủ niềm tin vào chất lượng quản trị công ty (QTCT) của doanh nghiệp Việt Nam. Trong bối cảnh đó, QTCT không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là nền tảng tạo dựng giá trị dài hạn, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Tài Chính Nguyễn Đức Chi trao giải cho các DN QTCT tốt nhất thuộc nhóm vốn hóa lớn (Large Cap) năm 2025. Ảnh: Lê Toàn

Trong suốt 18 năm qua, VLCA đã kiên trì đặt QTCT là một trong những hạng mục trọng tâm. Giải Quản trị Công ty tốt nhất thuộc khuôn khổ VLCA hiện là chương trình đánh giá độc lập và toàn diện về thực hành quản trị của doanh nghiệp niêm yết Việt Nam, với quy trình chuyên môn chặt chẽ, có sự tham gia của các tổ chức tư vấn, kiểm toán hàng đầu và hội đồng bình chọn uy tín.

Hạng mục Giải Quản trị Công ty tốt nhất được triển khai từ năm 2011 theo phương pháp đánh giá chủ động trên toàn bộ doanh nghiệp thuộc chỉ số VNX Allshare mà không yêu cầu doanh nghiệp đăng ký tham gia. Các doanh nghiệp được đánh giá trên cùng một bộ tiêu chí thống nhất và dựa trên những thông tin công khai đã công bố ra thị trường, bảo đảm tính khách quan, minh bạch và khả năng so sánh.

Hằng năm, bộ tiêu chí được Ban tổ chức VLCA rà soát, cập nhật nhằm phản ánh những thay đổi trong quy định pháp luật và chuẩn mực quản trị quốc tế, trên cơ sở tham chiếu Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam (VNCG Code), Nguyên tắc Quản trị Công ty của OECD và Thẻ điểm Quản trị Công ty ASEAN (ACGS).

Các tiêu chí tập trung vào 4 nhóm nội dung cốt lõi gồm: quyền cổ đông và đối xử công bằng; phát triển bền vững và năng lực chống chịu; minh bạch và công bố thông tin; trách nhiệm của Hội đồng quản trị (HĐQT). Sự kết hợp giữa yêu cầu pháp lý trong nước và chuẩn mực quốc tế giúp bộ tiêu chí vừa phản ánh đặc thù thị trường Việt Nam, vừa tạo động lực để doanh nghiệp tiệm cận các thông lệ quản trị tiên tiến.

Trên cơ sở đó, nhóm chuyên gia độc lập tiến hành thu thập, rà soát và chấm điểm doanh nghiệp dựa trên các nguồn thông tin công khai như báo cáo thường niên, báo cáo quản trị công ty, báo cáo phát triển bền vững, tài liệu đại hội đồng cổ đông, nghị quyết HĐQT và các công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.

Kết quả chấm điểm sơ bộ sau đó được kiểm tra, đối chiếu và soát xét độc lập bởi Deloitte, Ernst & Young, KPMG và PwC nhằm bảo đảm tính chính xác của dữ liệu và tính nhất quán trong áp dụng tiêu chí.

Các doanh nghiệp có kết quả nổi bật tiếp tục được trình Hội đồng Bình chọn gồm các chuyên gia trong lĩnh vực quản trị công ty, đầu tư, tài chính, phát triển bền vững và thị trường vốn. Hội đồng không chỉ xem xét điểm số mà còn đánh giá chất lượng thực chất của hoạt động quản trị, mức độ tiên phong trong áp dụng thông lệ tốt và tác động tích cực đối với thị trường.

Thông qua quy trình nhiều tầng, VLCA không chỉ lựa chọn các doanh nghiệp dẫn đầu mà còn tạo ra cơ chế đánh giá khách quan, nhất quán và có khả năng so sánh theo thời gian, góp phần thúc đẩy chất lượng quản trị trên toàn thị trường.

Hướng tới tinh thần “vượt trên tuân thủ”

Qua các kỳ đánh giá, VLCA liên tục điều chỉnh bộ tiêu chí theo hướng khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các thông lệ quản trị tiên tiến thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý tối thiểu.

Từ kỳ đánh giá năm 2025, tỷ trọng điểm dành cho các tiêu chí mang tính thông lệ tốt được nâng từ 30% lên 40%. Nhiều nội dung mới được đưa vào đánh giá như vai trò của HĐQT trong quản trị rủi ro và phát triển bền vững; cơ chế giám sát các vấn đề ESG; đánh giá hiệu quả hoạt động của HĐQT và các ủy ban chuyên trách.

Những thay đổi này phản ánh xu hướng quản trị doanh nghiệp hiện đại, trong đó trọng tâm không chỉ là bảo vệ cổ đông mà còn hướng đến tạo ra giá trị bền vững cho các bên liên quan.

Bà Vũ Thị Chân Phương – Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trao giải cho các DN QTCT tốt nhất thuộc nhóm vốn hóa vừa (Mid Cap) năm 2025. Ảnh: Lê Toàn

Nhìn lại gần hai thập kỷ, môi trường QTCT tại Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực cả ở cấp độ chính sách và thực hành doanh nghiệp. Khung pháp lý liên tục được hoàn thiện theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế. Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Chứng khoán 2019 cùng các quy định hướng dẫn đã tăng cường yêu cầu về thành viên HĐQT độc lập, kiểm soát giao dịch với bên liên quan, công bố thông tin và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp niêm yết.

Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 và Quyết định số 1726/QĐ-TTg về nâng cao chất lượng QTCT cũng tạo định hướng cho mục tiêu đưa chất lượng quản trị doanh nghiệp Việt Nam vượt mức bình quân khu vực Đông Nam Á vào năm 2030.

Song song với hoàn thiện thể chế, thực hành quản trị tại doanh nghiệp cũng ghi nhận nhiều cải thiện. Chất lượng công bố thông tin ngày càng được nâng cao, đặc biệt khi các quy định về công bố thông tin bằng tiếng Anh được áp dụng rộng rãi, giúp tăng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Nhiều doanh nghiệp chủ động áp dụng các chuẩn mực báo cáo quốc tế, công bố báo cáo phát triển bền vững hoặc tích hợp ESG vào báo cáo thường niên. Vai trò của HĐQT cũng chuyển dần từ giám sát tuân thủ sang hoạch định chiến lược, quản trị rủi ro và giám sát phát triển bền vững.

Ngày càng nhiều doanh nghiệp thành lập các ủy ban chuyên trách thuộc HĐQT như Ủy ban Kiểm toán, Ủy ban Nhân sự, Ủy ban Lương thưởng hoặc Ủy ban ESG. Xu hướng đa dạng hóa HĐQT được đẩy mạnh với sự gia tăng của thành viên nữ, thành viên độc lập và các chuyên gia có kinh nghiệm quốc tế.

Những cải thiện này cũng được phản ánh trong kết quả ASEAN Corporate Governance Scorecard, khi khoảng cách giữa nhóm doanh nghiệp dẫn đầu Việt Nam và các doanh nghiệp hàng đầu khu vực dần được thu hẹp.

Tiếp tục thu hẹp khoảng cách với khu vực

Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, các kỳ đánh giá VLCA vẫn chỉ ra những khoảng cách cần tiếp tục cải thiện. Nhiều doanh nghiệp chưa công bố đầy đủ thông tin ESG theo chuẩn quốc tế; tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập còn thấp so với các thị trường phát triển; minh bạch chính sách thù lao lãnh đạo còn hạn chế; cơ chế giám sát giao dịch với bên liên quan và bảo vệ cổ đông thiểu số cần tiếp tục được củng cố.

Thời gian tới, bộ tiêu chí đánh giá QTCT sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tiệm cận ACGS và các chuẩn mực OECD, trong đó chú trọng tính độc lập của HĐQT, minh bạch thù lao lãnh đạo, gắn lợi ích điều hành với hiệu quả dài hạn và bảo vệ quyền lợi cổ đông.

Trong lĩnh vực phát triển bền vững, doanh nghiệp cũng được kỳ vọng nâng cao các chuẩn mực về bộ quy tắc ứng xử, cơ chế tố giác vi phạm, quản trị chuỗi cung ứng có trách nhiệm và công bố thông tin khí hậu.

Trong 18 năm qua, VLCA đã kiên trì xây dựng một thước đo QTCT nhất quán, khách quan và đáng tin cậy cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây không chỉ là cơ chế tôn vinh doanh nghiệp xuất sắc mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp tự đánh giá khoảng cách giữa thực hành hiện tại với những chuẩn mực mà thị trường vốn quốc tế kỳ vọng.

Trong bối cảnh Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, một cơ chế đánh giá độc lập, nhất quán và có tính so sánh quốc tế như Giải Quản trị Công ty VLCA càng có ý nghĩa trong củng cố niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị theo chuẩn mực toàn cầu. Quản trị tốt không chỉ là sự tuân thủ mà còn là nền tảng thu hút vốn dài hạn, nâng cao sức chống chịu và khẳng định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường vốn khu vực và toàn cầu./.