Đây là một nhận định của ngân hàng HSBC trong báo cáo thường kỳ ASEAN NEXT, trong đó có phần đánh giá chi tiết về sự bùng nổ FDI vào khu vực ASEAN.
Theo báo cáo này, trong những năm qua, khu vực Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng đã khẳng định vị thế là một trong những khu vực tăng trưởng mạnh mẽ, nhờ đó thu hút vốn đầu tư dồi dào trên thế giới.
Thị trường ASEAN đã chứng kiến sự bùng nổ của đầu tư FDI trong những năm gần đây, phần lớn là nhờ vào tiềm năng kinh tế to lớn của khu vực. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu (GFC) năm 2008 – 2009 chính là chất xúc tác quan trọng cho sự bùng nổ FDI trong khu vực, khi nhiều công ty đa quốc gia tìm kiếm các cơ hội đầu tư tại những nền kinh tế tăng trưởng nhanh và có lợi thế về chi phí. Tổng FDI vào ASEAN-6 (Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam và Philippines) trung bình mỗi năm đạt gần 127 tỷ USD kể từ năm 2010, gần gấp ba lần so với một thập kỷ trước đó (mức trung bình trong giai đoạn 2000 – 2009 là 41 tỷ USD). Tương tự, FDI ròng (giá trị đầu tư trực tiếp vào trong nước trừ đi giá trị đầu tư trực tiếp ra nước ngoài) trung bình đạt gần 54 tỷ USD một năm kể từ năm 2010, gần gấp bốn lần một thập kỷ trước đó.
Trong khi Cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á (AFC) ban đầu gây ra những tác hại đối với môi trường đầu tư ASEAN, thực tế sau đó, FDI đổ vào khu vực này ngày càng nhiều hơn. Cụ thể, FDI vẫn đứng vững kể từ khi dịch bệnh bắt đầu. Năm 2020, ASEAN-6 thu hút lượng FDI cao kỷ lục, khoảng 13% FDI toàn thế giới, phần lớn nhờ vào sự bùng nổ đầu tư vào Singapore. Theo HSBC, xu hướng này có thể tiếp diễn trong trung hạn, do triển vọng tăng trưởng của ASEAN vẫn rất mạnh mẽ.
 |
| Dù cho dịch bệnh Covid-19 đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế tài chính toàn cầu, nguồn vốn FDI đổ vào ASEAN vẫn rất ổn định, đặc biệt trong ngành sản xuất. Ảnh: TL |
Tuy nhiên, không phải tất cả các nền kinh tế ASEAN đều hưởng lợi như nhau từ đợt bùng nổ FDI này. Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, phần lớn đầu tư nước ngoài chủ yếu chảy vào Singapore, trong khi Philippines và Indonesia chỉ nhận được thị phần khá nhỏ trong dòng vốn này. FDI tính theo phần trăm GDP của Singapore đã tăng trung bình lên đến hơn 20% từ năm 2010, và đất nước này ngày càng trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn hơn đối với đa dạng ngành nghề sản xuất, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất tiên tiến.
Trong khi nếu nhìn vào dữ liệu tần suất cao, Malaysia và Việt Nam là hai thị trường nổi bật, giá trị FDI được phê duyệt trong quý 4/2021 của Malaysia vọt lên chiếm 12% GDP, Việt Nam đã chuyển đổi thành công thành trung tâm sản xuất mới nổi của toàn cầu.
Báo cáo của HSBC đánh giá, Việt Nam là một ví dụ nổi bật về câu chuyện thành công của các nền kinh tế được thúc đẩy bởi FDI. Việt Nam đã chuyển mình thành một ngôi sao đang lên trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chiếm được thị phần toàn cầu đáng kể trong nhiều lĩnh vực, bao gồm dệt may, giày dép và điện tử tiêu dùng. Dòng chảy FDI mới vào Việt Nam từ thập niên 2010, tập trung vào lĩnh vực sản xuất, vẫn luôn chiếm 4-6% GDP.
Ban đầu, phần lớn vốn đầu tư đổ vào các lĩnh vực tạo giá trị cộng thêm thấp như dệt may và giày dép. Tuy nhiên trong những năm qua, Việt Nam đã tiến lên trong chuỗi giá trị, trở thành trung tâm sản xuất chính cho các sản phẩm điện tử trong hai thập niên gần đây. Xuất khẩu hàng điện tử đã đạt mức cao kỷ lục 100 tỷ USD trong năm 2021, chiếm hơn 30% tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam; vào 20 năm trước, tỷ trọng này chỉ chiếm 5%.
Sự thành công trong lĩnh vực công nghệ phần nhiều là nhờ vào nguồn FDI nhiều năm của Samsung tại Việt Nam kể từ cuối những năm 2000. Với tổng đầu tư khoảng 18 tỷ USD trong những năm qua, Samsung hiện nay sở hữu 8 nhà máy và 1 trung tâm R&D tại Việt Nam, bao gồm hai nhà máy sản xuất điện thoại thông minh, cung cấp phân nửa sản lượng điện thoại thông minh và máy tính bảng của hãng. Sự thành công của Samsung đã thúc đẩy những người khổng lồ công nghệ khác, như Google và LG, chuyển chuỗi cung ứng của họ đến Việt Nam. Xu hướng này càng phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, không chỉ nâng cao sản lượng xuất khẩu của Việt Nam mà còn gia tăng dòng chảy FDI vào trong nước.
Mặc dù quá trình này phần nào bị gián đoạn do Covid-19, FDI vào Việt Nam vẫn rất ổn định, cụ thể trong những khu vực sản xuất liên cung ứng cho Apple. Ví dụ, hai nhà cung ứng Đài Loan của Apple, Pegatron và Foxconn, và hai nhà lắp ráp Trung Quốc đại lục, Luxshare và Goertek, đều vừa công bố các kế hoạch đầu tư lớn nhằm tăng cường năng lực sản xuất tại Việt Nam.
Với chiến lược thu hút FDI cạnh tranh và những điều kiện vĩ mô cơ bản lành mạnh, Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục thu hút nguồn FDI chất lượng, yếu tố chính giúp nền kinh tế tiến lên trong chuỗi giá trị. Tham vọng công nghệ của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc trở thành trung tâm sản xuất cấp thấp. Tuy nhiên, điều này có nghĩa là cần nhiều cải cách hơn nữa, bao gồm cả nâng cao tay nghề của lực lượng lao động và cải thiện chất lượng cơ sở hạ tầng, để có thể nắm bắt nhiều cơ hội.
Báo cáo của HSBC đánh giá Việt Nam đã có những thay đổi lớn nhất, bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng, nới lỏng các hạn chế đầu tư, quản lý tài khóa tốt hơn, v.v. Một số kế hoạch cải cách được đề cập như Bộ luật Lao động mới có hiệu lực từ 1/1/2021, mở rộng sự bảo vệ với người lao động, nhiều thay đổi phù hợp với thông lệ quốc tế, và tăng tuổi nghỉ hưu; Giảm thuế VAT xuống còn 8% kể từ tháng 1/2022; Luật Đầu tư sửa đổi có hiệu lực từ 1/1/2021, hướng đến ban hành nhiều ưu đãi hơn và thu hút nhiều vốn FDI hơn; Nhà nước đặt mục tiêu tăng dân số tham gia vào chương trình bảo hiểm do nhà nước tài trợ lên 95% vào năm 2025…
