Theo quy định tại Luật Chứng khoán (năm 2019), công ty đại chúng cần đáp ứng điều kiện quy định về quy mô vốn điều lệ đã góp (từ 30 tỷ đồng trở lên) và cơ cấu cổ đông với tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn nắm giữ.

Thông tư 19/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định chi tiết việc đăng ký và hủy tư cách công ty đại chúng quy định rõ: "Sau 1 năm kể từ ngày không còn đáp ứng một trong các điều kiện quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 11 Điều 1 Luật số 56/2024/QH15 mà công ty vẫn không đáp ứng được điều kiện là công ty đại chúng, công ty đại chúng gửi hồ sơ hủy tư cách công ty đại chúng theo quy định tại khoản 2 Điều này tới Ủy ban Chứng khoán Nhà nước".

Tỷ lệ sở hữu của PVN tại Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn lên tới 92,1%

Quy định này tác động đến các doanh nghiệp có cơ cấu cổ đông cô đặc, trong đó Nhà nước nắm giữ tỷ lệ chi phối rất cao như PV GAS, Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn, ACV hay Vietnam Airlines…

Tuy nhiên, nhận định về tác động của quy định này, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng và hủy niêm yết là thấp.

Theo ông Minh, các văn bản ngoài Luật Chứng khoán lại có quy định cho cơ chế đặc thù, như Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) nêu rõ. Cụ thể, trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước đã được phê duyệt, các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi sang công ty cổ phần nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán, thì không bị hủy tư cách công ty đại chúng ngay trong giai đoạn tái cấu trúc này.

"Chúng tôi đánh giá, rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng và hủy niêm yết là thấp. Đồng thời, chúng tôi cũng kỳ vọng về làn sóng thoái vốn các doanh nghiệp nhà nước có thể lặp lại như giai đoạn 2016 - 2018" - chuyên gia của Công ty Chứng khoán Yuanta cho hay.

Ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam

Nhiều kế hoạch thoái vốn nhà nước tại một số doanh nghiệp niêm yết đã và đang được triển khai. Trong đó, PVN đã thoái toàn bộ 23,21% vốn tại Petrosetco qua đấu giá tháng 12/2025, thu về hơn 900 tỷ đồng. Theo đó, Petrosetco không còn vốn nhà nước. Thương vụ thoái vốn của SCIC tại Tổng Công ty cổ phần Điện tử và Tin học Việt Nam (Viettronics) cũng đã thành công, thu về hơn 2.500 tỷ đồng - cao gấp 2,65 lần mức giá khởi điểm.

Trong khi đó, một số thương vụ tổ chức đấu giá, chào bán nhiều lần nhưng chưa tìm được bên mua. Cũng trong tháng 12/2025, VNPT đã nhiều lần cố gắng thoái vốn 6,05% (hơn 157 triệu cổ phiếu) tại MSB theo đề án tái cơ cấu, nhưng các phiên đấu giá đều thất bại do không có nhà đầu tư đăng ký mua.

Tiến trình thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp đang nóng hơn trong vài tháng trở lại đây. Điển hình với nhóm doanh nghiệp thuộc PVN, chuyên gia từ Công ty Chứng khoán Yuanta cho biết, tập đoàn này hiện vẫn nắm khoảng 92,1% vốn tại Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn và dự kiến thoái thêm khoảng 2,13% để đưa tỷ lệ sở hữu xuống dưới 90%, qua đó đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông. Với PVI, PVN cũng dự kiến thoái toàn bộ 35% vốn trong giai đoạn cuối năm 2025 hoặc đầu năm 2026.

Ở nhóm doanh nghiệp do SCIC sở hữu, kế hoạch thoái vốn vẫn được duy trì tại nhiều doanh nghiệp lớn. SCIC hiện nắm 37,1% cổ phần tại Nhựa Tiền Phong; 34,7% tại DMC; 63,4% tại Seaprodex, cùng các khoản đầu tư khác như HND, QTP... Bộ Xây dựng đã lên kế hoạch thoái toàn bộ 38,6% vốn nhà nước tại Viglacera. Đây là thương vụ được thị trường quan tâm nhiều năm nay.

Nếu được triển khai, làn sóng thoái vốn lần này có thể vừa đáp ứng yêu cầu pháp lý, vừa tạo thêm nguồn hàng chất lượng cho thị trường, qua đó củng cố vai trò của thị trường chứng khoán như một kênh dẫn vốn trung và dài hạn của nền kinh tế./.