Khoảng trống minh bạch và kỳ vọng từ công nghệ

Những áp lực liên quan đến an toàn thực phẩm trong trường học thời gian qua đang buộc cách quản lý truyền thống phải thay đổi. Nếu trước đây việc kiểm soát chủ yếu dựa vào kiểm tra định kỳ và giám sát trực tiếp, thì nay yêu cầu đặt ra là phải công khai, minh bạch toàn bộ quá trình - từ nguồn gốc nguyên liệu đến bữa ăn thực tế. Dù nhiều trường đã chủ động triển khai các biện pháp giám sát, nhưng việc bao quát toàn bộ chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế.

Nhiều trường học đã triển khai ứng dụng phần mềm quản lý nhằm kiểm soát chất lượng bữa ăn. Ảnh minh họa

Bà Trần Tiểu Quỳnh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Văn Tám cho biết, nhà trường đã triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát chất lượng bữa ăn như công khai hình ảnh suất ăn, khẩu phần dinh dưỡng, khảo sát học sinh và phối hợp với phụ huynh giám sát. Tuy nhiên, theo bà, các biện pháp này vẫn chưa thể bảo đảm công khai đầy đủ, trọn vẹn tới tất cả phụ huynh về chất lượng cũng như nguồn gốc từng loại thực phẩm trong bữa ăn hằng ngày của học sinh.

Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng phần mềm quản lý được kỳ vọng sẽ hỗ trợ nhà trường. Bà Quỳnh cho rằng, nếu được triển khai, giải pháp này có thể chia sẻ một phần trách nhiệm trong công tác quản lý, đồng thời giúp minh bạch hơn nguồn gốc và chất lượng suất ăn.

Từ kinh nghiệm kiểm soát hàng hóa trên thị trường, ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó Giám đốc Sở Công thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, Sở đang xây dựng mô hình “tích xanh trách nhiệm” trong bữa ăn học đường, với sự tham gia của bếp ăn trường học và các nhà cung cấp nguyên liệu, gắn với truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là kiểm soát chất lượng không chỉ ở khâu cuối mà xuyên suốt toàn bộ chuỗi.

Theo ông Phương, dự kiến sẽ hình thành các bếp ăn trường học đạt tiêu chuẩn “tích xanh trách nhiệm”, cùng với hệ thống nhà cung cấp nguyên liệu đáp ứng yêu cầu tương ứng. Hiện Sở đang phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở An toàn thực phẩm để hoàn thiện giải pháp. Từ nay đến đầu năm học mới, các đơn vị sẽ tận dụng thời gian nghỉ hè để khảo sát, điều chỉnh, qua đó có thể triển khai ngay khi bước vào năm học.

Ông Phương cho rằng, khi thông tin được công khai và có thể truy xuất rõ ràng, chính thị trường sẽ tạo sức ép buộc các nhà cung cấp phải thay đổi cách làm. Khi đó, doanh nghiệp không chỉ đáp ứng yêu cầu về giấy tờ mà còn phải minh bạch hơn về nguồn gốc, đồng thời tuân thủ chặt chẽ quy trình sản xuất để đảm bảo chất lượng.

Tại địa phương, ông Nguyễn Trường Giang - Phó Chủ tịch UBND phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh cũng cho biết, địa phương dự kiến sẽ triển khai thí điểm mô hình “tích xanh trách nhiệm” trong quản lý bữa ăn học đường ngay sau chương trình này, trước khi nhân rộng trên toàn địa bàn vào khoảng tháng 9. Theo ông Giang, việc áp dụng nhằm bảo đảm chất lượng bữa ăn cho học sinh, đồng thời tăng cường hiệu quả theo dõi, kiểm tra và công tác quản lý tại địa phương.

Chi phí vận hành và bài toán liên kết giữa các bên

Dù được đánh giá tích cực, việc triển khai giải pháp này không đơn giản, đặc biệt khi đi vào vận hành thực tế.

Đối với các trường học, vấn đề đặt ra không chỉ là có áp dụng giải pháp hay không, mà là chi phí sẽ được tính toán như thế nào. Bà Trần Tiểu Quỳnh cho biết, khi vận hành phần mềm, điều khiến nhà trường băn khoăn là mức phí phải chi trả và cách phân bổ chi phí này: sẽ tính vào suất ăn của học sinh hay có cơ chế tài chính khác.

Theo bà Quỳnh, nếu không có phương án phù hợp, chi phí có thể được chuyển trực tiếp vào giá suất ăn, qua đó tác động đến phụ huynh. Ngược lại, nếu có cơ chế hỗ trợ, cần xác định rõ nguồn chi để đảm bảo tính ổn định khi triển khai lâu dài.

Không chỉ dừng ở chi phí phần mềm, yêu cầu minh bạch còn kéo theo chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp. Để đáp ứng việc truy xuất và công khai thông tin, các đơn vị cung cấp buộc phải siết chặt kiểm soát từ khâu nguyên liệu đầu vào đến quy trình chế biến.

Việc đưa công nghệ vào quản lý bữa ăn học đường đang mở ra hướng tiếp cận mới, giúp thu hẹp khoảng trống trong giám sát và minh bạch thông tin. Ảnh minh hoạ.

Ở phía doanh nghiệp, việc kiểm soát chất lượng hiện nay vẫn tập trung vào đầu vào và quy trình chế biến. Ông Nguyễn Xuân Hùng - Quản lý suất ăn công nghiệp Minh Hiếu, TP. Hồ Chí Minh cho biết, yếu tố then chốt là lựa chọn nguồn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng. Nếu nhập nguyên liệu không đúng nguồn, chất lượng bữa ăn sẽ bị ảnh hưởng và tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe.

Bên cạnh đó, quá trình chế biến cũng phải được kiểm soát chặt chẽ, từ thời gian đến điều kiện vệ sinh, để đảm bảo chất lượng bữa ăn khi đến tay học sinh.

Khi kết hợp với yêu cầu minh bạch thông tin, các doanh nghiệp không chỉ phải tuân thủ quy trình mà còn phải sẵn sàng công khai dữ liệu liên quan. Điều này đặt ra áp lực lớn hơn trong vận hành, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để khẳng định uy tín nếu đáp ứng tốt các tiêu chuẩn.