Phát triển thị trường khí thiên nhiên: Thách thức thể chế trong bài toán an ninh năng lượng

Song Linh
(TBTCO) - Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra nhanh, khí thiên nhiên được xem là “nhiên liệu cầu nối” giúp Việt Nam vừa giảm phát thải, vừa bảo đảm an ninh năng lượng. Để thị trường khí phát huy đúng vai trò chiến lược, cần sớm tháo gỡ các nút thắt về thể chế, hạ tầng, cơ chế giá và huy động vốn, trên nền tảng nguyên tắc thị trường...
aa

Chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang bước sang giai đoạn “khó”, khi các quốc gia vừa phải cắt giảm phát thải, vừa bảo đảm an ninh năng lượng và tăng trưởng kinh tế. Bất cập này được các chuyên gia kinh tế đề cập thẳng thắn tại Diễn đàn Chiến lược và Xu hướng Phát triển Thị trường Khí thiên nhiên (CNG, LNG, LPG) tại Việt Nam và khu vực ASEAN diễn ra ngày 23/12/2025 tại Hà Nội.

Phát triển thị trường khí thiên nhiên: Thách thức thể chế trong bài toán an ninh năng lượng
Diễn đàn thu hút sự tham gia của các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, hoạch định chính sách. Ảnh: Hải Anh

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập - Hội Dầu khí Việt Nam, thực tế cho thấy, dù năng lượng tái tạo tại nước ta phát triển nhanh, song tính bất định và chi phí tích hợp hệ thống vẫn là rào cản lớn. Trong bối cảnh đó, khí thiên nhiên tiếp tục giữ vai trò “bản lề” trong ít nhất một đến hai thập kỷ tới.

TS. Nguyễn Quốc Thập phân tích, khí thiên nhiên giúp giảm 40 - 50% phát thải CO₂ so với than, gần như không phát thải bụi mịn và khí độc. Đây là lựa chọn thực tế nhất để các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam, vừa giảm phát thải, vừa duy trì ổn định hệ thống điện và sản xuất công nghiệp.

Quan trọng hơn, khí thiên nhiên cho phép hệ thống điện hấp thụ tỷ trọng lớn năng lượng tái tạo mà không làm gia tăng rủi ro mất cân đối cung - cầu. Chính vì vậy, ở nhiều quốc gia, LNG không còn là giải pháp tạm thời, mà đã trở thành một phần cấu trúc dài hạn của an ninh năng lượng.

Một điểm nhấn được TS. Nguyễn Quốc Thập phân tích là sự thay đổi vai trò của LNG trên thị trường quốc tế. Nếu trước đây LNG được tiếp cận thuần túy như một loại hàng hóa, thì sau các cú sốc địa chính trị và khủng hoảng năng lượng, LNG đã trở thành tài sản chiến lược gắn với an ninh quốc gia.

Giai đoạn 2025 - 2030, công suất LNG toàn cầu dự kiến tăng mạnh, song song với đó là cạnh tranh gay gắt về nguồn cung dài hạn, kho dự trữ và hạ tầng tiếp nhận. Các quốc gia không chỉ tìm kiếm giá rẻ, mà ưu tiên sự ổn định, đa dạng hóa nguồn và khả năng dự trữ.

Trong bức tranh này, LNG còn được tích hợp với hydrogen và công nghệ thu gom, lưu trữ carbon, tạo thành chuỗi năng lượng chuyển tiếp. Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, việc đầu tư hạ tầng LNG hiện nay, nếu được thiết kế phù hợp, sẽ không mâu thuẫn với mục tiêu Net Zero, mà ngược lại, giúp giảm chi phí chuyển đổi trong tương lai.

Theo các chuyên gia kinh tế tại diễn đàn, ở góc độ khu vực, ASEAN đang chuyển từ vai trò “vùng sản xuất khí” sang “vùng tiêu thụ khí” do nhu cầu điện và công nghiệp tăng nhanh, trong khi trữ lượng khai thác suy giảm. Việt Nam, Thái Lan, Philippines đều bước vào giai đoạn nhập LNG quy mô lớn. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Nếu có chiến lược bài bản, Việt Nam không chỉ nhập LNG cho điện khí, mà còn có thể phát triển hạ tầng trung chuyển, phân phối LNG quy mô nhỏ, phục vụ giao thông, công nghiệp và chuỗi FDI. Với lợi thế vị trí địa lý, Việt Nam có tiềm năng trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng LNG ASEAN.

Phát triển thị trường khí trên nền tảng nguyên tắc thị trường

Dưới góc nhìn kinh tế chính sách, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của thị trường khí Việt Nam hiện nay không phải là thiếu nguồn, mà là thiếu “luật chơi” rõ ràng.

Trước hết là khung pháp lý. Các quy định hiện hành vẫn chủ yếu xây dựng cho giai đoạn khai thác khí nội địa, chưa theo kịp mô hình thị trường LNG nhập khẩu với nhiều chủ thể tham gia. Việc chưa phân định rạch ròi vai trò quản lý nhà nước và kinh doanh khiến rủi ro thể chế tăng cao, làm nhà đầu tư dè dặt.

Thứ hai là cơ chế giá. Giá khí và giá điện khí hiện chủ yếu đàm phán theo từng dự án, thiếu chỉ số giá tham chiếu trong nước, thiếu công cụ phòng vệ rủi ro. Theo ông Long, điều này tạo ra tình trạng “mắc kẹt chính sách”: nếu ép giá thấp sẽ triệt tiêu động lực đầu tư, còn nếu thả nổi thiếu kiểm soát sẽ gây áp lực lên nền kinh tế.

Thứ ba là hạ tầng manh mún. Nhiều dự án LNG được thiết kế theo mô hình “đóng”, phục vụ riêng lẻ, thiếu kết nối vùng và quốc gia, làm tăng chi phí và hạn chế cạnh tranh.

Một vấn đề cốt lõi khác là huy động vốn dài hạn. Theo PGS.TS Ngô Trí Long, các nhà đầu tư quốc tế không chỉ nhìn vào quy mô thị trường, mà quan tâm đặc biệt đến tính ổn định thể chế trong 15 - 20 năm. Nếu khung pháp lý còn thay đổi, hợp đồng thiếu chuẩn mực quốc tế, thị trường điện chưa vận hành đầy đủ theo cơ chế cạnh tranh, thì dòng vốn lớn cho hạ tầng khí sẽ khó được kích hoạt. Khi đó, rủi ro hoặc dồn lên ngân sách nhà nước, hoặc đẩy giá năng lượng tăng cao.

Phát triển thị trường khí thiên nhiên bền vững, theo TS. Nguyễn Quốc Thập, Việt Nam cần sớm xây dựng khung pháp lý riêng cho thị trường khí, xác định rõ cấu trúc thị trường, nguyên tắc tiếp cận hạ tầng, cạnh tranh bình đẳng và bảo vệ người tiêu dùng. Việc tiếp tục “vá” bằng các quy định dưới luật sẽ không đủ để tạo niềm tin cho nhà đầu tư dài hạn.

PGS.TS Ngô Trí Long bổ sung, cần tách bạch rõ vai trò nhà nước và thị trường, trong đó cơ quan quản lý tập trung làm chính sách, giám sát, còn doanh nghiệp vận hành theo cơ chế thị trường minh bạch./.

Về giá, các chuyên gia cho rằng cần từng bước xây dựng chỉ số giá khí tham chiếu trong nước, gắn với thị trường khu vực, cho phép áp dụng các công cụ phòng vệ giá. Nhà nước nên hỗ trợ thông qua chính sách an sinh và điều tiết vĩ mô, thay vì can thiệp trực tiếp bằng mệnh lệnh hành chính.
Song Linh

Đọc thêm

Hà Nội: Gỡ điểm nghẽn chi phí xử lý chất thải, nâng hiệu quả ngân sách môi trường

Hà Nội: Gỡ điểm nghẽn chi phí xử lý chất thải, nâng hiệu quả ngân sách môi trường

(TBTCO) - Chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải tại Hà Nội chịu áp lực từ giá nhiên liệu, yêu cầu kỹ thuật và những bất cập trong tổ chức dịch vụ sau phân cấp. Hoàn thiện định mức, đơn giá, phân loại rác tại nguồn và đẩy mạnh tái chế là những giải pháp quan trọng để kiểm soát chi phí, sử dụng hiệu quả ngân sách môi trường.
Bản đồ ranh giới rừng: Thêm công cụ gỡ khó cho doanh nghiệp xuất khẩu

Bản đồ ranh giới rừng: Thêm công cụ gỡ khó cho doanh nghiệp xuất khẩu

Muốn xuất khẩu gỗ, cà phê, cao su sang EU, doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc vùng nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu chống mất rừng. Bản đồ ranh giới rừng năm 2020 phiên bản 1.0 vừa được công bố cung cấp thêm dữ liệu đối chiếu, giúp doanh nghiệp nhận diện những khu vực cần xác minh và chủ động hoàn thiện hồ sơ theo Quy định EUDR.
Chỉ thị của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh môi trường trong thời kỳ mới

Chỉ thị của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh môi trường trong thời kỳ mới

(TBTCO) - Thay mặt Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Chỉ thị của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh môi trường trong thời kỳ phát triển mới của đất nước (Chỉ thị số 15-CT/TW, ngày 15/10/2026).
Thị trường carbon tạo nguồn thu tỷ USD, doanh nghiệp có thêm lợi thế vay vốn ngân hàng

Thị trường carbon tạo nguồn thu tỷ USD, doanh nghiệp có thêm lợi thế vay vốn ngân hàng

Thống kê từ WB cho thấy, các công cụ định giá carbon tạo nguồn thu hơn 107 tỷ USD toàn cầu năm qua. Không chỉ thúc đẩy giảm phát thải, doanh thu từ tín chỉ carbon còn có thể bổ sung nguồn trả nợ cho ngân hàng, song để hiện thực hóa tiềm năng này, cần hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế định giá và thúc đẩy thương mại hóa tín chỉ carbon.
Doanh nghiệp không ngại chuyển đổi xanh, thị trường carbon mở thêm động lực

Doanh nghiệp không ngại chuyển đổi xanh, thị trường carbon mở thêm động lực

(TBTCO) - Theo ADB, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD đầu tư bổ sung cho ứng phó biến đổi khí hậu và giảm phát thải đến năm 2040. Dù nhu cầu vốn lớn, còn nhiều rào cản, doanh nghiệp vẫn sẵn sàng đầu tư công nghệ xanh. Để khơi thông nguồn lực, cần đa dạng kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng, trong đó có phát triển thị trường carbon.
Thị trường carbon cần hệ sinh thái tài chính đủ mạnh để trở thành động lực mới của nền kinh tế

Thị trường carbon cần hệ sinh thái tài chính đủ mạnh để trở thành động lực mới của nền kinh tế

(TBTCO) - Việc hình thành thị trường carbon là điểm khởi đầu, thị trường muốn phát triển bền vững cần thanh khoản, dữ liệu minh bạch, cơ chế xác minh đáng tin cậy và hệ sinh thái tài chính đủ mạnh. Đây là nền tảng giúp doanh nghiệp chuyển thành nguồn thu thực chất, tạo thêm nguồn lực chuyển đổi xanh và tạo động lực mới cho nền kinh tế.
Phân quyền thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường cho địa phương

Phân quyền thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường cho địa phương

(TBTCO) - Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa hướng dẫn Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố về việc xác định thẩm quyền thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đối với dự án khai thác khoáng sản, trên cơ sở triển khai các nghị quyết mới của Chính phủ.
Canada hỗ trợ 9,8 triệu CAD thúc đẩy các đô thị Việt Nam thích ứng với biến đổi khí hậu

Canada hỗ trợ 9,8 triệu CAD thúc đẩy các đô thị Việt Nam thích ứng với biến đổi khí hậu

(TBTCO) - Đại sứ quán Canada tại Hà Nội ngày 1/10 thông tin, Việt Nam và Canada vừa khởi động dự án Đô thị Việt Nam thích ứng/chống chịu với biến đổi khí hậu (VNCRM), trị giá 9,8 triệu CAD, để thúc đẩy hạ tầng thích ứng khí hậu, quản lý chất thải bền vững và phát triển địa phương theo hướng bao trùm hòa nhập.
Xem thêm

Mới nhất Đọc nhiều