Mở rộng cánh cửa đón dòng vốn quốc tế

Việc chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp không chỉ thay đổi vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam, mà còn mở rộng phạm vi các định chế quốc tế có thể xem xét phân bổ vốn vào thị trường.

Ông Hà Duy Tùng - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho rằng, việc FTSE Russell công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, dự kiến có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn quốc tế.

Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn quốc tế. Ảnh: Đức Thanh

Tuy nhiên, ý nghĩa của nâng hạng không chỉ nằm ở lượng vốn ngoại có thể chảy vào thị trường, mà quan trọng hơn là động lực cải cách mà quá trình này tạo ra. Để đạt được và duy trì vị thế thị trường mới nổi theo tiêu chuẩn của các tổ chức xếp hạng quốc tế, Việt Nam cần tiếp tục thay đổi cả tư duy quản lý và phương thức vận hành thị trường.

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN, cơ quan quản lý đang chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển và quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế. Cùng với đó là tiếp tục tháo gỡ các rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài, từ cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước toàn bộ tiền, công bố thông tin bằng tiếng Anh, đến đơn giản hóa thủ tục mở tài khoản và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường.

“Nâng hạng thị trường chứng khoán không phải là đích cuối cùng, mà là đòn bẩy chiến lược để xây dựng một thị trường vốn chuyên nghiệp, tiệm cận các tiêu chuẩn của thị trường tài chính toàn cầu” - ông Hà Duy Tùng nhấn mạnh.

Bên cạnh dòng vốn hiện hữu, nâng hạng còn mở ra cơ hội tiếp cận những nguồn vốn mới. Theo ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS), trước đây, một bộ phận quỹ quốc tế không thể giải ngân vào Việt Nam do chiến lược chỉ cho phép phân bổ vốn tại các thị trường mới nổi. Khi rào cản về phân loại được tháo gỡ, phạm vi nhà đầu tư có thể xem xét thị trường Việt Nam sẽ được mở rộng.

Ông Nguyễn Thế Minh ước tính, dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF có thể vào khoảng 1 - 1,5 tỷ USD. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần của dòng vốn tiềm năng. Quy mô của các quỹ chủ động lớn hơn và việc Việt Nam gia nhập nhóm thị trường mới nổi sẽ tạo điều kiện để các định chế này nghiên cứu, lựa chọn doanh nghiệp và phân bổ vốn.

Dòng tiền cũng không nhất thiết xuất hiện tập trung ngay tại thời điểm quyết định nâng hạng có hiệu lực. Ông Trương Hiền Phương - Giám đốc cấp cao Công ty cổ phần Chứng khoán KIS Việt Nam cho rằng, tác động cần được nhìn theo toàn bộ lộ trình chuyển đổi, thay vì chỉ tại thời điểm tháng 9/2026. Trong khi dòng vốn thụ động thường rõ nét hơn tại các kỳ cơ cấu chính thức, dòng vốn chủ động có thể đi trước, khi nhà đầu tư quốc tế nghiên cứu và xây dựng vị thế. Vì vậy, hiệu ứng của nâng hạng đối với vốn ngoại nhiều khả năng diễn ra theo từng giai đoạn, thay vì hình thành một làn sóng giải ngân tập trung tại một thời điểm.

Nâng chất thị trường để hấp thụ dòng vốn mới

Cánh cửa tiếp cận vốn quốc tế được mở rộng cũng đặt ra yêu cầu về khả năng hấp thụ dòng vốn của thị trường. Trong đó, quy mô, chất lượng hàng hóa, thanh khoản, quản trị doanh nghiệp và mức độ minh bạch sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quyết định phân bổ vốn của các định chế quốc tế.

Theo ông Nguyễn Thế Minh, để tận dụng cơ hội nâng hạng, Việt Nam cần tiếp tục mở rộng quy mô thị trường, hướng tới mức vốn hóa trên 100% GDP, đồng thời thúc đẩy IPO, cổ phần hóa và niêm yết để bổ sung nguồn hàng chất lượng. Bên cạnh đó, cần tiếp tục tháo gỡ những hạn chế liên quan đến sở hữu nước ngoài, gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Đây là vấn đề quan trọng, bởi các quỹ quốc tế, đặc biệt là những định chế có quy mô tài sản lớn, thường đặt ra yêu cầu cao đối với doanh nghiệp được lựa chọn. Không phải mọi cổ phiếu vốn hóa lớn đều đương nhiên được hưởng lợi từ nâng hạng. Dòng vốn thường ưu tiên các doanh nghiệp có quy mô và thanh khoản đủ lớn, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng phù hợp, còn dư địa sở hữu nước ngoài, quản trị minh bạch và có triển vọng tăng trưởng.

Do đó, tăng nguồn hàng chất lượng cần song hành với mở rộng quy mô. Việc đẩy mạnh IPO, gắn cổ phần hóa với niêm yết và đưa thêm các doanh nghiệp lớn lên thị trường không chỉ gia tăng vốn hóa, mà còn tạo thêm lựa chọn cho các định chế quốc tế. Cùng với nguồn hàng, tính minh bạch ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với khả năng thu hút và giữ chân dòng vốn.

Ông Trương Hiền Phương đánh giá, những cải cách để đáp ứng tiêu chuẩn của FTSE Russell là tiền đề quan trọng để Việt Nam tiếp tục hướng tới mục tiêu cao hơn - được MSCI công nhận là thị trường mới nổi. Thị trường đã có những bước tiến về cơ chế giao dịch, hạ tầng và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, nhưng động lực cải cách cần được duy trì sau nâng hạng.

Về định hướng chiến lược, Phó Chủ tịch UBCKNN Hà Duy Tùng nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra không chỉ là đón dòng vốn mới khi quyết định nâng hạng có hiệu lực, mà còn phải nâng cao chất lượng thị trường để giữ dòng vốn ở lại lâu dài. Phát triển đồng bộ thị trường vốn cần sự tham gia của toàn bộ hệ thống tài chính, cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, qua đó nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.