Từ cải cách bộ máy đến những kỷ lục về xây dựng thể chế, thu - chi ngân sách

Dấu ấn lịch sử về sắp xếp bộ máy

Dấu ấn lịch sử của Bộ Tài chính trong năm 2025 chính là việc thực hiện thành công chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị. Sau hai lần thực hiện sáp nhập và sắp xếp, bộ máy của Bộ từ Trung ương đến địa phương đã giảm khoảng 3.600 đầu mối, tương đương với việc cắt giảm 37% so với trước khi sáp nhập. Đây không chỉ là việc giảm bớt con số cơ học mà là sự thay đổi về chất trong vận hành, hướng tới mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiệu năng và hiệu lực.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham dự Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành Tài chính. Ảnh: Đức Thanh

Để bộ máy mới vận hành thông suốt ngay sau khi sáp nhập, Bộ đã quán triệt nguyên tắc “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ thời gian và rõ hiệu quả) trong mọi chương trình hành động. Tinh thần này đã giúp ngành Tài chính vượt qua áp lực khối lượng công việc khổng lồ, đảm bảo các chức năng nhiệm vụ mới được bao quát đầy đủ, toàn diện và không bị gián đoạn.

Kỷ lục mới về xây dựng thể chế và thu ngân sách

Với tư duy “thể chế đi trước mở đường”, năm 2025 ghi nhận nỗ lực chưa từng có của Bộ Tài chính trong công tác xây dựng pháp luật. Bộ đã trình cấp có thẩm quyền ban hành và trực tiếp ban hành 263 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có tới 25 Luật và Nghị quyết của Quốc hội, là con số lớn nhất từ trước đến nay.

Những đột phá về thể chế trong năm qua tập trung vào việc tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Đặc biệt, Bộ đã tham mưu trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, tạo cơ chế đặc biệt để kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế. Đồng thời, các chính sách về Trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do đã được hình thành, tạo hành lang pháp lý cho các mô hình kinh tế mới và thu hút dòng vốn chất lượng cao.

Dù triển khai nhiều chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí với quy mô lên tới 250,9 nghìn tỷ đồng để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, ngành Tài chính vẫn đạt được kết quả thu ngân sách đầy ấn tượng. Tính đến ngày 31/12/2025, tổng thu ngân sách nhà nước đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt tới 34,74% dự toán và tăng 30,3% so với cùng kỳ năm trước. Cơ cấu thu ngân sách chuyển dịch theo hướng bền vững, với tỷ lệ động viên vào ngân sách đạt 20,7% GDP.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Đức Thanh

Trong khi đó, chi ngân sách được quản lý chặt chẽ, triệt để tiết kiệm chi thường xuyên để ưu tiên nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Tổng chi NSNN đến ngày 31/12/2025 đạt khoảng 2.424,6 nghìn tỷ đồng, bằng 94,1% dự toán, trong đó: chi đầu tư phát triển ước đạt 95,5% dự toán Quốc hội quyết định, tỷ lệ giải ngân đến hết tháng 12/2025 đạt khoảng 82,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; chi trả nợ lãi đạt 99% dự toán; chi thường xuyên ước đạt 97,2 % dự toán.

Ước tính cả năm, bội chi ngân sách chỉ ở mức khoảng 3,6% GDP, nợ công được kiểm soát an toàn ở mức 35 - 36% GDP, thấp hơn nhiều so với ngưỡng trần Quốc hội giao.

Sự thắt chặt kỷ cương tài chính kết hợp với điều hành chính sách tài khóa chủ động, mở rộng hợp lý đã góp phần đưa tăng trưởng GDP năm 2025 đạt khoảng 8%, lạm phát được kiềm chế ở mức thấp (khoảng 3,3%). GDP bình quân đầu người vượt ngưỡng 5.000 USD, chính thức đưa Việt Nam gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao.

Năm 2025 cũng là năm đỉnh cao của đầu tư công với nguồn lực bố trí gần 1,15 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Nhờ sự quyết liệt trong giải ngân và tháo gỡ vướng mắc, đến cuối năm 2025, Việt Nam đã hoàn thành 3.345 km đường bộ cao tốc (vượt mục tiêu 3.000 km) và hơn 1.700 km đường bộ ven biển. Hạ tầng chiến lược được khơi thông đã tạo ra không gian phát triển mới cho các vùng miền.

Gần 300.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động

Đặc biệt, đây cũng là việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh đạt nhiều kết quả tích cực. Bộ Tài chính đã chủ động tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 02/NQ-CP và triển khai quyết liệt việc cắt giảm thủ tục hành chính. Bộ đã đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 208 thủ tục hành chính, giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp khoảng 17,29 nghìn tỷ đồng/năm, tổng thời gian giải quyết thủ tục hành chính cắt giảm 2.036 ngày (34,93%). Đồng thời, Bộ đã đề xuất cắt giảm 120/363 (33,05%) điều kiện kinh doanh thuộc các lĩnh vực kế toán, kinh doanh bảo hiểm, dịch vụ tài chính, hải quan, thuế, kế toán - kiểm toán.

Những nỗ lực này đã đóng góp vào tình hình phát triển doanh nghiệp năm 2025 với các kết quả đáng khích lệ. Năm 2025 ghi nhận mức kỷ lục với gần 297,5 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động. Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước đạt gần 1,02 triệu, tăng 160 nghìn doanh nghiệp so với năm 2024.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và các lãnh đạo Bộ Tài chính điều hành hội nghị. Ảnh: Đức Thanh

Đối với doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính đã trình Quốc hội ban hành Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp, tạo hành lang pháp lý mới để doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt. Trong năm, các doanh nghiệp do Bộ làm đại diện chủ sở hữu đã đóng góp cho ngân sách nhà nước khoảng 214,4 nghìn tỷ đồng, đạt gần 120% kế hoạch. Bộ cũng đã giao chỉ tiêu tăng trưởng sản lượng và doanh thu trên 10% cho các Tập đoàn, Tổng công ty để tạo động lực kéo tăng trưởng GDP cả nước.

Trên thị trường tài chính, một dấu mốc lịch sử đã được thiết lập, đó là thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 10/2025. Quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt gần 10 triệu tỷ đồng, tương đương gần 78% GDP, tăng 35% so với cuối năm trước.

Ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng, bố trí đủ nguồn lực cho các công trình quan trọng

Bước sang năm 2026, năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 và là năm diễn ra Đại hội lần thứ XIV của Đảng, ngành Tài chính xác định mục tiêu tổng quát là ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng trên cơ sở giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn.

Các chỉ tiêu chủ yếu về kinh tế, ngân sách nhà nước gồm: tăng trưởng kinh tế phấn đấu từ 10% trở lên; GDP bình quân đầu người đạt 5.400 - 5.500 USD. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 35% GDP. Dự toán thu ngân sách nhà nước năm 2026 là 2.529,4 nghìn tỷ đồng. Dự toán chi năm 2026 là 3.159,1 nghìn tỷ đồng, trong đó chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 35,5%; chi thường xuyên chiếm khoảng 57,3% tổng chi ngân sách. Bội chi ngân sách nhà nước là 605,8 nghìn tỷ đồng, tương đương 4,2% GDP.

Nguồn lực sẽ được tập trung, bố trí đủ cho các công trình, dự án tại Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, công trình trọng điểm quốc gia, công trình có tính thúc đẩy phát triển liên vùng. Nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư; hiệu quả quản lý, sử dụng vốn đầu tư công…

Dù còn nhiều thách thức từ bối cảnh quốc tế và những hạn chế nội tại, nhưng với bài học về sự đoàn kết, kỷ cương và tư duy đổi mới của năm 2025, ngành Tài chính đang vững vàng bước vào giai đoạn phát triển mới./.